Τα χρονίως παραμελημένα δικαιώματα των ψυχικά πασχόντων απαιτούν: Λύση σε όλα, εδώ και τώρα

 

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗΣ ΣΥΣΠΈΙΡΩΣΗΣ

ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ

ΤΑ ΧΡΟΝΙΩΣ ΠΑΡΑΜΕΛΗΜΕΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΑ ΠΑΣΧΟΝΤΩΝ ΑΠΑΙΤΟΥΝ: ΛΥΣΗ ΣΕ ΟΛΑ, ΕΔΩ ΚΑΙ ΤΩΡΑ

Εν αναμονή των μέτρων και της πολιτικής για την Ψυχική Υγεία (που υποθέτουμε ότι θα ανακοινωθούν (;) μετά την ολοκλήρωση των διαδικασιών που αφορούν την εκλογή Προέδρου Δημοκρατίας και την «ψήφο εμπιστοσύνης» στη Βουλή), για να δούμε σε τι μεταφράζεται «η ελπίδα που νίκησε» στις 25 Γενάρη όσον αφορά στην Ψυχική Υγεία, θεωρούμε σκόπιμο, τώρα που τα λόγια, οι διακηρύξεις και οι υποσχέσεις πρέπει να γίνουν πράξη, να συνοψίσουμε όλα αυτά τα μέτρα και τις πολιτικές που συνδέουν την απάντηση στην μνημονιακή αποδόμηση και κατάρρευση των υπαρχόντων υπηρεσιών, στην κατάσταση ‘έκτακτης ανάγκης’ στο χώρο της Ψυχικής Υγείας (όπως σε όλη την Υγεία), με τα προτάγματα μιας ουσιαστικής Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης.

Παραβλέποντας, εν προκειμένω, την πληθώρα των αντιφάσεων, των παλινωδιών, των αμφισημιών και την εν γένει «προσθιοπίσθια» προσέγγιση της «νεότευκτης εξουσίας» απέναντι σε όλα τα θεμελιακά ζητήματα/προσδοκίες, που έθρεψαν την «ελπίδα που νίκησε το φόβο», επισημαίνουμε απλώς ότι το όχημα της ελπίδας, αυτό που την κάνει «φέροντα οργανισμό» της ανθρώπινης ύπαρξης, θεμέλιο μιας ζωής ανοιχτής στο μέλλον, είναι η ανατρέπουσα πράξη. Είναι στη βάση της «αισιοδοξίας της πράξης», της ανατρέπουσας πράξης (ενάντια στην «απαισιοδοξία της θεωρίας», των ανεκπλήρωτων υποσχέσεων, των παλινωδιών και των διαψεύσεων) που η όποια διεκδίκηση στην Ψυχική Υγεία, όπως σε κάθε κοινωνικό πεδίο, μπορεί να έχει προοπτική και μέλλον.

Η κατάρρευση των σχεδίων της προηγούμενης δικομματικής κυβέρνησης της τρόικας και του εντεταλμένου Διοικητή τους στο ΨΝΑ (του πιο συνειδητά καταστροφικού και αποτυχημένου Διοικητή στην πρόσφατη ιστορία του ΨΝΑ) για το «βίαιο κλείσιμο των ψυχιατρείων» δεν πρέπει τώρα να οδηγήσει (σε όλα τα ψυχιατρεία, αλλά και στις εκτός αυτών υπηρεσίες, που δεν έχουν μάθει να ζουν χωρίς αυτά) σε έναν εφησυχασμό ότι «το ψυχιατρείο μένει» (και για πολλούς, συμπεριλαμβανομένης της παραδοσιακής αριστεράς, πρέπει να μείνει εσαεί), άρα «είμαστε ασφαλείς» και «επιθυμούμε να παραμείνουμε όπως είμαστε πάντα» και ότι, απλώς, αυτό που χρειάζεται, είναι κάποιες προσλήψεις και τίποτα άλλο.

Δεν θα υπάρξει κανείς που να διαφωνήσει ότι το πρώτο πράγμα για την Ψυχική Υγεία (όπως παντού), αυτό που επείγει, είναι η αντιμετώπιση της κατερειπωμένης κατάστασης των υπαρχόντων υπηρεσιών. Η κατάσταση «εκτάκτου ανάγκης» μέσα στην οποία βρίσκονται οι υπηρεσίες δεν πρέπει, ωστόσο, ν΄ αντιμετωπιστεί, στο όνομα της επειγότητας (και με άλλοθι την επίκληση της επειγότητας και του όποιου «ρεαλισμού»), με πρόχειρα, προσωρινού και πυροσβεστικού χαρακτήρα μέτρα. Υπάρχει η δυνατότητα, αρκεί η νέα «αριστερή διακυβέρνηση» να το θέλει, να ξεπεραστούν οι όποιες γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και διαδικασίες και τα πράγματα να εξελιχθούν με τη δέουσα ταχύτητα ώστε οι ανάγκες να καλυφθούν, όσο το δυνατόν πιο άμεσα, με προσλήψεις μόνιμου προσωπικού.

Ταυτόχρονα, ωστόσο, η επείγουσα αντιμετώπιση των άμεσων προβλημάτων στοιχειώδους επιβίωσης των υπηρεσιών δεν πρέπει κατ΄ ουδένα τρόπο ν΄ αποσυνδεθεί από τις διαδικασίες της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης ως Απο-ιδρυματοποίησης, ως ξεπεράσματος του ψυχιατρείου και της ιδρυματικής βαρβαρότητας, προς ένα κοινοτικά βασισμένο, χειραφετητικό σύστημα υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας. Διαφορετικά, η όποια μονόπλευρη αντιμετώπιση της επειγότητας (αποκομμένη από τον μετασχηματισμό ως ξεπέρασμα του ψυχιατρείου) δεν θα συνεισφέρει παρά στον καλλωπισμό, στην ανάκτηση της ιδρυματικής αποτελεσματικότητας και επομένως, στη διαιώνιση του κυρίαρχου ψυχιατρικού θεσμού, ως κουλτούρας και πρακτικής κοινωνικού ελέγχου και ακύρωσης του ψυχικά πάσχοντος υποκειμένου.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι κάποιοι εκ των στελεχών και των βουλευτών της τωρινής κυβέρνησης, όταν ήταν αντιπολίτευση, μιλούσαν, σε επίσημα κείμενά τους, για ανάγκη «αλλαγής του Παραδείγματος» στην Ψυχιατρική και στην Ψυχική Υγεία. Προκειμένου ένας όρος, όπως το επιστημονικό «Παράδειγμα», να μην γίνει και αυτός, όπως τόσοι άλλοι, αντικείμενο ευκαιριακής χρήσης και με αδειασμένο, ή μεταλλαγμένο το περιεχόμενό του, να υπενθυμίσουμε ότι, σύμφωνα με τον εισηγητή του (Th. Kuhn), ως «Παράδειγμα» εννοούμε «το σύνολο των πεποιθήσεων, των αναγνωρισμένων αξιών και των τεχνικών που ασπάζονται τα μέλη μιας δεδομένης ομάδας επιστημόνων». «Η μετάβαση από ένα Παράδειγμα σε κρίση σε ένα νέο… είναι κάτι πολύ διαφορετικό από… μια διαδικασία που επιτυγχάνεται με την διάρθρωση και την επέκταση του παλιού Παραδείγματος. Πρόκειται μάλλον για μια ανακατασκευή του πεδίου από νέα θεμέλια, μια ανακατασκευή που τροποποιεί ορισμένες από τις πιο στοιχειώδεις θεωρητικές γενικεύσεις του πεδίου, όπως και πολλές από τις μεθόδους και τις εφαρμογές του Παραδείγματος» (υπογρ. δική μας).

Μ΄ άλλα λόγια, όταν μιλάμε για αλλαγή «Παραδείγματος» (και) στην Ψυχιατρική, εννοούμε την θεμελιακή ανατροπή της κυρίαρχης Ψυχιατρικής ως θεωρίας και πράξης, αλλά και θεσμικής οργάνωσης, οι κώδικες λειτουργίας της οποίας αποτελούν τον τρόπο ύπαρξης και λειτουργίας αυτής της κυρίαρχης Ψυχιατρικής, ως επιστημονικού Παραδείγματος.

Στην ως άνω λογική, και με δεδομένη την οριστική ακύρωση του όποιου Συμφώνου με την ΕΕ (Αντόρ – Λυκουρέντζου ή όποιου άλλου), τα μέτρα που θα περιμέναμε και τα οποία, σε κάθε περίπτωση, θα είναι αντικείμενο κινηματικής διεκδίκησης, είναι:

1. Αμεσες και επαρκείς προσλήψεις μονίμου προσωπικού, κυρίως γιατρών (κανονικές προσλήψεις του ΕΣΥ, που μπορεί να γίνουν με ταχείς ρυθμούς) και νοσηλευτών, αλλά και όλων των ειδικοτήτων ανάλογα με τις ελλείψεις σε κάθε υπηρεσία, προκειμένου αυτή να λειτουργεί με ασφάλεια και αναπτύσσοντας το πλήρες θεραπευτικό της δυναμικό.

2. Ενίσχυση των προϋπολογισμών των νοσοκομείων και όλων των μονάδων προκειμένου ν΄ αντιμετωπίσουν με επάρκεια, ποιότητα και ασφάλεια όλες τις ανάγκες τους (φάρμακα, υλικά κλπ).

3. Επαναφορά της παροχής των οικονομικών προϋποθέσεων για την υλοποίηση του «εξατομικευμένου θεραπευτικού πλάνου» στις στεγαστικές δομές (αλλά, αναλόγως, και στα τμήματα νοσηλείας), είτε με τη μορφή του πάλαι ποτέ «θεραπευτικού κινήτρου», είτε με όποια άλλη μορφή, έτσι ώστε να υπάρξουν οι υλικές (αναγκαίες, αν και όχι επαρκείς) προϋποθέσεις για κινήσεις πέρα από τις λογικές λειτουργίας που τις έχουν μετατρέψει σε μικρά άσυλα.

4. Αμεση εξασφάλιση της δωρεάν νοσηλείας και της προμήθειας φαρμάκων για όλους τους ανασφάλιστους. Κατάργηση της όποιας συμμετοχής στη τιμή του φαρμάκου για όλους τους ασφαλισμένους, ιδιαίτερα για τα όλο και πιο πλατειά λαϊκά στρώματα που ζουν στο όριο (λίγο πάνω ή λίγο κάτω) της φτώχιας.

5. Διασφάλιση της ταχύρρυθμης λειτουργίας των επιτροπών «πιστοποίησης αναπηρίας», με κατάργηση των χρονοβόρων διαδικασιών και των γραφειοκρατικών αγκυλώσεων, αλλά και των μνημονιακής έμπνευσης κατευθυντήριων αξόνων που επιτάσσουν την απόρριψη όλων και πιο πολλών (μέσω της εσκεμμένης μείωσης των ποσοστών αναπηρίας) από το δικαίωμα σε μια σύνταξη, ή ένα επίδομα, αναπηρίας.

6. Αμεση ακύρωση της νομοθετικής ρύθμισης για την παρακράτηση των συντάξεων των ενοίκων των στεγαστικών δομών, αλλά και των λεγόμενων προνοιακών ασθενών (σε ιδρύματα, δομές κλπ) όπου η παρακράτηση ήδη εφαρμόζεται από διετίας.

7. Αμεση εφαρμογή της Τομεοποίησης, με ΤΟΨΥ το πολύ μέχρι 100.000 κατοίκους, στη λογική ότι η Τομεοποίηση δεν είναι απλώς μια γεωγραφική παράμετρος, αλλά μια ουσιωδώς θεραπευτικής παράμετρος, χωρίς την οποία δεν υπάρχει «ανάληψη ευθύνης» της υπηρεσίας για τα όποια προβλήματα ψυχικής υγείας εντός της κοινότητας. Με δεδομένη την κατάσταση και το είδος των υπαρχόντων υπηρεσιών, ο σχεδιασμός και η έναρξη εφαρμογής της Τομεοποίησης δεν μπορεί να γίνει παρά με σημείο αναφοράς την μονάδα νοσηλείας. Οπου υπάρχει ΚΨΥ θα πρέπει να συμπεριλαμβάνεται στον εν λόγω ΤΟΨΥ ως η βασική του μονάδα, ενώ η δημιουργία ΚΨΥ σε κάθε ΤΟΨΥ θα είναι η πρώτη προτεραιότητα. Η Τομεοποίηση έχει καθυστερήσει 30 χρόνια, δεν έχει οικονομικό κόστος και, αν δεν γίνει άμεσα (εντός λίγων μηνών), σημαίνει ότι υπάρχει άρνηση σε όλα τα επίπεδα για την εφαρμογή της (ως ανίατη προσκόλληση στο κυρίαρχο «Παράδειγμα»).

8. Αμεσες κινήσεις για ίδρυση ΚΨΥ σε κάθε ΤΟΨΥ, διασυνδεδεμένων με την μονάδα νοσηλείας και με το πλήρες δίκτυο των δομών ψυχικής υγείας του ΤΟΨΥ (στεγαστικές δομές κλπ). Το ΚΨΥ παρέχει πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια πρόληψη και φροντίδα, έχει κλίνες νοσηλείας, λειτουργεί 24 ώρες την ημέρα, επτά μέρες την εβδομάδα και αποτελεί την κεντρική μονάδα του δικτύου των υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας. Προφανώς, θα χρειαστούν προσλήψεις για την στελέχωσή τους γιατί το υπάρχον προσωπικό στα ψυχιατρεία δεν επαρκεί πλέον.

9. Ιδρυση ψυχιατρικών κλινικών σε γενικά σε νοσοκομεία της επαρχίας όπου δεν υπάρχουν (πχ, Στερεά Ελλάδα, νησιά κλπ), αλλά και σε κάποια της Αθήνας, όπου υπάρχουν ομάδες ψυχιάτρων χωρίς κλινική. Ταυτόχρονα, ενδυνάμωση των ψυχιατρικών κλινικών σε νοσοκομεία της επαρχίας όπου υπάρχουν μεν, αλλά υπολειτουργούν. Μελέτη του ζητήματος της επάρκειας των ψυχιατρικών κλινών δεδομένου ότι το πλήθος των ράντζων σ΄ ένα βαθμό οφείλεται σε καθαυτό έλλειψη κλινών, πέρα από την παντελή έλλειψη του «φίλτρου» του ολοκληρωμένου δικτύου κοινοτικών υπηρεσιών.

10. Ενίσχυση (χρηματοδότηση κλπ) των υπαρχόντων και δημιουργία νέων δομών και ευκαιριών επαγγελματικής αποκατάστασης (ΚΟΙΣΠΕ κλπ), με κανονική, αξιοπρεπή αμοιβή για τους εργαζομένους. Οι ΚΟΙΣΠΕ πρέπει ν΄ αλλάξουν νομικό πλαίσιο έτσι ώστε να μπορούν να λειτουργούν από τους άμεσα ενδιαφερόμενους (άτομα με ψυχιατρική εμπειρία κλπ) και να πάψουν να είναι απλώς μέσον απασχόλησης κάποιων λειτουργών. Το ζήτημα της εργασιακής ένταξης είναι εκ των ουκ άνευ για την ψυχοκοινωνική αποκατάσταση και την κοινωνική επανένταξη. Αυτό το κεντρικό σημείο κάθε αποκαταστασιακής διαδικασίας που θέλει να είναι πραγματικά τέτοια, ήταν πάντα σε δεύτερη μοίρα και έχει φτάσει, τα τελευταία χρόνια, να ξεχαστεί πλήρως.

11. Αμεση παρέμβαση για την ουσιαστική εφαρμογή της νομοθεσίας για την ακούσια νοσηλεία (ν. 2071/92) έτσι ώστε να γίνεται άμεση εκδίκαση και ο άμεσα ενδιαφερόμενος να μπορεί να παρίσταται με δικό του πραγματογνώμονα, αν το επιθυμεί, και δικηγόρο. Να τηρηθούν, επιτέλους, οι διατάξεις που προβλέπουν ότι εντός 10 ημερών η υπόθεση πρέπει να εκδικάζεται. Ταυτόχρονα, να πάψουν οι ακούσιες νοσηλείες να εκτελούνται από την αστυνομία και να δημιουργηθούν κατάλληλες προς τούτο υγειονομικές υπηρεσίες (ψυχίατρος, νοσηλευτές), που θα τις εκτελούν και θα καλούν αυτές την αστυνομία μόνο σε πολύ έκτακτες περιπτώσεις.

12. Αντίστοιχη μέριμνα πρέπει να υπάρξει και αναφορικά με την εφαρμογή του νόμου για την δικαστική συμπαράσταση, ότι, δηλαδή, θα πρέπει να εφαρμόζεται ουσιαστικά όχι διεκπεραιωτικά. Να ληφθεί πρόνοια για έναν ουσιαστικό έλεγχο της λειτουργίας του δικαστικού συμπαραστάτη, καθώς και ότι, σε ανθρώπους που δεν έχουν κανένα κοινωνικό στήριγμα, διασφαλίζεται μια αποτελεσματική και αξιόπιστη παρουσία για την διαχείριση των περιουσιακών τους στοιχείων πραγματικά προς όφελός τους.

13. Η τήρηση της νομοθεσίας για την ακούσια νοσηλεία και για την δικαστική συμπαράσταση εντάσσεται στο, ανέκαθεν ολισθηρό, πεδίο των δικαιωμάτων των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία. Είναι το πεδίο της απροσδιοριστίας, της απόλυτης αυθαιρεσίας και της «κατάστασης εξαίρεσης». Ανθρωποι υπό τον έλεγχο μιας ανεξέλεγκτης εξουσίας, της ψυχιατρικής εξουσίας, που είναι πάντα φορέας του «δίκιου» του «ορθού λόγου», που υποτίθεται ότι ενσαρκώνει, απέναντι στο «άδικο» του παρα-λόγου (ή του α-λόγου), που υποτίθεται ότι ενσαρκώνει ο ασθενής, ο οποίος είναι πάντα υπό κρίση, αλλά ο ίδιος δεν δικαιούται να κρίνει επειδή είναι ασθενής. Μια «αριστερή κυβέρνηση» θα πρέπει να ενδιαφερθεί για το όργιο των κατασταλτικών μέτρων, των μηχανικών καθηλώσεων (που ενίοτε έχουν ως «παρενέργεια» τον θάνατο), των περιορισμών της κλειδωμένης πόρτας, των όποιων αυθαίρετων κανόνων επιβάλλονται χωρίς πουθενά να είναι καταγεγραμμένοι, αλλά ως προϊόντα της αυθαιρεσίας όποιου ασκεί την εντός της μονάδας ανεξέλεγκτη εξουσία. Αλλαγή του «Παραδείγματος» θα ήταν ακριβώς ν΄ ανατραπούν αυτοί οι κώδικες λειτουργίας του ψυχιατρικού θεσμού, η προώθηση του ισότιμου διαλόγου και επικοινωνίας, η υιοθέτηση μιας θεραπευτικής προσέγγισης και προστασίας του ανθρώπου που σέβεται την ελευθερία του, αντιμετωπίζοντάς τον ως υποκείμενο και δεν λειτουργεί μέσω αντικειμενοποιητικών και κατασταλτικών διαδικασιών που μετατρέπουν τον «άλλο» σε «πράγμα», σε διαγνωστική ετικέτα. Θα χρειαστούν μηχανισμοί προστασίας των δικαιωμάτων (ουσιαστικοί και όχι, όπως μέχρι τώρα, κατ΄ επίφασιν και προσχηματικοί), αλλά, προπαντός, διαδικασίες που ανοίγουν δρόμους προς τον επαναπροσανατολισμό (την αλλαγή κουλτούρας και πράξης) των λειτουργών – και πρώτα απ΄ όλα των ψυχιάτρων – προς μιαν «άλλη ψυχιατρική». Διαφορετικά, η «στροφή στην κοινότητα» (αν υποθέσουμε ότι υπάρχει τέτοια διάθεση και επιθυμία) θα ισοδυναμεί με την διαιώνιση και αναπαραγωγή του κυρίαρχου (του παλιού) «Παραδείγματος», με την εξαγωγή της ιδρυματικής βαρβαρότητας από μέσα-έξω, ακριβώς όπως έχει γίνει και με τις ψυχιατρικές κλινικές των γενικών νοσοκομείων, που δεν έχουν σε τίποτα να ζηλέψουν το ψυχιατρείο και την ιδρυματική του λειτουργία.

14. Η μεταφορά των ψυχιατρικών κλινικών των ψυχιατρείων σε κατάλληλους και επαρκείς χώρους στα γενικά νοσοκομεία θα ακολουθήσει στο βαθμό που οι νέες προσεγγίσεις, πρακτικές και θεσμικές λειτουργίες παγιώνονται και προχωράει με ουσιαστικό τρόπο η ανάπτυξη του ολοκληρωμένου δικτύου των κοινοτικών υπηρεσιών, που θα υποκαθιστούν πλήρως και θα λειτουργούν εναλλακτικά στο ψυχιατρείο.

15. Είναι πρωταρχικής σημασίας, σε όλη αυτή την διαδικασία, ο ενεργός και αποφασιστικός ρόλος των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία και των οικογενειών. Μέχρι τώρα, τα «άτομα με εμπειρία» και οι οικογένειες, παρά τις προθέσεις και την ενεργό αγωνιστική συμμετοχή τους, έχουν συνήθως χρησιμοποιηθεί, από το κυρίαρχο σύστημα, με διακοσμητικό τρόπο, ως δήθεν «συμμέτοχοι» (συχνά προσκεκλημένοι και παρακαθήμενοι σε διάφορα τραπέζια και συνέδρια των «ειδικών»), ενώ οι όποιες αποφάσεις λαμβάνονται ερήμην αυτών. Είναι σημαντικό να απλωθούν περαιτέρω και να ενδυναμωθούν τα κινήματα και οι συλλογικότητες ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία, να γίνεται έμπρακτα σεβαστή η ανεξάρτητη και αδιαμεσολάβητη παρουσία και λειτουργία τους και ο ενεργός και αποφασιστικός ρόλος τους στα τεκταινόμενα. Ομοίως και οι σύλλογοι οικογενειών είναι σημαντικό να κινηθούν (στο σύνολό τους) ανεξάρτητα από την όποια κατεστημένη εξουσία, σε κινηματική βάση, διεκδικώντας έναν ουσιαστικό ρόλο σε μια διαδικασία ριζικής αλλαγής της υπάρχουσας κατάστασης.

16. Ένα κρίσιμο ζήτημα είναι η αντιμετώπιση του προβλήματος που συνιστούν, από πολλές απόψεις, οι ΜΚΟ της Ψυχικής Υγείας, μια μορφή ιδιωτικοποίησης, αλλά, ωστόσο, χωρίς ίδιους πόρους και στηριζόμενες για την επιβίωσή τους στην κρατική χρηματοδότηση. Καθώς στο τέλος του 2015 εξαντλείται η έκτακτη χρηματοδότηση της ΕΕ για την διάσωσή τους, προκειμένου να επιτευχθεί το «βίαιο κλείσιμο των ψυχιατρείων», είναι σαφές ότι, από το 2016, θα αντιμετωπίσουν πρόβλημα επιβίωσης. Με την περαιτέρω ιδιωτικοποίησή τους προ των πυλών, η μόνη λύση είναι η άμεση δημοσιοποίησή τους (η ανάληψή τους από το κράτος) αφού, καθώς είναι κρατικοδίαιτες, αυτό δεν θα είχε κανένα κόστος. Θα είναι μια ενέργεια ασφαλής και για τους ενοίκους των δομών και για το προσωπικό, που θα αποκτήσει, έτσι, μονιμότητα της θέσης εργασίας και δεν θα είναι έρμαιο των όποιων εκβιασμών των αφεντικών των ΜΚΟ. Δημοσιοποίηση των ΜΚΟ Ψυχικής Υγείας εδώ και τώρα, ένα μέτρο που κάθε καλοπροαίρετος θα έπρεπε, με «φυσικό τρόπο», να αναμένει από μια «αριστερή κυβέρνηση». Δεν υπάρχει καμιά δικαιολογία, πχ, όλες οι Κινητές Μονάδες να ανήκουν σε ΜΚΟ. Πρέπει άμεσα να τις αναλάβει το Δημόσιο.

17. Οι διαδικασίες Αποιδρυματοποίησης θα έπρεπε να συμπεριλάβουν και τις λεγόμενες προνοιακές δομές και ιδρύματα, όχι μόνο στα Λεχαινά, αλλά και πολλά άλλα σε ολόκληρη τη χώρα, όπου οι συνθήκες είναι μεσαιωνικές.

18. Η ακύρωση των όποιων σχεδίων, σκέψεων και προετοιμασιών για την ίδρυση δικαστικού (ών) ψυχιατρείου(ων), το σύμβολο/κάστρο της «επικινδυνότητας» του ψυχικά ασθενή, αποτελεί, επίσης, μια πρώτη προτεραιότητα. Τα σχέδια, αυτή την περίοδο, για την ίδρυση δικαστικού ψυχιατρείου (σε μια χώρα που δεν είχε), δεν γίνονται ερήμην των γενικότερων κινήσεων προς την δημιουργία ενός «κράτους ασφάλειας» : εντάσσονται στη λογική των σύγχρονων μορφών κατασκευής της «επικινδυνότητας» και των αντίστοιχων δομών (φυλακών τύπου Γ, κλπ) για τον εγκλεισμό και τον έλεγχό της. Να εξεταστεί με την δέουσα σοβαρότητα η διεθνής εμπειρία και η επεξεργασία λύσεων εναλλακτικών στο δικαστικό ψυχιατρείο. Λύσεων εναλλακτικών οι οποίες υπάρχουν και των οποίων ο σχεδιασμός και η εφαρμογή είναι δυνατή μόνο στο βαθμό που εντάσσονται στη λογική του εναλλακτικού ψυχιατρικού «Παραδείγματος». Αντίστοιχη απόρριψη πρέπει να υπάρξει και στην προετοιμαζόμενη εισαγωγή στην Ελλάδα της Υποχρεωτικής Θεραπείας στην Κοινότητα, στη μεταφορά, δηλαδή, της ψυχιατρικής καταστολής μέσα στην ίδια την κατοικία του ψυχικά πάσχοντος.

19. Μια σειρά από νομοθετικές ρυθμίσεις, υπουργικές αποφάσεις και εγκυκλίους για την Ψυχική Υγεία, που πέρασαν, κατ΄ εντολήν της task force, από τις υφυπουργούς που είχαν αναλάβει την Ψυχική Υγεία τα τελευταία τρία χρόνια προκειμένου να διευκολυνθεί το «βίαιο κλείσιμο», πρέπει άμεσα να ακυρωθούν.

20. Τέλος, θ΄ αποτελούσε άμεση ακύρωση της όποιας αξιοπιστίας της νέας διακυβέρνησης η καθ΄ οιονδήποτε τρόπο συνδιαλλαγή και εκ νέου ανάθεση ρόλων στους παραδοσιακούς παρατρεχάμενους του Υπουργείου, κυρίως ιδιοκτητών ΜΚΟ, όλων αυτών που αποτέλεσαν την «Επιτροπή της Αναθεώρησης του Ψυχαργώς» από την εποχή του Λοβέρδου, η οποία σχεδίασε το «βίαιο κλείσιμο» των ψυχιατρείων και την περαιτέρω ιδιωτικοποίηση της ψυχικής υγείας.

Βρισκόμαστε σε μια νέα κατάσταση που αναπτερώνει την ελπίδα (μετά την συντριβή της μνημονιακής κυβέρνησης στις 25 Γενάρη), αλλά δεν πρέπει κατ΄ ουδένα τρόπο να γεννά και να τρέφει αυταπάτες. Τα ανωτέρω αναφερόμενα μέτρα-προτάσεις είναι πράγματα που θα έπρεπε να έχουν γίνει εδώ και τριάντα χρόνια. Είναι, δηλαδή, όσο κι΄ αν φαντάζει «μαξιμαλιστικό», τα πρώτα απαραίτητα βήματα προκειμένου το σύστημα Ψυχικής Υγείας να αρχίσει να αποχτά πραγματικές θεραπευτικές ιδιότητες και όχι πρωτίστως ελεγκτικές και οι άνθρωποι με προβλήματα ψυχικής υγείας να αντιμετωπίζονται με τον δέοντα σεβασμό και με κατανόηση της ολότητας των αναγκών που εκφράζει η όποια δυσκολία και οδύνη τους, αναγκών στις οποίες, προκειμένου να υπάρχει ουσιαστική θεραπευτική προσέγγιση, πρέπει να δίνεται απάντηση στη ολότητά τους και όχι απλώς το ψυχοφάρμακο.

Η Ψυχική Υγεία απαιτεί τις δικές της, επαρκείς δαπάνες από τον κρατικό προϋπολογισμό προκειμένου να γίνει δυνατή η δέουσα και ολοκληρωμένη απάντηση στις ανάγκες των ψυχικά πασχόντων και όχι η απλή διαχείρισή τους, ή και η ολοσχερής απόρριψή τους. Μ΄ αυτή την έννοια, λογικές διαδεδομένες εδώ και χρόνια, από διεθνείς οργανισμούς, προς εφαρμογή σε διάφορες υποανάπτυκτες χώρες, για μια Ψυχική Υγεία προσαρμοσμένη στους «περιορισμένους πόρους», δεν αποτελούν παρά το ιδεολογικό περιτύλιγμα μιας νέας τεχνοκρατικής διαχείρισης, που βασίζεται στην διαιώνιση της λιτότητας και των γνωστών συνεπειών της, υπό νέα ονομασία.

Σε κάθε περίπτωση, η ενδυνάμωση των κινημάτων ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία, οικογενειών, συνδικαλιστικών και κοινωνικών συλλογικοτήτων, στην κατεύθυνση της ανατροπής της υπάρχουσας κατάστασης στο χώρο της Ψυχικής Υγείας, η μη αποδοχή της όποιας περαιτέρω αναβολής για το μέλλον, για ένα μέλλον που όλο και περισσότερο θα απομακρύνεται, η απαίτηση λύσεων και απαντήσεων, εδώ και τώρα, σε όλα τα αιτήματα και όχι απλώς πυροσβεστικές ενέργειες για την διασπορά εφησυχασμού και αυταπατών, αποτελεί, πλέον, μονόδρομο.

3-2-2015

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ

 

Επιστολή του Χ. Βαρουχάκη για την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση προς τον υπ. Υγείας Π. Κουρουμπλή και την Επίτροπο M. Thyssen

Χάρης Βαρουχάκης  
Ψυχίατρος
Τέως Διευθυντής Ιατρικής Υπηρεσίας του Ψ.Ν.Α.
Γρηγορίου Ε΄23, Πειραιάς Τ.Κ.18534
Τηλ. 210-4171681  E-Mail: bxaris@otenet.gr

                                                                      Πειραιάς 29 Ιανουαρίου 2015

Προς
1. Κύριο Παναγιώτη Κουρουμπλή Υπουργόν Υγείας
2. Κυρία Marianne Thyssen, Επίτροπο Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

Κοινοποίηση:
1. Αναπληρωτή Υπουργόν Υγείας Κύριο Ανδρέα Ξανθό
2. Διεύθυνση Ψυχικής Υγείας
3. Κύριο Filip Busz, Επικεφαλής Μονάδας F στην Διεύθυνση Απασχόλησης

Θέμα: Η κατάρρευση της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης στην Ελλάδα και προτάσεις για τη διόρθωση της κατάστασης

Αξιότιμη Κυρία Επίτροπε,
Αξιότιμε Κύριε Υπουργέ,

Θα επαναλάβω και σε σας συνοπτικά όσα ματαίως και επανειλημμένα έχω επισημάνει στους προ υμών Έλληνες Υπουργούς Υγείας και αρμόδιους Επίτροπους και υπηρεσιακούς παράγοντες. Το πράττω με την ιδιότητα του επί σαράντα χρόνια κρατικού λειτουργού, του επικεφαλής του Ιατρικού Σώματος και Συντονιστή των Προγραμμάτων Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης στο μεγαλύτερο Ψυχιατρικό Νοσοκομείου της Ελλάδας και του ενεργού Έλληνα και Ευρωπαίου πολίτη.

Με έγγραφα και αναφορές, ών ουκ έστιν αριθμός, επιχείρησα, από τριακονταετία μέχρι και πρόσφατα, αλλά χωρίς αποτέλεσμα, να επιστήσω την προσοχή του Υπουργείου Υγείας και των αρμοδίων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στους κινδύνους που απειλούσαν και απειλούν δυστυχώς ακόμα τους ψυχικά πάσχοντες στην Ελλάδα και τα παρακμιακά φαινόμενα που παρατηρούνται στη διαχείριση των πόρων που διατίθενται από την Ευρωπαϊκή Ένωση υπέρ αυτών των προσώπων. Και να επισημάνω επίσης τις βασικές αιτίες αυτής της απαράδεκτης εξέλιξης με ευθύνη που δεν περιορίζεται μόνο στους Έλληνες αρμόδιους, αλλά και στους αρμόδιους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Τα σχετικά λεπτομερή έγγραφα, πολύ παλαιά αλλά και πολύ πρόσφατα, μπορείτε να τα αναζητήσετε στις αρμόδιες Υπηρεσίες του Υπουργείου και της Επιτροπής αλλά και εγώ μπορώ να τα θέσω στη διάθεσή σας εάν το κρίνετε χρήσιμο.

Συνοψίζω για μια φορά ακόμη τις επισημάνσεις και τις προτάσεις μου:

1. Η ούτως ειπείν Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση έχει εκπέσει σε μια κενή περιεχομένου βαρύγδουπη διατύπωση. Τα δικαιώματα των ψυχικά πασχόντων αγνοούνται ασύστολα, ακόμα και η ίδια η βιολογική τους ύπαρξη δοκιμάζεται βάναυσα.

2. Η επέλαση της κομματοκρατορίας και τα παρακμιακά φαινόμενα καλά κρατούν και θεριεύουν.

3. Η ιδεολογική σκλήρυνση, που θεωρεί τα ψυχιατρεία ως την μόνη αιτία των δεινών, επιδεινώνεται και οδηγεί σε κατά Χίτλερ τελικές λύσεις σε βάρος ανυπεράσπιστων και εγκαταλειμμένων ανθρώπων.

4. Επιτροπές επί επιτροπών, Ελλήνων και ξένων, ποικίλης αλλά με άγνωστα τα κριτήρια επιλογής και συνθέσεως, παρακολουθούν, άγνωστο τι ακριβώς, αλλά περιέργως δεν βλέπουν αυτά που όλοι οι άλλοι βλέπουν και που όφειλαν και αυτοί να δουν και να διορθώσουν.

5. Μονάδες και Μηχανισμοί Υποστήριξης πλούσια χρηματοδοτούμενες που πολλούς και ποικιλοτρόπως υποστήριξαν αλλά λίγο συνέβαλαν στην υποστήριξη των ίδιων των αρρώστων.

6. Θεσμικά κενά, που εδώ και δεκαετίες εντοπίστηκαν, χαίνουν ακόμα για να διευκολύνουν όσους σπεύδουν ιδιοτελώς να επωφεληθούν.

7. Όλοι ή σχεδόν όλοι, άλλοι από ιδιοτέλεια, άλλοι από ασύγγνωστη άγνοια πιπιλίζουν το Πρόγραμμα που βαρύγδουπα και ανελλήνιστα ονομάσθηκε Ψυχαργώς. Ελάχιστοι όμως γνωρίζουν ποιοι και πως επιλέχτηκαν αυτοί που εν κρυπτώ και παραβύστω το σχεδίασαν, ποια λίγα από αυτά που αρχικά σχεδιάστηκαν μετά από δεκαπέντε χρόνια εφαρμογής επιτεύχθηκαν, ποιες κρίσιμες αρνητικές συνέπειες σημειώθηκαν, ποιοι από ποιους και με ποια κριτήρια κλήθηκαν να το υλοποιήσουν, με τι ποσά και με ποιο τρόπο υπολογισμού χρηματοδοτήθηκαν. Εσχάτως μάλιστα πληθαίνουν οι  καταγγελίες, ακόμα και από πολιτικά στελέχη του Υπουργείου Υγείας, για πολλά ύποπτα και περίεργα συμβαίνοντα, αλλά ο αναγκαίος έλεγχος καρκινοβατεί, με προφανές όφελος για τους ιδιοτελώς διαχειρισθέντες το δημόσιο χρήμα και σε βάρος των εντίμων που προσπαθούν να περισώσουν ό,τι μπορεί να περισωθεί  και έχουν εγκλωβιστεί σε ένα βαρύ και ψυχοφθόρο κλίμα γενικευμένης καχυποψίας. Συνεχίζεται έτσι η στρεβλή και λιπώδης διόγκωση του Ιδιωτικού Τομέα και η θανάσιμη καχεξία του Δημόσιου Τομέα.

8. Τόσο το Υπουργείο Υγείας όσο και η Επιτροπή πρέπει να  παραδεχτούν ότι έχουν αυτοπαγιδευτεί στις επιλογές τους και στις πράξεις και στις παραλείψεις τους σχετικά με τα Ν.Π.Ι.Δ., στα οποία εμπιστεύτηκαν τη λειτουργία Μονάδων Ψυχικής Υγείας. Γιατί ακόμη και στη περίπτωση που διαπιστωθούν σε κάποιες από αυτά κάθε μορφής παράνομες πράξεις ή ατασθαλίες ή άλλα παρακμιακά φαινόμενα, η επιστροφή, των προσώπων που στεγάζονται σε αυτές τις Μονάδες, στα γιγαντιαία και αποκρουστικά Άσυλα είναι αδιανόητη. Και γιατί επίσης απαράδεκτη είναι η απόλυση των εκεί εργαζομένων. Όμως τόσο το Υπουργείο όσοι και οι αρμόδιοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να βρουν τρόπο, ώστε να μπορούν να αντισταθούν στον εκβιασμό που μπορεί να υποκρύπτει η επίκληση τέτοιων επιχειρημάτων. Και βέβαια όλοι να είναι προσεκτικότεροι όταν παραδίδουν  σε ιδιώτες τους δημόσιους πόρους. Και επαναλαμβάνω ότι θα πρέπει κάποτε να κληθούν να εξηγήσουν, όσοι το όφειλαν, γιατί τόσα χρόνια δεν πρόσεξαν τα παρακμιακά αυτά φαινόμενα που επανειλημμένα τους είχαν επισημανθεί και γιατί δεν έκαναν κάτι για να τα αποσοβήσουν.

9. Οι ψυχίατροι, οι λοιποί εργαζόμενοι στις Μονάδες Ψυχικής Υγείας και οι νοσηλευόμενοι σε αυτές ουσιαστικά είναι αμέτοχοι στη λήψη των αποφάσεων. Οι μόνες απόψεις, που ελήφθησαν διαχρονικά (από «Ψυχαργούς» γενέσεως) υπόψη και δυστυχώς φαίνεται να λαμβάνονται ακόμη, είναι οι των εκλεκτών φίλων και παρατρεχάμενων της εκάστοτε εξουσίας και των συνοστιζομένων πέριξ αυτής.

Εργαζόμενοι απωθούμενοι από τα κέντρα των αποφάσεων, αμέτοχοι στα τεκταινόμενα, απλήρωτοι επί μήνες,  προσωπικά ανασφαλείς και υπόδουλοι της ανάγκης, όμηροι του Δημοσίου ή των ιδιωτών εργοδοτών τους, που με τα λεφτά του δημοσίου τους προσέλαβαν και τώρα τους απειλούν με απολύσεις και τους χρησιμοποιούν, (όπως και τους αρρώστους άλλωστε), για να εκβιάσουν το Κράτος, δεν μπορούν να απολαύσουν και να διατηρήσουν τον ενθουσιασμό που απαιτείται για μια ουσιαστική Ψυχιατρική μεταρρύθμιση.

10. Υπάρχουν πολλά και ουσιώδη κενά, προβλήματα εφαρμογής και αντιφάσεις, στο υπάρχον θεσμικό πλαίσιο. Ψυχικά πάσχοντες και νοητικά υστερούντες μεταφέρθηκαν και μεταφέρονται σε οικοτροφεία κατά παράβαση ρητών διατάξεων του Νόμου. Άρρωστοι τίθενται σε δικαστική συμπαράσταση με διαδικασίες ατελείς και ενδεχομένως ιδιοτελείς.

 

11. Η γενικευμένη απογοήτευση από όσα συμβαίνουν και το πλήθος και η βαρύτητα των  αποτόκων της ανθρωπιστικής κρίσης αιτημάτων έχουν οδηγήσει πολλούς στην παραίτηση, στην απουσία οποιασδήποτε αντίδρασης ή σε προσπάθειες περιχαράκωσης, προκειμένου να διασωθεί ό,τι μπορεί να περισωθεί.

Κυρία Επίτροπε,

Κύριε Υπουργέ,

Είμαι βέβαιος ότι η Ελλάδα, δεδομένης της οικτρής οικονομικής της κατάστασης, δεν μπορεί να εγγυηθεί, όποιες και εάν είναι οι οικονομικές εξελίξεις, την αξιοπρεπή λειτουργία των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας μετά το τέλος του 2015 με αποκλειστικά ελληνικούς πόρους. Εάν δε τα πράγματα εξελιχθούν ανεξέλεγκτα ακόμα και οι κοινοτικοί πόροι που έχουν εξασφαλιστεί για το 2014 και το 2015 θα κατασπαταληθούν με τη γνωστή παρακμιακή πρακτική και με ελάχιστο όφελος για τους πάσχοντες.

Θα πρέπει επομένως να επιδιώξουμε  και να πετύχουμε, τόσο από ελληνικής όσο και από κοινοτικής πλευράς την διάθεση των πόρων που έχουν εξασφαλιστεί μέχρι το τέλος του 2015, με τρόπο αξιόπιστο και μετρήσιμα αποτελέσματα, με βασικό και πρώτο κριτήριο το μεγαλύτερο δυνατό όφελος για τους ψυχικά πάσχοντες, και χωρίς τα παρακμιακά φαινόμενα  που έχουν επισημανθεί και που δυστυχώς με ευθύνη όλων μας συνεχίζονται ακόμη. Εάν  αυτό επιτευχθεί θα μπορέσουμε, ελπίζω, περί τον Οκτώβριο του 2015, να ζητήσουμε με πειστικά επιχειρήματα από μεν ελληνικής πλευράς την παράταση της χρηματοδότησης για ένα ίσως και περισσότερα χρόνια ακόμη, από δε της κοινοτικής την αποδοχή του αιτήματος.

Σας προτείνω λοιπόν:

1. Να καταργήσετε πάραυτα το Μνημόνιο Συνεργασίας Λυκουρέντζου- Αντορ  και την Απόφαση Μπόλαρη με την οποία ο κύριος αυτός θέλησε να δεσμεύσει την πολιτική του Κράτους μέχρι το 2020, με σαφή τον προσανατολισμό στην επικυριαρχία των Ν.Π.Ι.Δ.

2. Να κινήσετε τις διαδικασίες για την υπογραφή νέου Συμφώνου Συνεργασίας μεταξύ Υπουργείου Υγείας και Ευρωπαϊκής Επιτροπής. που θα περιλαμβάνει δεσμεύσεις που η  ελληνική πλευρά θα μπορούσε πράγματι να υλοποιήσει. Και όχι δεσμεύσεις που αποδέχεται ελαφρά  τη καρδία και χωρίς να τις καλοεξετάσει, προκειμένου να πετύχει τη χρηματοδότηση.

3. Να δρομολογήσετε τις διαδικασίες για την αναμόρφωση του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου και κυρίως του Νόμου 2071/ 92, του Νόμου 2716 /1999 και των διατάξεων του Αστικού Δικαίου που αναφέρονται στη Δικαστική Συμπαράσταση. Εάν αυτό δεν γίνει, είναι απολύτως βέβαιο ότι η πορεία προς μια ουσιαστική Ψυχιατρική μεταρρύθμιση θα συναντά σοβαρά και μερικές φορές ανυπέρβλητα εμπόδια. 

4. Να εγκρίνετε την διεξαγωγή δύο απολύτως αναγκαίων πειραματικών Προγραμμάτων:

4.1. Ένα πρόγραμμα συλλογής και επεξεργασίας των αναγκαίων επιδημιολογικών δεδομένων μετά το κλείσιμο κάποιου από τα Ψυχιατρικά Νοσοκομεία που έκλεισαν (π.χ. του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Πέτρας Ολύμπου ή Χανίων κ.τ.λ).

Τα στοιχεία που θα συγκεντρωθούν και η επεξεργασία τους θα βοηθήσουν να οργανωθούν σε καλλίτερες βάσεις οι Μονάδες Ψυχικής Υγείας που αντικατέστησαν τα Ψυχιατρεία που έκλεισαν και να εξαχθούν οι απαραίτητες πληροφορίες για το είδος, τον αριθμό, την απαραίτητη υποδομή, τη στελέχωση, την οργάνωση και τον τρόπο διοικητικής, επιστημονικής και λειτουργικής διασύνδεσής τους. Θα μας έδιναν επίσης πληροφορίες για   την οργάνωση και λειτουργία των Μονάδων Ψυχικής Υγείας, που θα αντικαταστήσουν τα εναπομένοντα Ψυχιατρικά Νοσοκομεία εάν και όταν αποφασιστεί το κλείσιμό τους.

4.2. Ένα δεύτερο πρόγραμμα: Λειτουργία Τομέα με την επιλογή μιας συγκεκριμένης γεωγραφικής περιοχής εντός της οποίας υπάρχουν ήδη και λειτουργούν όλες οι βασικές Μονάδες Ψυχικής Υγείας, περιλαμβανομένης και Μονάδας Ψυχικής Υγείας που λειτουργεί σε ειδικό Ψυχιατρικό Νοσοκομείο (Στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής ή, εναλλακτικά, στο Δρομοκαϊτειο). Στόχος του Προγράμματος είναι να καταδείξει ποιες είναι οι απαραίτητες προϋποθέσεις προκειμένου η Μονάδα του Ψυχιατρείου να καταργηθεί και τις υπηρεσίες που παρέχει εκείνη να αναλάβουν οι άλλες. Το προσωπικό που υπηρετεί τώρα στις Μονάδες του Τομέα θα ανήκει στον Τομέα και μπορεί να εργάζεται κυκλικά στις Μονάδες  ανάλογα με τις ανάγκες που έχει η κάθε Μονάδα και τον απαιτούμενο χρόνο της  απαραίτητης φυσικής παρουσίας του. (Σημειώνουμε ότι ουδείς εκ των Τομέων, στην περιοχή τουλάχιστο της Αττικής, λειτουργεί. Επίσης δε ότι η συγκρότησή τους παρουσιάζει μεγάλες ανισότητες και ως προς τον πληθυσμό για τον οποίο είναι υπεύθυνος ο κάθε Τομέας και ως προς την αντίστοιχη γεωγραφική έκταση και ως προς τις αντίστοιχες Μονάδες Ψυχικής Υγείας που περιλαμβάνει).

Η πιλοτική λειτουργία ενός Τομέα που διαθέτει επαρκείς Μονάδες όλων των τύπων και που θα συνδέονται διοικητικά, επιστημονικά και λειτουργικά με την ευθύνη ενός μονοπρόσωπου ή πολυπρόσωπου οργάνου και θα καλύπτουν σε καθημερινή και 24ωρη βάση όλες τις αντίστοιχες ανάγκες κατοίκων της περιοχής ευθύνης του, θα έδινε πολύτιμα στοιχεία για τον επιδιωκόμενο ευρύτερο σχεδιασμό.

Τα προγράμματα που προτείνω θα μας επιτρέψουν εξ άλλου να προσδιορίσουμε τον ελάχιστο αριθμό και τις ειδικότητες των εργαζομένων  που απαιτεί η ασφαλής λειτουργία κάθε είδους Μονάδας Ψυχικής Υγείας.  Και να προτείνουμε την έκδοση των αντιστοίχων Προεδρικών Διαταγμάτων και Υπουργικών αποφάσεων που προβλέπονται από το Ν.2716/1999, αλλά που, 16 χρόνια από την ψήφισή του, δεν έχουν εκδοθεί ακόμη και επέτρεψαν έτσι το πάρτι με τις χρηματοδοτήσεις και τις πλούσιες ατασθαλίες.

Τους βασικούς άξονες  και των δύο αυτών προγραμμάτων έχω ήδη σε σημαντικό βαθμό επεξεργαστεί. Για την υλοποίηση αυτών των πειραματικών προγραμμάτων θέτω στη διάθεσή σας την εμπειρία μου από την υλοποίηση αναλόγων προγραμμάτων και την αμισθί προσωπική μου εργασία.

5. Να προχωρήσετε στη  κατάρτιση νέου προγράμματος για την Ψυχική Υγεία μετά από εισήγηση Ομάδας εργασίας με ισχυρή εκπροσώπηση σ’ αυτήν της ΕΨΕ και άλλων ανεξάρτητων θεσμικών οργάνων  (π.χ. Συνήγορος του Πολίτη, Εθνική Επιτροπή για τα δικαιώματα του Ανθρώπου, Ειδική Επιτροπή Ελέγχου Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Ψυχικές Διαταραχές, συλλογικά όργανα εργαζομένων, ασθενών και συγγενών τους κ.α.).

6. Να αποφασίσετε την επανεξέταση, με συμμετοχή της ΕΨΕ και των άλλων ανεξαρτήτων οργάνων στην όλη διαδικασία, των προτάσεων που έχουν υποβληθεί μέχρι σήμερα για υλοποίηση μέσω του ΕΣΠΑ.

7. Να αποφασίσετε την εκπόνηση κατεπειγόντως ενός νέου συστήματος, κοστολόγησης των υπηρεσιών και χρηματοδότησης των Μονάδων που τις παρέχουν,  γιατί είδαμε που οδήγησε το υπάρχον. Σε μια βίαιη, απάνθρωπη και παράνομη εκστρατεία -όπως το θέλησε η με αριθμό Υ5α//Γ.Π.οικ. 99897 εγκύκλιος- για να αδειάσουν τα ψυχιατρεία και να γεμίσουν οι δομές των Ν.Π.Ι.Δ που έχουν κενές θέσεις, όπου κι αν βρίσκονται, και σε μια στρατιά «ωφελουμένων», υπαρκτών ή ανυπάρκτων. Μια δεύτερη εγκύκλιος αναριθμήτων σελίδων, εναργές και απεχθές παράδειγμα της πιο στυγνής γραφειοκρατικής εκφύλισης των προβλημάτων ολοκλήρωσε το κακό. Πολύ φοβάμαι ότι το αληθές θεραπευτικό συμφέρον όσων έχουν ανάγκη υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας έχει παραμερισθεί  ακόμη περισσότερο και το ενδιαφέρον έχει επικεντρωθεί αλλού. Των μεν φορέων στη σύνταξη εγγράφων και τη συμπλήρωση πινάκων με τρόπο που θα επιφέρει μεγαλύτερη χρηματοδότηση, των δε αρμοδίων του υπουργείου στον έλεγχο με τρόπο που θα επιφέρει την μικρότερη. Αυτές οι εγκύκλιοι πρέπει λοιπόν να αποσυρθούν αμέσως.

Σε περιόδους μεγάλης και γενικευμένης οικονομικής δυσπραγίας, το κόστος λειτουργίας δεν πρέπει ασφαλώς να παραγνωρίζεται. Εν τούτοις το νέο σύστημα θα πρέπει να βασίζεται λιγότερο στον αριθμό των αρρώστων και τον αριθμό και το είδος των αντιστοίχων θεραπευτικών παρεμβάσεων, και περισσότερο στον αριθμό και τις ειδικότητες του αναγκαίου προσωπικού. Γιατί ένας ελάχιστος αριθμός προσωπικού, ιδιαίτερα για τις  Μονάδες μεγάλου κόστους όπως τα Οικοτροφεία, είναι απολύτως απαραίτητος, ανεξαρτήτως του αριθμού των αρρώστων που στεγάζουν. Οι οικονομίες πρέπει να αναζητηθούν αλλού.

Ένα σύστημα εύρυθμης λειτουργίας Τομέα που θα βασίζεται σε πραγματικά στοιχεία ίσως αποδείξει π.χ. ότι είναι εφικτός ο περιορισμός Μονάδων μεγάλου κόστους (π.χ. οικοτροφεία) εάν αντικατασταθούν με Υπηρεσίες μικρότερου κόστους και περισσότερο μάλιστα συμβατές με το πνεύμα της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης (π.χ  Υπηρεσίες βοήθειας στο σπίτι συνδυαζόμενες και με κάποια ενδεχομένως οικονομική ενίσχυση της οικογένειας).

8. Μετά την υπογραφή του νέου Μνημονίου να συγκροτήσετε Επιτροπή Παρακολούθησης και Αξιολόγησης της εφαρμογής του με ισχυρή εκπροσώπηση σ’ αυτή προσώπων που διαθέτουν την «έξωθεν καλή μαρτυρία», που θα εργάζονται χωρίς αμοιβή, δεν θα συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με ηθικά ή υλικά συμφέροντα και θα προταθούν από την ΕΨΕ και τα ανωτέρω αναφερόμενα θεσμικά όργανα.

Μία επί τόπου συνάντηση στην Αθήνα ή στις Βρυξέλλες αρμοδίων υπηρεσιακών παραγόντων του Υπουργείου Υγείας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρέπει επειγόντως να πραγματοποιηθεί και να προηγηθεί των όποιων οριστικών αποφάσεων. Αυτοί οι υπηρεσιακοί παράγοντες θα εξέταζαν τις προτάσεις μου, θα  συμφωνούσαν με κάποιες από αυτές θα απέρριπταν άλλες, θα πρότειναν συμπληρωματικές θα ζητούσαν και τις απόψεις άλλων εγκύρων προσώπων και φορέων και θα προωθούσαν τις τελικές προτάσεις τους στους πολιτικούς τους προϊστάμενους. Στην συνάντηση αυτή, παρακαλώ να έχω την ευκαιρία να παραστώ.

Κυρία Επίτροπέ,

Κύριε Υπουργέ,

Επειδή τα πράγματα έχουν προσλάβει εκρηκτικό χαρακτήρα περιμένω την απάντησή σας το ταχύτερο δυνατό. Στην περίπτωση  δε  που συμμερίζεστε σε κάποιο βαθμό  τις ανησυχίες μου και τις σκέψεις που διατύπωσα πιο πάνω, μπορείτε να υπολογίζετε στην  εμπειρία που απόκτησα όταν επί πολλά χρόνια συντόνιζα και σχεδίαζα τα προγράμματα για την υλοποίηση μιας ουσιαστικής Ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής, στην επαρκή γνώση της υπάρχουσας κατάστασης και των αιτίων της, την «έξωθεν καλή μαρτυρία», που ελπίζω ότι διαθέτω, σε ένα πλήθος εγγράφων από το προσωπικό μου αρχείο που μπορούν να στηρίξουν ισχυρισμούς για τα κακώς διατρέξαντα και προτάσεις για την απάμβλυνση των συνεπειών τους και την αμισθί, στο βαθμό που επιτρέπει η ηλικία,  προσωπική μου εργασία. Επίσης στη βοήθειά μου για τη διατύπωση τεκμηριωμένων  προτάσεων επί συγκεκριμένων ζητημάτων.

Με εκτίμηση
Χάρης Βαρουχάκης

Καταγγελία για απολύσεις εργαζομένων στη ΘΕΨΥΠΑ το 2014

Αναδημοσίευση από το blog 

του Συντονισμού Εργαζομένων - Απολυμένων Ψυχικής Υγείας

Δημοσιεύουμε επιστολή 18 εργαζόμενων-απολυμένων που στάλθηκε στο "Ξεκίνημα", καλούμε και άλλους εργαζόμενους να αναδείξουν και να καταγγείλουν παρόμοια περιστατικά και επιθέσεις στα δικαιώματά τους και τα δικαιώματα των ψυχικά πασχόντων.

Ημερομηνία: 29-01-2015

Προς ΞΕΚΙΝΗΜΑ

ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ  ΤΙΣ 18 ΑΠΟΛΥΣΕΙΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΗ Θ.Ε.Ψ.Υ.Π.Α.

Η Θ.Ε.Ψ.Υ.Π.Α. (Θεσσαλική Εταιρεία Ψυχικής Υγείας Περίθαλψης-Αποκατάστασης) εδρεύει στη Λάρισα, είναι Ν.Π.Ι.Δ. και έχει ως στόχο την λειτουργία μονάδων κοινωνικής αποκατάστασης και επανένταξης χρόνιων ψυχικά ασθενών.

Πρόεδρος της εταιρείας είναι ο ψυχίατρος κος Δημήτριος Γ. Κανδύλης ο οποίος  από τις αρχές του 2014, έως και σήμερα, πραγματοποίησε 18 απολύσεις εργαζόμενων, από τις δομές  που διατηρεί σε ολόκληρη τη Θεσσαλία. Οι συμβάσεις των εργαζομένων ήταν συμβάσεις αορίστου χρόνου και οι 18 απολυμένοι είχαν τουλάχιστον δεκαετή εμπειρία.

Σε κάθε απόλυση δεν υπήρχε αιτιολογία, δεν λήφθηκε υπόψη κανένα κοινωνικό κριτήριο, δεν είχαν δεχτεί ποτέ στο παρελθόν έγγραφη επίπληξη από το Δ.Σ. της εταιρίας και κατά την εργασία τους δεν προέκυψε ποτέ βλάβη ή ελάχιστο παράπονο από ένοικο ή από μέλος της οικογένειάς του.

Σε ερώτηση απολυμένου προς τον κ.Κανδύλη, σχετικά με την αιτιολογία της απόλυσή του, ο ίδιος απάντησε …. «το Υπουργείο μου δίνει το δικαίωμα να απολύω 6 υπαλλήλους κάθε μήνα, τόσοι είναι οι άνεργοι που τρώνε από τα σκουπίδια κι εσύ με ρωτάς γιατί απολύθηκες..». Μάλιστα, μια απόλυση στάλθηκε με δικαστικό κλητήρα στην οικία εργαζομένης, ενώ βρισκόταν σε αναρρωτική άδεια λόγω σοβαρού προβλήματος υγείας.

Βέβαια, η επίσημη στάση της εταιρείας είναι ότι «οι απολύσεις  γίνονται στα πλαίσια περικοπών και υπό την πίεση του Υπουργείου Υγείας».

Οι 18 απολύσεις έχουν ως αποτέλεσμα την εντατικοποίηση της δουλειάς των εργαζομένων  και την υποβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας. Τα ατομικά θεραπευτικά προγράμματα και οι εξωτερικές δραστηριότητες των ενοίκων δεν επιτελούνται επαρκώς, λόγω έλλειψης προσωπικού.

Παράλληλα, οι εργαζόμενοι στη Θ.Ε.Ψ.Υ.Π.Α. έχουν να αντιμετωπίσουν τη συμπεριφορά του κου Κανδύλη. Ο πρόεδρος της εταιρείας σε καθημερινή βάση απειλεί με απολύσεις, ενώ παράλληλα δεν λείπει ο φραστικός εκφοβισμός, οι ύβρεις, οι υποτιμητικοί χαρακτηρισμοί και η αμαύρωση της εικόνας των εργαζομένων (ως τεμπέληδες και ανάξιους). Βέβαια, σε καιρούς οικονομικής κρίσης κανείς δεν μιλά και όλοι αγωνίζονται να διατηρήσουν την εργασία τους και να προάγουν την ψυχική υγεία των ενοίκων, κάτω από συνθήκες ακραίας εργασιακής βίας και μέσα σε ένα νοσηρό εργασιακό περιβάλλον. Όταν ο κος Κανδύλης  «οργισμένος χτυπάει το χέρι του στο τραπέζι» για ασήμαντο λόγο, ενώπιων της Υφυπουργού κας Παπακώστα, σύμφωνα με τα τοπικά Μ.Μ.Ε., είναι εύκολο να φανταστεί κανείς με πόση επιθετικότητα είναι ικανός να συμπεριφερθεί προς τους υφισταμένους υπαλλήλους του.

Το Εργατικό Κέντρο, η Επιθεώρηση Εργασίας, οι τοπικοί φορείς και η κοινωνία της Λάρισας είναι ενήμεροι, τόσο για τις απολύσεις όσο και για τις απαράδεκτες συνθήκες εργασίας.

Εκτός της εργασιακής βίας, ο κος Κανδύλης δεν προστάτεψε τους εργαζόμενους, ως όφειλε, καθώς, (παρά τις συστάσεις του Π.Π.Ν. Λάρισας, να λάβει τα αναγκαία μέτρα προφύλαξης)  δεν ενημέρωσε έγκαιρα το προσωπικό, ότι ασθενής είχε φυματίωση, με αποτέλεσμα να παρουσιαστούν 46 κρούσματα εργαζομένων θετικών στη δοκιμασία μαντού.

Τα ερωτήματά μας προς το Υ.Υ.Κ.Α. και την Διεύθυνση Ψυχικής Υγείας ήταν τα παρακάτω:

1ον Οι 18 αναιτιολόγητες απολύσεις εργαζομένων, χωρίς κανένα κοινωνικό ή άλλο κριτήριο, είναι επιβεβλημένες από το Υπουργείο Υγείας;

2ον Το Υπουργείο είναι ενήμερο για την υποβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών φροντίδας προς τους ενοίκους και

3ον Ποιους ελεγκτικούς μηχανισμούς διαθέτει ώστε να διερευνήσει την απαράδεκτη συμπεριφορά του προέδρου και να προστατέψει τους εργαζόμενους σε δομές ψυχικής υγείας, οι οποίοι εργάζονται, υπό το κράτος του φόβου και χωρίς να μπορούν να διεκδικήσουν το δικαίωμά τους στην αξιοπρέπεια.

Βέβαια, ποτέ δεν λάβαμε επίσημη απάντηση.

Σας παρακαλούμε να διερευνήσετε τα όσα συμβαίνουν στον φορέα και στους εργαζόμενους.

Σας ευχαριστούμε

Με εκτίμηση

(ακολουθούν υπογραφές)

ΥΓ (από psi-action): Η πρώην υφυπουργός Υγείας κ. Παπακώστα, σε επίσκεψή της σε Μονάδα της ΘΕΨΥΠΑ "απένειμε τα εύσημα για την πρωτοποριακή εργασία που πραγματοποιείται κάτω από την «ομπρέλα» του Υπουργείου Υγείας". Προφανώς η «ομπρέλα» της κυρίας Παπακώστα δεν προστάτευε τους εργαζόμενους.

Ποιος έπιασε τους παράνομους της ψυχικής υγείας σε αυτές τις εκλογές; Η Ζέττα Μακρή

  

Θα θυμάστε τη Ζέττα Μακρή, ως υφυπουργό Υγείας και αρμόδια για την ψυχική υγεία, καθώς και τα δεκάδες δημοσιεύματα με τις "αποκαλύψεις" της για τις παρανομίες των φορέων ψυχικής υγείας. Δεν ξέρω όμως αν θυμάστε ότι οι “αποκαλύψεις” της τότε υφυπουργού έγιναν (εντελώς τυχαία) λίγο πριν από τον ανασχηματισμό της κυβέρνησης, με τον οποίο απομακρύνθηκε από το υπουργείο Υγείας. Φυσικά, η Ζέττα Μακρή δεν ήταν η πρώτη που, αντί να κάνει κάτι για την ανεξέλεγκτη κατάσταση που επικρατεί στους φορείς ψυχικής υγείας (ΝΠΙΔ ή ΜΚΟ, αν προτιμάτε), επέλεξε να τη χρησιμοποιήσει για να παρουσιάσει ...έργο.

Έχω γράψει πολλές φορές για το μόνιμο “σκάνδαλο” των παρανομιών στην ψυχική υγεία και για την αξιοποίησή του, κατά τις προεκλογικές περιόδους, από πρώην υπουργούς και υφυπουργούς: Τα σκάνδαλα στις ΜΚΟ ψυχικής υγείας, οι ανυποψίαστοι υπουργοί υγείας και τα σοκαρισμένα ΜΜΕ (στο τελευταίο μέρος της ανάρτησης θα βρείτε τα links με τις "αποκαλύψεις" της κυρίας Μακρή).

Η Ζέττα Μακρή, λοιπόν, πήγε το "σκάνδαλο" λίγο παραπέρα: Μίλησε για πολιτικούς, συγγενείς συνδικαλιστών και οικογένειες που εμπλέκονται σε φορείς ψυχικής υγείας και πλουτίζουν (για την ακρίβεια, είχε αναφερθεί και ο commissioner Avramopoulos, όταν ήταν υπουργός Υγείας, σε οικογένειες που παρανομούσαν. Φυσικά, είχε εξυγιάνει και αυτός το χώρο πριν αποχωρήσει από το υπουργείο Υγείας).  

Έλεγε, μεταξύ άλλων, η υφυπουργός κυρία Μακρή: “Θέλω να σας πω ότι δεν θα μείνει κανείς ανέλεγκτος. Είτε είναι φορέας που συμμετέχουν ενεργοί πολιτικοί είτε εμπλέκονται συγγενείς συνδικαλιστών είτε φορέας στον οποίο συμμετέχουν διαχρονικά στο απυρόβλητο συγγενείς στελεχών, δεν θα μείνει κανείς στο απυρόβλητο. Ούτε από εμάς, δεν θα μείνει κανείς ανέλεγκτος. Φωτογραφίζω κανέναν τώρα; Δεν ξέρω... Αλλά υπάρχουν δομές Ψυχικής Υγείας, στις οποίες συμμετέχει εν ενεργεία πολιτικός. Δεν πρέπει να ελέγξουμε εάν υπήρξε διακριτική μεταχείριση; Εάν υπήρξε διακριτική μεταχείριση προς μια οικογένεια; Εάν δεν υπήρξε, και γι' αυτό δεν λέω το όνομα, θα το ερευνήσουμε και αυτό. Υπάρχουν δομές Ψυχικής Υγείας που διοικούσαν και εργάζονταν έξι άτομα από μία οικογένεια. Εξωφρενικά παραδείγματα, με εκατομμύρια που έπαιρναν ως μισθούς..." (Αυγή, 02/05/2014).

Κάπου εκεί μείναμε γιατί μετά έφυγε και ο Άδωνις Γεωργιάδης και η "σκασμένη" Ζέττα Μακρή κι εμείς μείναμε πάλι με τα δημοσιεύματα. Έτσι, δεν μάθαμε ποτέ τι έγινε με τις καταγγελίες της Ζέττας Μακρή, όπως δεν μάθαμε ποτέ τι έγινε και με τις καταγγελίες όλων των προηγούμενων. 

Όσο για την Κατερίνα Παπακώστα, η οποία την διαδέχθηκε, μάλλον τα βρήκε όλα ωραία και καλά και ασχολήθηκε με άλλες δραστηριότητες, όπως το να φτιάχνει "σοκολατάκια" με τα δυο χεράκια για τους ψυχικά πάσχοντες και ...

 ...να "εγκαινιάζει" φορέα που υπάρχει από το 1997, προσθέτοντας το "Α.Ε." στην επωνυμία, ίσως επειδή οραματίζεται ...Ανώνυμες Εταιρείες στο χώρο της ψυχκής υγείας).

Τώρα, με την προεκλογική περίοδο και την ενασχόληση των υποψηφίων με το twitter, βρήκα την ευκαιρία να ρωτήσω τη Ζέττα Μακρή για εκείνες τις αποκαλύψεις. Η απάντησή της ήταν ότι ο φάκελος έχει παραδοθεί στις εισαγγελικές αρχές (να μην ξαναπούμε πόσοι πρώην υπουργοί και υφυπουργοί έχουν ισχυριστεί ότι έχουν στείλει φακέλους στον εισαγγελέα), μετά με μπλόκαρε αλλά έχει μπλοκάρει τόσους χρήστες του twitter που δεν το παίρνω προσωπικά :)

Χθες ξανάκουσα την ίδια ιστορία από τη Ζέττα Μακρή, σε ραδιοφωνικό σταθμό του Βόλου, και το μόνο που είχε να πει για την περίοδο που ήταν υφυπουργός Υγείας ήταν τα κατορθώματά της με τα "κυκλώματα που λυμαίνονται τους ψυχικά ασθενείς". Εννοείται ότι και αυτή, όπως και όλοι οι προηγούμενοι, συμμάζεψε τις δαπάνες με τους ελέγχους που έκανε! Τώρα, πως γίνεται, μετά από τόσα “συμμαζέματα”, οι ασθενείς και οι εργαζόμενοι να εξαθλιώνονται όλο και περισσότερο είναι κάτι που μόνο το αρμόδιο υπουργείο μπορεί να απαντήσει. 

(Υπενθυμίζω και την παρακράτηση των συντάξεων των ψυχικά πασχόντων, που ξεκίνησε επί Λοβέρδου και συνεχίστηκε επί Γεωργιάδη, ένα θέμα το οποίο η Ζέττα Μακρή απέφευγε συστηματικά να συζητήσει με τους άμεσα ενδιαφερόμενους, ενώ δεν παρέλειπε να δείχνει το "ενδιαφέρον" της ανεβάζοντας φωτογραφίες στο twitter).

Το άλλο αναπάντητο ερώτημα είναι “ποιοι φορείς καταγγέλλονται εδώ και χρόνια από την εκάστοτε πολιτική ηγεσία του υπουργείου και συνεχίζουν να παρανομούν;”

Μην περιμένετε να το απαντήσει η Ζέττα Μακρή, αλλά αξίζει να ακούσετε τη συνέντευξή της, στην οποία χρησιμοποιεί τις καταγγελίες που έκανε για τους φορείς ψυχικής υγείας για να αποδείξει την εντιμότητά της, με τη βοήθεια πάντα του συνεντευξιαστή που συμφωνούσε απόλυτα μαζί της (βίντεο στο 2:10).

Έμειναν δυο μέρες μέχρι τις εκλογές. Πιστεύω ότι για την επόμενη κυβέρνηση πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα το τέλος αυτού του παιγνιδιού μεταξύ υπουργείου Υγείας και φορέων ψυχικής υγείας. Να γίνουν ουσιαστικοί έλεγχοι, να αποδοθούν ευθύνες σε όσους παρανόμησαν και να σταματήσει επιτέλους να χρησιμοποιείται ο συγκεκριμένος χώρος για την προεκλογική εκστρατεία του κάθε πολιτικάντη. Το οφείλει η πολιτεία σε ασθενείς και εργαζόμενους που εδώ και χρόνια κακοποιούνται μέσα σε ένα τρελό σύστημα ψυχικής υγείας που στήθηκε για να εξυπηρετεί τους πάντες εκτός από τους ψυχικά πάσχοντες.