Μια παράσταση για τον εγκλεισμό στο άσυλο

"Πουθενά αλλού το αίσθημα της ερημιάς, της απομονώσεως, δεν είνε τόσο οδυνηρά καταθλιπτικόν όσο εις το άσυλο των παραφρόνων. Ο,τι χαρακτηρίζει την τρέλλαν είνε ένας απόλυτος και αθώος εγωισμός που αιχμαλωτίζει αδιέξοδα την ψυχήν μέσα εις τον ίλιγγον των υποκειμενικών παραισθήσεών της. Καμμιά επικοινωνία με την πραγματικότητα, καμμιά επαφή με τους "άλλους", κανένας τρόπος συνεννοήσεως μεταξύ του ενός και του άλλου τρελλού". Ρώμος Φιλύρας

"Έχουν γραφτεί πολλά έργα για την τρέλα και τη ζωή σε ένα ψυχιατρικό ίδρυμα. Ο κλειστός χώρος και η προβολή των ιδιαιτεροτήτων του ατόμου σε μια υπερβολική έκφραση είναι συστατικά που συμβάλλουν στη διαμόρφωση μιας θεατρικής πραγματικότητας. Βασικά ζητήματα που αποτελούν τη φιλοσοφική αναζήτηση του ατόμου, σχετικά με την κανονικότητα των συμπεριφορών και των μοντέλων που οριοθετεί η κοινωνία και μέσα στα οποία καλούμαστε να ζήσουμε, αλλά και σχετικά με την προσωπική ελευθερία, με τη ματαιότητα ή τη σπουδαιότητα του προορισμού μας, στην περίπτωση ενός ψυχικά διαταραγμένου βγαίνουν στην επιφάνεια.

Σαν να έπεσε μια πέτρα στα ήρεμα νερά. «Ξαφνικά όλοι ταράζονται. Σαν σε πρόσταγμα», όπως περιγράφει και ο Φιλύρας ένα ξέσπασμα στο θάλαμο των μανιακών. Εκεί βλέπουμε όχι αυτό που είμαστε αλλά αυτό που θέλαμε να γίνουμε. Όνειρα, φαντασιώσεις, μεγαλομανείς τάσεις, μετατρέπουν απλοϊκούς ανθρώπους σε θεούς, βασιλιάδες, αυτοκράτορες, πάμπλουτους επιχειρηματίες, στρατηγούς, εφευρέτες και σε όποια άλλη ιδιότητα δοξάστηκε στο πέρασμα των χρόνων.

Αυτό που δεν πετυχαίνει κανείς στη μίζερη ζωή του, το καταφέρνει η τρέλα, αυτή η απόλυτη, η θεία ελευθερία. Το κείμενο του Ρώμου Φιλύρα με συγκλόνισε. Δυσκολεύτηκα πολύ να το διαβάσω. Κάθε του φράση ήταν κι ένα σφίξιμο στο στομάχι. Τη μια ήθελα να βάλω τα γέλια και την άλλη τα κλάματα. Αν είμαστε όνειρα και κανένας δε μας έχει ονειρευτεί; Αν από όσους αγαπήσαμε δε μας θυμάται κανείς; « Γιατί αλήθεια τι μου γλυκοπικρογίνεστε εσείς που γνώρισα απ' έξω; Ήρθε κανείς σας να μου φέρει τη ζέστα της ματιάς σας, όπου τρεμοσβήνει το άγιο φως του λογικού;».

Η μοναξιά, η εγκατάλειψη, η ανυπαρξία, η έλλειψη αγάπης, έρωτα, όλη η τραγική ειρωνεία της ανθρώπινης ύπαρξης, κλεισμένη μέσα σε λίγες σελίδες. Από τα πιο δύσκολα κείμενα. Πρώτον γιατί δεν γράφτηκε για να γίνει θέατρο και δεύτερο γιατί έπρεπε να βρεθεί τρόπος να μην κουράσει, αφού αυτό είναι ένα σταθερό ζήτημα, όταν πρόκειται για μονόλογο.

Στο πρώτο βοήθησε η διασκευή του Αντώνη Παπαϊωάννου που κράτησε και προέβαλε τα αμιγώς θεατρικά στοιχεία του κειμένου και στο δεύτερο ο Πέτρος Ξεκούκης, ένας ηθοποιός που με την πλαστικότητα των κινήσεών του και την αυθεντική θεατρική του έκφραση, μας κάνει να γνωρίσουμε καλύτερα τον Φιλύρα, να τον αγαπήσουμε και να μιλήσουμε για αυτόν."

Αυτά έγραψε η Τόνια Σταυροπούλου που σκηνοθέτησε τη θεατρική παράσταση “Ο χορός των επίπλων”, η οποία έχει βασιστεί στο αυτοβιογραφικό κείμενο του Ρώμου Φιλύρα “Η ζωή μου εις το Δρομοκαΐτειον”. Σε αυτό το ίδρυμα έζησε ο ποιητής και δημοσιογράφος Ρώμος Φιλύρας (ψευδώνυμο του Ιωάννη Οικονομόπουλου), από το 1927 μέχρι τον θάνατό του (1942).

Την παράσταση παρουσιάζει η αστική μη κερδοσκοπική εταιρία “Θέατρο Τεχνοδιάσταση” στην αίθουσα τέχνης "ΑΡΤΙ" (Ηπείρου 41), κάθε Δευτέρα και Τρίτη (ώρα 21:00), μέχρι τις 15 Δεκεμβρίου.

Για τον Ρώμο Φιλύρα θα βρείτε αποσπάσματα κειμένων, πληροφορίες και σχετικούς συνδέσμους στο aikaterinitempeli's weblog (δείτε: 1, 2, 3).

Χωματερές για ξεχασμένους ανθρώπους (video)

To video αναφέρεται στην έρευνα της δημοσιογράφου Yana Buhrer Tavanier, την οποία είχαμε παρουσιάσει σε προηγούμενη ανάρτηση, σχετικά με τις τραγικές συνθήκες διαβίωσης των ανθρώπων με νοητική υστέρηση και ψυχιατρικά προβλήματα στα ιδρύματα της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και της Σερβίας.

Αξίζει να το δείτε και να το διαδώσετε.

Ούτε περασμένα, ούτε ξεχασμένα (μέρος 2ο)

"Μια μέρα έκπληκτος διαπίστωσα ότι δεν ένιωθα καμιά συγκίνηση τραβώντας τις φωτογραφίες μου. Δεν είχα πια τον αρχικό πυρετό, την απόσταση από το ντεκόρ. Άρχι­σα να πλησιάζω υπερβολικά, να προσέχω τις λήψεις μου, να διαλέγω το καδράρισμά μου, να περιμένω το ανδρα­γάθημα μιας καλής εικόνας. Είχα γίνει υπερβολικά διαυ­γής. Δεν φοβόμουν πια τους τρελούς. Σταμάτησα αμέσως, γύρισα στο Παρίσι και δεν φωτο­γράφησα ξανά στο San Clemente." Raymond Depardon

Είναι γνωστό ότι, ακόμα και σήμερα, χρησιμοποιείται ο σωματικός περιορισμός (ή καθήλωση) και η απομόνωση των ψυχικά ασθενών (αλλά και ατόμων με νοητική υστέρηση) που ζουν στα ιδρύματα, ενώ έχουν “καταγγελθεί” ακόμα και κάποιες κοινοτικές δομές για την εφαρμογή τέτοιων πρακτικών. Πότε χρησιμοποιείται; Ακόμα και οι “υποστηρικτές” της πρακτικής αυτής, τονίζουν ότι εφαρμόζεται (για μικρό χρονικό διάστημα) σαν έσχατη λύση. Όταν, δηλαδή, έχουν αποτύχει όλες οι προσπάθειες για την αντιμετώπιση μιας βίαιης ή επιθετικής συμπεριφοράς και υπάρχει σοβαρός κίνδυνος για σωματική βλάβη του ίδιου του ατόμου ή τρίτων. Βέβαια, πολλά “πρακτικά” ερωτήματα μπορούν να τεθούν (πχ. ποιες είναι αυτές οι προσπάθειες που απέτυχαν, από ποιους και πως έγιναν, σε ποιο περιβάλλον επιχειρήθηκαν κτλ). Ακόμα περισσότερα είναι τα ηθικά ερωτήματα. Αλλά και να δεχτούμε ότι κάποιοι εφαρμόζουν τον περιορισμό σαν έσχατη λύση, όπως υποστηρίζουν, οι άνθρωποι που έχουν υποστεί αυτή την "έσχατη λύση" φαίνεται να είναι πολλοί, για να πειστούμε ότι δεν υπήρχε άλλος τρόπος αντιμετώπισης της κατάστασης. Πρόκειται, λοιπόν, για ένα μεγάλο θέμα για το οποίο έχουν γραφεί πολλά και έχουν συζητηθεί ακόμα περισσότερα και φυσικά δεν φιλοδοξούμε να το αναπτύξουμε σε ένα blog.

Αυτό που επιθυμούμε να υπενθυμίσουμε, με την ευκαιρία του αποσπάσματος που επιλέξαμε για σήμερα και το οποίο αποτελεί συνέχεια της προηγούμενης ανάρτησής μας, είναι ότι συνεχίζουν να βρίσκονται άνθρωποι δεμένοι ή περιορισμένοι ή απομονωμένοι, όχι για την αποκλιμάκωση μιας βίαιης συμπεριφοράς αλλά σε μόνιμη βάση. Δεν νομίζουμε να υπάρχει υποστηρικτής της συγκεκριμένης πρακτικής (ούτε σχετικό θεωρητικό υπόβαθρο). Παρ' όλα αυτά συμβαίνει. Πολλές είναι οι δικαιολογίες που μπορεί να ακουστούν, αλλά καμιά από αυτές δεν αποτελεί επιχείρημα για το γεγονός ότι ένας άνθρωπος βρίσκεται σε καθημερινή βάση δεμένος ή απομονωμένος.

Δεν είναι καινούρια όλα αυτά. Βρισκόμαστε, όμως, σε μια κρίσιμη περίοδο (που τείνει να γίνει μόνιμη) και οι κίνδυνοι είναι αυξημένοι. Ο χώρος της ψυχικής υγείας πλήττεται από τις πολιτικές επιλογές των τελευταίων ετών. Η υποχρηματοδότηση επηρέασε την ποιότητα παροχής υπηρεσιών, ανάγκασε έμπειρο προσωπικό να εγκαταλείψει το χώρο, αλλά και όσοι απέμειναν εργάζονται απλήρωτοι, εξουθενωμένοι, ματαιωμένοι. Έγιναν περικοπές σε προσωπικό, σε δραστηριότητες, σε εκπαίδευση, σε εποπτείες...

Το μέλλον είναι αβέβαιο και προς το παρόν για τη νέα κυβέρνηση δεν υπάρχουμε (θα επανέλθουμε σύντομα σε αυτό το θέμα). Αυτές τις δύσκολες στιγμές οφείλουμε να είμαστε ακόμα πιο ευαισθητοποιημένοι. Εύκολα το μεμονωμένο περιστατικό γενικεύεται και η έσχατη λύση έρχεται πρώτη. Να μην ανεχτούμε στους χώρους φροντίδας πρακτικές που δεν εφαρμόζονται στις χειρότερες φυλακές. Για κανέναν λόγο.

Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί απόσπασμα μιας προφορικής μαρτυρίας του ψυχίατρου Γιώργου Λυκέτσου (από το βιβλίο: "Ιερά οδός 343. Μαρτυρίες από το Δρομοκαϊτειο" της Μαρίας Φαφαλιού).

Για την ιδρυματική περίθαλψη το 1947 με το 2009, δεν είναι τόσο μακρυά:

"Το χειρότερο τμήμα, όπως είπαμε, ήταν το τμήμα των «Μανιακών». Μόλις λοιπόν έγινα εγώ Διευθυντής της Γ' Κλινικής το 1947, έγραψα μια εγκύκλιο στους νοσοκόμους των τμημάτων μου, αλλά οι νοσοκόμοι μου λένε: «Μόλων λαβε. Τι θα πει δίνεις εντολή να τους βγάλουμε από τους μανδύες κι από τα κλουβιά; Έλα να τους βγάλεις. Εμείς δεν τους βγάζομε, έλα εσύ». Κι εγώ λέω μέσα μου «πρέπει να τους βγάλω εγώ γιατί αν δεν το κάνω εγώ δεν θα το κάνουν και εκείνοι». Αλλά ήμουν νέος. Τους λέω τότε «ποιος είναι ο χειρότερος άρρωστος εδώ, ποιον έχετε;» Το είπα έτσι, αλλά είχα εκατόν πενήντα σφύζεις το λεπτό εκείνη την ώρα που τόλεγα. Μου λένε «ο Τσουρ...» «Ωραία. Τι είναι αυτός;» «Να, λέει, πάμε να του δώσουμε να φάει και μας δίνει μια γροθιά που δεν χρειαζόμαστε δεύτερη. Με μια πέφτουμε νοκ-άουτ». Λέω «να τον δω αυτόν τον άρρωστο. Θα τον ελευθερώσω εγώ». Το είπα, αλλά η καρδιά μου δεν τόλεγε!

Μπαίνουμε λοιπόν στο τμήμα των Ανήσυχων εγώ και κάμποσοι νοσοκόμοι μαζί, διότι έπρεπε να έχω προστασία. Λοιπόν, έπρεπε να δείξω ότι δεν φοβάμαι. Φοβόμουνα, αλλά έπρεπε να δείξω ότι δεν φοβάμαι για να πείσω και τους άλλους να τολμάνε και εκείνοι, διότι δεν θα γινόταν τίποτα αν δεν το τολμούσα αυτό το πράγμα. Εμπήκαμε λοιπόν, οι νοσοκόμοι γύρο) μου κλπ., ανοίγουμε την πόρτα, μπαίνομε στο τμήμα των «Μανιακών», προχωρήσαμε, αυτός ήταν στο δεύτερο πάτωμα σε μια άκρη σ' ένα θάλαμο τελείως απομονωμένος. Έπρεπε να διασχίσαμε λοιπόν το τμήμα των «Μανιακών» κάτω, την αυλή που υπήρχε, το στεγασμένο μέρος και να πάμε ν' ανοίξει μια πόρτα η οποία οδηγούσε στο πάνω πάτωμα. Είχε μια σκάλα που ανέβαινες απάνω. Ανέβηκα, στο μεταξύ βλέπω πως ήταν λιγώτεροι οι νοσοκόμοι που ανέβαιναν απάνω, φτάνομε στον διάδρομο και ξαφνικά ανοίγουνε την πόρτα ενός σκοτεινού δωματίου το οποίο ήτανε μικρό και δεν υπήρχε τίποτα μέσα. Κάτι κλινοσκεπάσματα, χωρίς κρεβάτι, γιατί αυτός τάσπαζε όλα, διέλυε τα πάντα.

Άνοιξαν την πόρτα, που λέτε, κι ο νοσοκόμος φοβήθηκε και με έκλεισε μέσα και κάθησε εκείνος απ' έξω. Εγώ μπαίνω μέσα ξαφνικά σε ένα σκοτεινό μέρος χωρίς να μπορώ να βλέπω γιατί ερχόμουνα απ' το φως απ' έξω, χωρίς να μπορώ να βλέπω το θυμάμαι αυτό πολύ ζωντανά, με έναν άνθρωπο που δεν τον ήξερα καθόλου κι ο οποίος εφώναζε μ' έναν τρόπο τελείως ασυνάρτητο. Έλεγε πράγματα τα οποία δεν μπορούσε κανείς να τα συλλάβει, αλλά εγώ εκείνη τη στιγμή είχα τέτοια λαχτάρα που είχα τεντώσει τ' αυτιά μου και όλη μου την προσοχή ούτως ώστε να καταλάβω τι έλεγε βάσει των γνώσεων που είχα. Και μου άρεσε το θέμα, είχα διαβάσει πάρα πολύ καλά και ήμουνα από τότε φαίνεται σε θέση να μπορώ μέσα από την ασυναρτησία του αρρώστου να καταλάβω το νήμα που έλεγε. Γιατί ο ασυνάρτητος σχιζοφρενής μιλάει, σαν, να πούμε, να βλέπετε το Αιγαίο Πέλαγος. Ενώ βλέπετε ότι όλη η ξηρά έχει συνέχεια, στο Αιγαίο Πέλαγος βγαίνει ένα νησί εδώ, ένα νησί εκεί, ένα νησί πάρα πέρα, από κάτω όμως από τη θάλασσα υπάρχει συνέχεια ξηράς. Αυτό ήθελα να καταλάβω εγώ, για να μπορώ να δω πώς βγήκαν τα νησιά μετά, το ένα μετά από το άλλο, για να μπορέσω να επικοινωνήσω μαζί του. Γι' αυτό μόλις μπήκα στο σκοτάδι, τι να κάνω, δεν μπορούσα να αμυνθώ, τον άκουγα αυτόν από την άλλη άκρη να φωνάζει, από μια άκρη να φωνάζει και να λέει τα ασυνάρτητα, φοβήθηκα και κάθησα κάτω. Αυτός, όταν είδε και κάθησα κάτω δεν μου επετέθη.

Ξέρετε, οι σχιζοφρενείς δεν είναι κακοί άνθρωποι, φοβούνται. Επιτίθενται όταν σε φοβούνται. Όταν λοιπόν αυτός με είδε κάτω ήρθε από πάνω μου, δεν τον έβλεπα και καλά καλά, ήρθε από πάνω μου και άρχισε να φωνάζει και να λέει διάφορα πράγματα και καθώς δούλευε εμένα το μυαλό μου, μέσ' τα τόσα τα οποία έλεγε, -κι αυτή είναι όλη η τέχνη του γιατρού, να μπορέσει να πιάσει τι του λέει ο άλλος, να μπορέσει να επικοινωνήσει μαζί του- και φαίνεται ότι η πρώτη κουβέντα που του είπα, «εκάθησα κάτω» του λέω «μη φοβάσαι». Εγώ εφοβόμουν και του είπα εκείνου «μη φοβάσαι»! Αυτό όμως τον έκοψε εκείνον, τον έκοψε και εξακολουθούσε να λέει, να λέει, να λέει, αλλά όλο και έβλεπε ότι δεν υπήρχε απειλή από μένα. Φαίνεται ότι μίλαγε μ' ένα τρόπο που ήμουνα σε θέση κι εγώ κάτι να του πω, που έδειχνε ότι κάτι καταλάβαινα απ' αυτά που μου έλεγε. Αυτή η κατάσταση η περίεργη βάσταξε κάμποση ώρα, οπότε ανησύχησε ο νοσοκόμος που ήταν απ' έξω, πήγε κι έφερε κι άλλους και μ' άνοιξαν την πόρτα. Εγώ όμως εν τω μεταξύ είχα αρχίσει να επικοινωνώ μαζί του, βέβαια μπορεί να μην ήταν λεκτική επικοινωνία, υπήρχε όμως μια εξωλεκτική επικοινωνία και του λέω «έλα μαζί μου, θα πάμε στο γραφείο μου» και με ακολούθησε, άλλωστε έβγαινε έξω ο άνθρωπος. Βγαίνω έξω, μόλις όμως με βλέπουνε οι νοσοκόμοι να βγαίνω έξω, πήγαν να τον πιάσουν για να τον βάλουνε μέσα. Λέω «όχι, θάρθει μαζί μου». Αυτοί με υπακούσανε βέβαια, εν τω μεταξύ φοβόντουσαν μήπως φάνε και καμιά, και απομακρυνθήκανε.

Λοιπόν απ' όπου περνάγαμε άδειαζε ο τόπος και περνάγαμε εμείς και δεν μίλαγε κανένας. Νέκρα, όλοι φοβόντουσαν. Επροχωρήσαμε και τον έφερα στο γραφείο κι ήρθε και κάθησε στο γραφείο μου. Δεν θυμάμαι τι είπαμε, αλλά θυμάμαι ότι έδωσα εντολή να του βάλουν κρεβάτι. Του λέω «θα πας τώρα πίσω στο δωμάτιο σου». Και επήγε αυτός πίσω. Άνοιξαν όλες οι πόρτες για να πάει πίσω και πήγε στο κρεβάτι του και από τότε άρχισε μια επικοινωνία. Πήγαινα κάθε μέρα βέβαια, ερχόταν κι αυτός κάθε μέρα, τέλος πάντων αυτή η ιστορία εξελίχτηκε σιγά σιγά ώστε μέσα σε κάμποσους μήνες να έχει βελτιωθεί τόσο πολύ που τον έπαιρνα στο γραφείο μου.

Μετά από δεν θυμάμαι πάλι πόσους μήνες έγινε ο βοηθός του γραφείου μου. Ήτανε δικηγόρος αυτός κι έγινε ο βοηθός του γραφείου μου. Γιατί τότε δεν είχαμε βέβαια γραμματείς, ούτε και τώρα νομίζω έχουν, αλλά διαλέγαμε τους καλύτερους αρρώστους ιδίως άμα ξέρανε γραφομηχανή. Λοιπόν έγινε πρώτης τάξεως βοηθός μου για χρόνια και επειδή είχε και αδελφό δικηγόρο κατόρθωσα μετά και τον αποκατέστησα. Δηλαδή τον έβγαλα και πήγε και έγινε βοηθός στο γραφείο του αδελφού του. Έκανε τις δουλειές αυτές που κάνουν οι εκπαιδευόμενοι δικηγόροι. Δουλειές κλητήρα, ας πούμε."

Η φωτογραφία του Raymond Depardon και το κείμενο του ίδιου (μετάφραση: Γρ. Αμπατζόγλου) είναι από το Hellenic Photography Selections (τεύχος 3, 1991).

Ούτε περασμένα, ούτε ξεχασμένα...

"Εχουμε πολύ βασανίσει τους τρελούς. Τους κάψαμε στην πυρά, τους εξορίσαμε, τους φυλακίσαμε. Τους αλυσοδέσαμε και μετά τους φορέσαμε το ζουρλομανδύα. Με χιλιάδες μεθόδους, με μια καλυμμένη βία θελήσαμε να τους κάνουμε να ομολογήσουν δημόσια το λάθος τους, να απαρνηθούν το παραλήρημά τους, να εγκαταλείψουν τις ψευδαισθήσεις τους, να ομολογήσουν και να κριτικάρουν τις μυστικές ενασχολήσεις τους. Απαιτήσαμε να επανορθώσουν τη συμπεριφορά τους. Επιτεθήκαμε στα κορμιά τους με χτυπήματα, με σκληρές φαρμακοθεραπείες, με αιματηρές βεντούζες, με εξαντλητικές δίαιτες, με ηλεκτροσόκ. Φτάσαμε μέχρι του σημείου ν’ ανοίξουμε το κρανίο τους για να βγάλουμε από μέσα το «λίθο της τρέλας»… λίγο αργότερα ακρωτηριάσαμε τον εγκέφαλό τους…." J. Hochmann

...
"Την εποχή εκείνη, το 1945 δηλαδή όταν μπήκα στο Δρομοκαϊτειο, η κατάσταση ήτανε φοβερή. Αν συγκρίνετε τη σημερινή Λέρο με το Δρομοκαϊτειο εκείνης της εποχής, η Λέρος είναι παράδεισος. Η κατάσταση ήτανε απελπιστική στα τμήματα των «Μανιακών», όπως λεγόντουσαν τότε τα χειρότερα τμήματα. Τα τμήματα αυτά μετονομάσθησαν έπειτα από μια δεκαετία σε «Ανήσυχα» και μετά από μια άλλη δεκαετία «άγιασαν», πήραν δηλαδή την ονομασία «Άγιος Ισίδωρος» για το ανδρικό τμήμα και «Αγία Μαρκέλλα» για το γυναικείο.

Υπήρχε ένα ποσοστό μικρό το οποίο λόγω της ασθενείας τους είχαν μείνει εκεί για χρόνια. Οι αρθρώσεις τους είχαν κολλήσει. Ήταν ένας άρρωστος ο οποίος είχε κολλήσει τελείως. Είχε μείνει ακίνητος στην ίδια στάση στη γούρνα το κεφάλι του τόσα χρόνια, που δεν μπορούσε να κλείσει τα χέρια ούτε να ανοίξει το στόμα. Αυτός είχε πεθάνει ψυχολογικά πρώτα. Το Δρομοκαϊτειο τότε ήταν ασφαλώς χειρότερο απ' ότι είναι ο Ζωολογικός Κήπος του Λονδίνου. Πέρα από τις αναθυμιάσεις δηλαδή, οι οποίες ήταν χειρότερες από τη μυρωδιά του Ζωολογικού Κήπου, πολύ χειρότερες.

Στα «Μανιακά» το πλείστον των αρρώστων και στους άνδρες και στις γυναίκες ήταν γυμνοί. Γυμνοί, χειμώνα καλοκαίρι. Οι περισσότεροι άρρωστοι ήταν καθηλωμένοι με καμιζόλες (τους λεγόμενους «ζουρλομανδύες»). Ο μανδύας ήτανε ένα παλτό, να φαντασθείτε μια ζακέτα από χοντρό καραβόπανο που είχε δυο μανίκια, το οποίο ήτανε κλεισμένο από μπροστά και το κάθε μανίκι τελείωνε σε ένα λουρί. Αυτό το φόραγες ανάποδα. Δηλαδή από μπροστά ήταν η πλάτη ας πούμε και από πίσω ήταν σαν μια ρόμπα ανοιχτή. Σαν τις μπλούζες του χειρουργείου. Να φαντασθείτε όμως ότι μπροστά ήταν ραμμένο κι αφού ήτανε ραμμένο είχε κι ένα λουρί. Το λουρί αυτό το τράβαγες και τόδενες πίσω και επομένως ο άρρωστος στεκόταν με τα χέρια σταυρωμένα και πίσω. Κι από πίσω είχε κι άλλα λουριά που έδενες και τον μανδύα, αλλά ήταν γυμνός από μέσα.

Η γύμνια ήταν κάτι το σύνηθες εκεί μέσα, μάλιστα μπορώ να σας πω ότι πολλοί μυστικά ερχόντουσαν απ' έξω για να γνωρίσουν την ανατομία των γυναικών η οποία ήταν άγνωστη τότε στους άρρενες, στους Έλληνες άρρενες, να δουν πώς είναι τέλος πάντων μια γυναίκα γυμνή. Διότι υπήρχανε μερικές άρρωστες που είχαν και καλό σώμα. Θυμάμαι μια κοπέλα με πολύ ωραίο σώμα, Νικ... λεγόταν, η οποία λόγω και της καταστάσεως της αυτής, της σχιζοφρένειας, δεν είχε ενδοιασμούς για να ικανοποιήσει τον ναρκισσισμό της. Ο επισκέπτης του νοσοκομείου δεν μπορούσε βέβαια να μπει μέσα στα τμήματα. Το κάθε τμήμα είχε σιδερένια παράθυρα με μπάρες απ' έξω κι η Νικ... καθόταν ολόγυμνη μπροστά στο παράθυρο και φαίνεται ότι χαιρόταν κιόλας που την βλέπαν έτσι, αλλά εν πάση περιπτώσει σας λέω πώς ήτανε η κατάσταση τότε: Ζωολογικός κήπος.

Δεν είναι δυνατόν να φαντασθείτε ότι υπήρχανε δεκάδες κλουβιά και ότι οι άρρωστοι ήτανε μέσα στα κλουβιά, όπως είναι στο Ζωολογικό Κήπο, είκοσι χρόνια, τριάντα χρόνια, όλη τους τη ζωή. Σε κλουβιά σιδερένια. Με κάγκελα. Ήτανε λάμες πλάτους ενός εκατοστού, πάχους ας πούμε τρία-τεσσερα χιλιοστά περίπου, συνηθισμένες λάμες και άφηναν ένα τετράγωνο μέσα, το οποίο είχε κάπου δέκα εκατοστά ίσα ίσα να μπορείς να περάσεις το χέρι σου. Είχαν μια πόρτα την οποία μπορούσες να την ανοίξεις είτε για να δώσεις φαΐ αν δεν φοβόσουν τον άρρωστο είτε για να τον βγάλεις, αν ποτέ μπορούσες; να τον βγάλεις έξω, για οποιονδήποτε λόγο. Αλλά τα πάντα γινόντουσαν μέσα στο κλουβί. Αυτό το κλουβί ήτανε το κρεβάτι τους. Στο κρεβάτι τους μέναν δηλαδή, ήτανε κρεβάτι και το κλουβί. Σηκωνόντουσαν πάνω απ' το κρεβάτι περί το 1 μ. - 1.20 μ. δεν θυμάμαι καλά. Δηλαδή ο άνθρωπος δεν μπορούσε να σταθεί όρθιος μέσα στο κλουβί."

Προφορική μαρτυρία του ψυχίατρου Γιώργου Λυκέτσου,
από το βιβλίο: "Ιερά οδός 343. Μαρτυρίες από το Δρομοκαϊτειο" της Μαρίας Φαφαλιού.

Φωτογραφία: Ann Hassan "Μidnight dream" (The Other Side Gallery)

Χωματερές ανθρώπων στα Βαλκάνια

Σε ένα blog, το Dumping Grounds for People, παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της δημοσιογραφικής έρευνας που πραγματοποιήθηκε σε δέκα ιδρύματα για άτομα με νοητική υστέρηση και ψυχιατρικά προβλήματα, τα οποία βρίσκονται στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και τη Σερβία.

Οι περιγραφές και το φωτογραφικό υλικό της δημοσιογράφου Yana Buhrer Tavanier αναδεικνύουν τις τραγικές συνθήκες κάτω από τις οποίες ζουν χιλιάδες άνθρωποι (παιδιά και ενήλικες) στα ιδρύματα των Βαλκανίων. Ο πλήρης αποκλεισμός από το κοινωνικό περιβάλλον, η έλλειψη ιατρικού προσωπικού (ένας ψυχίατρος επισκέπτεται το ίδρυμα μία φορά τον μήνα), η ανυπαρξία ειδικευμένου προσωπικού, η εκτεταμένη χρήση της μηχανικής καθήλωσης (παιδιά και ενήλικες βρίσκονται δεμένοι), οι υπερβολικές δόσεις φαρμάκων (και οι μη αναστρέψιμες βλάβες που έχουν προκαλέσει στους ασθενείς), η ακαταλληλότητα της φαρμακευτικής αγωγής (χορήγηση αλοπεριδόλης σε όλους (!) τους ασθενείς ενός ιδρύματος), η πλήρης απουσία οποιασδήποτε δραστηριότητας κατά τη διάρκεια της ημέρας και οι απαράδεκτες συνθήκες υγιεινής είναι μερικές από τις διαπιστώσεις της δημοσιογράφου, μετά από τέσσερις μήνες επισκέψεων στα ιδρύματα.

Η ψυχιατρική μεταρρύθμιση αργεί να φτάσει σε αυτές τις χώρες, επισημαίνει η δημοσιογράφος. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, αν και έχει προειδοποιήσει ότι θα διακόψει την παροχή οικονομικής βοήθειας στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, τελικά κάνει τα “στραβά μάτια” στις κακοποιήσεις εδώ και χρόνια.

Σας προτείνουμε, να διαβάσετε την έρευνα: Institutions Remain Dumping Grounds for Forgotten People, τις απαντήσεις στα ερωτήματα που τέθηκαν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή (αναφέρεται και η περίπτωση της Ελλάδας): European Commission partial answers και να επισκεφθείτε τη σελίδα με τις φωτογραφίες: photogallery

ΥΓ. Το "Dumping Grounds" αναδημοσιεύτηκε στα: Bulgarian Helsinki Committee, Bulgaria indymedia και άλλα sites (της Βουλγαρίας προς το παρόν).

Πάλι παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη για αυτονόητα δικαιώματα

Η παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη χρειάστηκε για να γίνεται δεκτή, από τα Αστυνομικά Τμήματα, "η κακότεχνη ή ανορθόγραφη ή και σχηματική υπογραφή" των ψυχικά ασθενών στο Δελτίο της Αστυνομικής Ταυτότητας. Όπως σημειώνεται "δεν υφίσταται κατ’ αρχήν νομική υποχρέωση των πολιτών να έχουν συγκεκριμένο τύπο υπογραφής".

Μετά από 20-25 χρόνια ψυχιατρικής μεταρρύθμισης απαιτήθηκε άλλη μια παρέμβαση για να "ρυθμιστούν" τα αυτονόητα (και μέχρι να "κυκλοφορήσει το νέο" στα Αστυνομικά Τμήματα, πόσα θα χρειαστούν;).

Κάποιες από τις επισημάνσεις του Συνηγόρου του Πολίτη, προς τη Δ/νση Κρατικής Ασφάλειας, που έγιναν στις 19/1/2009 με το αίτημα να εξεταστεί η υπόθεση:

"Για την επίτευξη της κοινωνικής επανένταξης ψυχικά ασθενών, που ζουν σε Μονάδες Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης (Οικοτροφεία, Ξενώνες κ.λπ.), επιδιώχθηκε η έκδοση Δελτίων Αστυνομικής Ταυτότητας σ’ αυτούς που στερούνταν. Όμως, όπως αναφέρεται, ορισμένα Αστυνομικά Τμήματα, θεωρούν συλλήβδην αυτά τα άτομα ως «αγράμματα» ή «στερούμενα του δικαιώματος υπογραφής» χωρίς να προηγείται κάποια ειδική εξέταση γι’ αυτό. Κατ’ αποτέλεσμα, στο σχετικό χώρο του Δ.Α.Τ. αντί της υπογραφής του κατόχου, τίθενται οι λέξεις «αδυναμία υπογραφής» ή «αγράμματος», δεδομένα τα οποία, ωστόσο, δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.

Επιπλέον, οι ως άνω αναφορές εμποδίζουν την άσκηση των δικαιωμάτων αυτών των πολιτών, δυσχεραίνουν τις συναλλαγές τους, περιορίζουν τις δυνατότητες οικονομικής και κοινωνικής δραστηριότητάς τους και τέλος, λειτουργούν στιγματιστικά γι’ αυτούς."

Με πρόσφατο δελτίο τύπου, η Ανεξάρτητη Αρχή ενημερώνει:

"...διαπιστώθηκε η συλλήβδην αναγραφή στα Δελτία Αστυνομικής Ταυτότητας των ενοίκων Μονάδων Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης οι λέξεις «αδυναμία υπογραφής» ή «αγράμματος». Όμως αυτή η εγγραφή δεν ανταποκρινόταν στην πραγματικότητα ενώ επιπλέον εμπόδιζε την κοινωνική και επαγγελματική τους επανένταξη. Μετά από σχετική επισήμανση της Αρχής, η Ελληνική Αστυνομία δέχτηκε ότι «η κακότεχνη ή ανορθόγραφη ή και σχηματική υπογραφή, εφόσον είναι εξατομικεύσιμη πρέπει να γίνεται δεκτή» καθώς και ότι η ένδειξη ‘ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΥΠΟΓΡΑΦΗΣ’ θα τίθεται μόνο όταν είναι απολύτως αδύνατο να υπογράψει ενδιαφερόμενος."

Για να μην ξεχνάμε

Berlin, 1 September 1939

Reichsleiter Bouhler and Dr. med. Brandt

are instructed to broaden the powers of physicians designated by name, who will decide whether those who have - as far as can be humanly determined - incurable illnesses can, after the most careful evaluation, be granted a mercy death.
/signed/ Adolf Hitler

Πριν από 70 χρόνια, με την παραπάνω εντολή, που υπεγράφη τον Οκτώβριο του 1939 (με ημερομηνία 1 Σεπτέμβρη), ξεκίνησε το πρόγραμμα ευθανασίας (με την ονομασία Aktion T-4) με το οποίο θανατώθηκαν 200.000 - 250.000 άνθρωποι με νοητικές ή σωματικές αναπηρίες και ψυχικές ασθένειες. Άνθρωποι που δεν άξιζαν να ζουν και επιβάρυναν την αδύναμη οικονομία του κράτους, σύμφωνα με την προπαγάνδα της εποχής.

Παραθέτουμε κάποιους συνδέσμους, για να μην ξεχνάμε:

"Το Ολοκαύτωμα": Παράσημα, προνόμια αλλά και... θάνατο στους αναπήρους
In Memoriam. Eutanasia y experimentos psiquiátricos en el nazismo
Public Mental Health Practices in Germany
Holocaust Memorial to Disabled People
Nazi Euthanasia
Euthanasia

Απορίες Αναγνωστών

Μία αναγνώστρια μας έστειλε τις απορίες της σχετικά με τη δυνατότητά της να απαλλαγεί από την προστασία του Ν.2643/98, ο οποίος συμπεριλαμβάνει "τα άτομα με ποσοστό αναπηρίας 50% τουλάχιστον, που έχουν περιορισμένες δυνατότητες για επαγγελματική απασχόληση εξαιτίας οποιασδήποτε χρόνιας σωματικής ή πνευματικής ή ψυχικής πάθησης ή βλάβης (άτομα με ειδικές ανάγκες)", και θέτει ζήτημα για την προστασία των ιατρικών δεδομένων. Παραθέτουμε το μήνυμα και ζητάμε απαντήσεις, από όποιον γνωρίζει περισσότερα για το θέμα.

"Από 3/8/2007 ως 6/8/2008 επιδοτήθηκα από τον ΟΑΕΔ ως άνεργη. Στη συνέχεια ανανέωσα την κάρτα μου κανονικά.

Στις 16/9/2009 εγγράφηκα στα μητρώα των ειδικών κοινωνικών ομάδων, καταθέτοντας μια ιατρική βεβαίωση από επιτροπή του ΙΚΑ όπου βεβαίωνε ότι έχω χρόνια αρρώστια και έχω ποσοστό αναπηρίας 60%. Μου είπαν από το γραφείο ειδικών κοινωνικών ομάδων ότι η εγγραφή μου δεν ισχύει εφ' όρου ζωής αλλά μόλις βρω δουλειά η κάρτα καταστρέφεται (ωσότου βρω δουλειά δε χρειαζόταν να την ανανεώνω).

Επειδή είδα ότι με τον τρόπο που χειρίζονται το θέμα μου στιγματίζομαι και καταργείται το ιατρικό απόρρητο (αφού στην ιατρική βεβαίωση έχουν πάρα πολλά άτομα πρόσβαση) αποφάσισα να ζητήσω να απαλλαγώ από την "προστασία" του Ν.2643/98 και να εγγραφώ ως κοινή (όχι ως ειδική κοινωνική ομάδα) άνεργη. Πράγματι μου εξέδωσαν μια νέα κάρτα (χωρίς όμως να καταργήσουν την παλιά) και η ισχύς της αρχίζει στις 20/10/2009. Δηλαδή το διάστημα που ήμουν άνεργη (και υγιής) από 3/8/2007 - 15/9/2008 (ημερομηνία που εξέδωσα την κάρτα των ειδικών κοινωνικών ομάδων χάνεται παρά του ότι έχουν την κάρτα ανεργίας στα χέρια τους κανονικά στις ανανεώσεις τους.

Το ερώτημα μου είναι σαφές. Πως θα απαλλαγώ από την "προστασία" του Ν 2643/98 που αντί να μου προσθέτει δικαιώματα μου αφαιρεί το αναφαίρετο δικαίωμα της διαφύλαξης του απόρρητου ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων. Μακάρι να περάσει από δω κάποιος νομικός ή έμπειρος σε διοικητικά θέματα να μου απαντήσει."

Εμπειρίες από το άσυλο και την κοινότητα

"Όταν ξεκίνησα να πάω στην Άμφισσα έλεγα: «Να φύγω, να ησυχάσω από τους γονείς μου και από τις ευθύνες που θέλει να με φορτώσει η μητέρα μου, από τότε που ο πατέρας μου δεν βλέπει, έχει αρχές πάρκινσον και δεν μας αφήνει τα βράδια να κοιμηθούμε. Αλλά έρχεται διαρκώς και μας ρωτά διάφορα πράγματα με επιμονή. Να φύγω από αυτό το άχαρο σπίτι που ζω μαζί τους, από τότε που κάηκε το διαμερισματάκι μου.

Να ηρεμήσω, δεν αντέχω άλλο, υποφέρω. Δεν έχω τις δυνάμεις να τους βοηθήσω. «Τι να κάνω, ας με συγχωρήσουν».

Η μάνα μου, μου είπε: «Που μας αφήνεις;»

Αλλά τι να κάνω, να βοηθήσω λίγο τον εαυτό μου. Έχω ανάγκη από σταθερή θεραπεία και από τα χρήματα του προγράμματος. Νευρίαζα και θύμωνα με τον πατέρα μου και τη μάνα μου, και τους λυπόμουνα συγχρόνως. Τώρα σιγά-σιγά καταλαβαίνω, πόσο τους αγαπώ. Διότι ο αγώνας που έκανε ο πατέρας για να μη μας λείψει τίποτε, ξυπνούσε 5 το πρωί να πάει στο ζαχαροπλαστείο που ήταν συνέταιρος και στα 40 του σπούδαζε συγχρόνως και γαλλική φιλολογία στο Κάιρο της Αιγύπτου όπου ήμασταν, ακόμα και όταν εδώ στην Ελλάδα δούλεψε στο Εθνικό Ίδρυμα Νεότητος, αλλά πλέον ήταν ήδη κουρασμένος και βγήκε με αναπηρική σύνταξη. Πόσα του αξίζουν!

Η μάνα. Ήθελε να σπουδάσω. Πέτυχα στη σχολή Μηχανολόγων-Μηχανικών του ΕΜΠ, ως ημεδαπός εξ αλλοδαπής. Και με καλή σειρά, αφού πήρα και υποτροφία. Από κει και πέρα τα πράγματα χάλασαν. Χάνω τη χρονιά, χάνω και την υποτροφία. Αρχίζει ο Γολγοθάς. Στάθηκε σταθερά δίπλα μου. Με το ποσό που πήρα από το πρόγραμμα, μπόρεσα και τους πρόσφερα λίγες μέρες διακοπές στην Ερατεινή Φωκίδας. Θα μου πείτε: Έτσι τελείωσες; Όχι βέβαια.

Ακόμα και στην Άμφισσα τους έφερα, όπου ενθουσιάστηκαν από το δωμάτιο μου. Ο πατέρας μου μάλιστα, έριξε και έναν υπνάκο στο κρεβάτι μου. Οι συγκάτοικοι μου τους δέχτηκαν φιλόξενα, και υπεύθυνη ψυχολόγος τους έκανε το τραπέζι σε διπλανή ψησταριά. Στο δρόμο για το διαμέρισμά μας υπάρχουν δύο περίπτερα και ένα καφενείο. Αναγκαστικά κάθε ημέρα περνάμε από εκεί. Κάποτε αγόραζα μόνο από το πάνω περίπτερο. Μου έδινε και βερεσέ στο τέλος του μηνός. Όμως περνούσα και από το άλλο περίπτερο όταν ανέβαινα. Να μην πω καλημέρα στην περιπτεριούχο; έτσι άρχισα να αγοράζω και από τους δύο. Και τους είπα: είστε και οι δύο γνωστοί. Με εξυπηρετείτε. Θα ψωνίσω λοιπόν πότε από τον ένα και πότε από τον άλλο. Αυτό μου βγήκε σε καλό, γιατί η περιπτεριούχος όταν έμαθε ότι φοίτησα στο Πολυτεχνείο, μου ζήτησα να προγυμνάσω την κόρη της στα μαθηματικά. Υπήρξαν μερικές φορές στο καφενείο ή και στο δρόμο που προσπάθησαν να με πειράξουν. Δεν έδωσα σημασία και δεν ξαναενοχλήθηκα. Επίσης, έχουμε δύο γερόντους, γειτόνους από κάτω μας που μας φωνάζουν για τη μουσική. Αλλά έχουμε δίπλα και την αξιοθαύμαστη κυρία Βάσω που όποτε μπορεί μας φέρνει γλυκά που φτιάχνει η ίδια.

Επίσης, παρακολουθώ και μαθήματα ηθοποιίας. Πολύ ενδιαφέροντα! Γνώρισα αξιόλογα άτομα εκεί, είναι πραγματικά ένας φάρος αυτό το πράγμα. Βλέπετε λοιπόν, ότι από εμάς εξαρτάται πως θα μας δει ο άλλος. Έστω και αν είναι προκατειλημμένος.

Όταν λέμε άσυλο, στην περίπτωση μας εννοούμε τον περιορισμένο χώρο εντός του οποίου ισχύουν ορισμένοι νόμοι και συνήθειες.

Στο άσυλο ζουν άτομα επικίνδυνα για τον εαυτό τους και ενοχλητικά για την υπόλοιπη κοινωνία, μη δυνάμενα να ζήσουν σύμφωνα με τους κανονισμούς της τα ήθη και έθιμά της. Στρέφοντας τις περισσότερες φορές τα βέλη τους εναντίον του εαυτού τους.

Δεν ξέρω αν αυτού του είδους τα άσυλα μπορούν να θεωρηθούν σωφρονιστικά. Όταν κατά κάποιον τρόπο αυτοσυντηρείσαι, έστω και βοηθούμενος. Έχεις συνηθίσει πλέον το πρωί να ξυπνάς με ξυπνητήρι την ώρα που θέλεις για να ετοιμαστείς τη δουλειά, γιατί αν δεν πας θα χάσεις το ημερομίσθιο και επίσης νιώθεις ότι κάτι σου λείπει.

Δεν ξυπνάς πλέον με τις φωνές του νοσοκόμου που σου φωνάζει να πλυθείς. Μετά τη δουλειά γυρίζεις σπίτι και σε συνεργασία με τους άλλους τρεις συγκατοίκους σου, άλλος πάει στο μανάβη, άλλος στο σούπερ-μάρκετ, άλλος στο φούρναρη. Ανάλογα με το πρόγραμμα της μέρας, όποιος είναι σειρά του μαγειρεύει. Μετά πλύσιμο πιάτων. Ο καθένας στο δωμάτιο του. Τέσσερα άτομα σε ένα διαμέρισμα σε ένα δρόμο της Άμφισσας.

Όχι αυτό δεν είναι άσυλο κύριοι. Μπορούμε οποιαδήποτε στιγμή να κυκλοφορήσουμε στην πόλη.

Άσυλο είναι όταν είναι επτά άτομα σε ένα δωμάτιο 5 χ 5, όταν οι τουαλέτες βρωμάνε, το φαγητό είναι προχθεσινό, όταν τρως αποφάγια, όταν είσαι ντυμένος με ξένα βρώμικα ρούχα. Τότε είναι ΑΣΥΛΟ."

Χριστόφορος Παναγής
Χρήστης Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας

Από την Περιοδική Επιστημονική Έκδοση για Θέματα Ψυχικής Υγείας "Ακούω Φωνές" του Κέντρου Ψυχικής Υγείας Ρεθύμνου.

Φωτογραφία: Heather Beveridge "Τhe art of walking"

Αντιθέσεις: Ιδρύματα και κοινοτική φροντίδα στη Βουλγαρία

Στο video παρακολουθούμε σκηνές από ένα ίδρυμα για παιδιά στη Βουλγαρία. Οι γνωστές σκηνές που θα μπορούσαν να είναι από οποιοδήποτε ίδρυμα. Στη συνέχεια, παρουσιάζεται η προσπάθεια για την αποκατάσταση και την κοινωνική ένταξη των παιδιών που πραγματοποιείται στο κέντρο Karin Dom. Αξίζει να δείτε τις διαφορές (και να φανταστείτε τις διαφορές που δεν μπορείτε να δείτε).

πηγή: Open Society Mental Health Initiative

update1: Αυτές τις μέρες, ένα video που απεικονίζει τις τραγικές φιγούρες των ασθενών που ζουν σε ίδρυμα της Βουλγαρίας έχει προκαλέσει την κοινή γνώμη. Το video φέρει τον τίτλο "ξεχασμένοι από το Θεό" και "ανέβηκε" στο vbox7, με την προειδοποίηση ότι δεν πρέπει να το παρακολουθήσουν μικρά παιδιά και άνθρωποι με καρδιακά προβλήματα. Με το θέμα ασχολήθηκαν και τα ΜΜΕ της χώρας μας (πχ. Καθημερινή, Έθνος).

Μπορείτε να διαβάσετε την είδηση στο Novinite (Sofia News Agency) και να δείτε το video (αν δεν είστε μικρά παιδιά και άνθρωποι με καρδιακά προβλήματα).

update2: Στα ιδρύματα της Βουλγαρίας (και άλλων Βαλκανικών χωρών) αναφέρεται και το άρθρο "Institutions Remain Dumping Grounds for Forgotten People"

Διαμαρτυρία για τη συνέχιση της ιδρυματικής περίθαλψης

Την αντίδραση πολλών οργανώσεων για την ψυχική υγεία προκάλεσε η πρόταση της κυβέρνησης της Ουγγαρίας να διατεθούν Ευρωπαϊκά κονδύλια για την κατασκευή και την ανακαίνιση ιδρυμάτων ψυχιατρικής περίθαλψης.

Στην επιστολή διαμαρτυρίας, προς τον πρωθυπουργό της Ουγγαρίας και τον αρμόδιο υπουργό, επισημαίνεται ότι η συγκεκριμένη πρόταση ενδυναμώνει το σύστημα της ιδρυματικής περίθαλψης σε μία χώρα που έχει 24.000 ανθρώπους αποκλεισμένους σε μεγάλα ιδρύματα. Η ιδρυματική περίθαλψη είναι ακατάλληλη, αποτελεί σοβαρή παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και είναι αντίθετη με τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης που προωθούν την κοινωνική ένταξη, τονίζεται στην επιστολή, η οποία προτρέπει την κυβέρνηση της Ουγγαρίας να αναθεωρήσει την πρόταση και να προσανατολιστεί στην αποασυλοποίηση και την κοινοτική φροντίδα.

Hungarian Civil Liberties Union (TASZ)

Η επιστολή διαμαρτυρίας στα αγγλικά

Επειδή και στη χώρα μας είμαστε επιρρεπείς στα “πισωγυρίσματα”, θεωρούμε σημαντικό να επαναλαμβάνουμε ότι είναι καιρός να εγκαταλειφθεί η ιδρυματική περίθαλψη, η οποία συνεχίζει να έχει υποστηρικτές που προφασίζονται είτε την “ανάγκη” των ψυχικά ασθενών για προστασία είτε τον κοινωνικό κίνδυνο.

Υπενθυμίζουμε ότι, πέρα από τον μεγάλο αριθμό ανθρώπων που συνεχίζουν να παραμένουν έγκλειστοι στα ιδρύματα της χώρας μας, τον περασμένο χρόνο πληροφορηθήκαμε την εισήγηση του Κεντρικού Συμβουλίου Υγείας (ΚΕ.Σ.Υ.) για το άνοιγμα νέων τμημάτων μέσης και υψηλής ασφάλειας (!) για δυσίατα (χρόνια) περιστατικά, την οποία είχε αποδεχθεί ο τότε υπουργός υγείας Δ. Αβραμόπουλος. Ελπίζουμε να εγκαταλείφθηκε η ιδέα.

Φωτογραφία: Second Place. G. Hernadgeza Magyar Hirlap

Μετά τη θεωρία, αναμένουμε την πράξη

Σήμερα, θα ξεκινήσουμε με το μήνυμα της Υπουργού Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης κας Μαριλίζας Ξενογιαννακοπούλου για την Παγκόσμια Ημέρα για την Ψυχική Υγεία (10 Οκτώβρη) και στη συνέχεια, θα σας θυμίσουμε τις θέσεις του ΠΑΣΟΚ για την ψυχική υγεία, όπως τις είχε διατυπώσει ο κ. Γιώργος Παπανδρέου, πριν από έξι μήνες.

Το μήνυμα της Υπουργού Υγείας Μαριλίζας Ξενογιαννακοπούλου:

Η παγκόσμια μέρα για την Ψυχική Υγεία δεν μπορεί παρά να αποτελεί μία ευκαιρία:

· Για να τιμήσουμε τους ψυχικά πάσχοντες και τις οικογένειές τους, που στην χώρα μας πολύ συχνά είναι αντικείμενο βίας και εγκατάλειψης από ένα αποδιοργανωμένο, αναποτελεσματικό και υποχρηματοδοτούμενο δημόσιο σύστημα υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

· Για να σκεφθούμε ξανά ως κοινωνία, κοινωνικοί φορείς, κόμματα, θεσμοί της πολιτείας, τις ηθικές και ανθρωπιστικές αρχές με τις οποίες θα πρέπει να αντιμετωπίζουμε, να φροντίζουμε και να θεραπεύουμε την ψυχική οδύνη - τον κοινωνικό στιγματισμό της, την διασφάλιση των δικαιωμάτων των πασχόντων ατόμων για μία αξιοπρεπή ζωή και όχι απλή επιβίωση.

· Για να αναδείξουμε τις συνέπειες και τους κινδύνους για την κοινωνία μας από την οπισθοδρόμηση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, το τεράστιο πλέον μέγεθος των προβλημάτων ψυχικής υγείας και τα αυξανόμενα αιτήματα για ψυχιατρική φροντίδα, αναβάθμιση και δημιουργία νέων κοινοτικών υπηρεσιών σύμφωνα με τις οδηγίες του Π.Ο.Υ., της Ε.Ε. που η χώρα μας έχει προσυπογράψει.

· Για ενεργό συμμετοχή των χρηστών των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, των οικογενειών τους, των εθελοντών, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των επαγγελματιών ψυχικής υγείας με στόχο την οικοδόμηση μίας πραγματικής Δημοκρατίας στην Υγεία, για ένα ανθρωποκεντρικό σύστημα φροντίδας και κοινωνικής επανένταξης για τους πάσχοντες αποκλεισμένους συμπολίτες μας.

· Να δώσει ξανά, με διαφάνεια, συλλογικότητα, δημιουργικότητα, νέα ελπίδα στους ψυχικά πάσχοντες συμπολίτες μας, στις οικογένειές τους, στο δημόσιο σύστημα ψυχικής υγείας με κέντρο την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, που είναι και το μήνυμα της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας για την Ψυχική Υγεία.

Στις 26/03/2009, σε εκδήλωση στο Ζάππειο, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Γιώργος Παπανδρέου, ανέπτυσσε τις θέσεις του για την ψυχική υγεία και τις εξαρτήσεις, κατακρίνοντας την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας για συνειδητή συστηματική εγκατάλειψη των υπαρχουσών υποδομών.

Ακολουθούν αποσπάσματα της ομιλίας, με τις θέσεις (και τις δεσμεύσεις) του κ. Γ. Παπανδρέου και το video με ολόκληρη την ομιλία:

“...Κάποιοι λένε «τώρα με την κρίση, εκ των πραγμάτων θα πρέπει να περιορίσουμε τις δαπάνες μας για τη στήριξη ομάδων πληθυσμού, για την κοινωνική πρόνοια, την υγεία, την παιδεία» κ.ο.κ.. Όχι απλώς είμαι αντίθετος με αυτή την θέση, αλλά θεωρώ ότι, ακριβώς εν μέσω δύσκολων καιρών και κρίσεων, είναι υποχρέωσή μας να προφυλάξουμε, να προστατέψουμε βασικά δικαιώματα και, βεβαίως, ειδικές ομάδες που πλήττονται ιδιαίτερα: άτομα με αναπηρία, ψυχικά ασθενείς, άτομα εθισμένα, τα φτωχότερα στρώματα της κοινωνίας μας.”

“Είναι απαραίτητος ο σχεδιασμός, είναι απαραίτητη η στήριξη της επιστημονικής γνώσης, είναι απαραίτητη η σοβαρή αξιολόγηση και χρηματοδότηση, είναι απαραίτητη η στήριξη του προσωπικού σε αυτές τις υποδομές, είναι απαραίτητη η πρόσληψη προσωπικού σε αυτές τις υποδομές, είναι απαραίτητη η αλληλεγγύη και η ανθρωπιά προς αυτές τις κοινωνικές ομάδες. Τα προβλήματα δεν αντιμετωπίζονται ούτε με την εμπορευματοποίηση του πόνου αυτών των ανθρώπων, ούτε βεβαίως με το να τα αφήσουμε να λυθούν από μόνα τους.

Πάνω σε αυτή την αντίληψη, δυστυχώς, έχουμε τα τελευταία χρόνια την πλήρη απαξίωση των υποδομών στήριξης αυτών των ανθρώπων. Δεν είναι μόνον η σημερινή οικονομική κρίση, αλλά και πριν από αυτήν, ακόμα και σε εποχές ανάπτυξης της χώρας μας, τα τελευταία πέντε χρόνια, αντί να έχουμε παράλληλη ανάπτυξη και ενίσχυση αυτών των υποδομών, είχαμε το αντίθετο. Είχαμε την απαξίωση αυτών των υποδομών.

Σας καλέσαμε σήμερα εδώ, διότι έχουμε δημιουργήσει τον Τομέα Ψυχικής Υγείας και Εξαρτήσεων, ακριβώς επειδή θέλουμε να στηρίξουμε μέσα από αυτόν και τη γενικότερη πολιτική υγείας, να προσεγγίσουμε τα ειδικότερα θέματα μέσα από μια πολύπλευρη προσπάθεια και να αλλάξουμε τη μεσαιωνική εικόνα, που δυστυχώς επανέρχεται στην ψυχική υγεία και πάει πάλι να εδραιωθεί από την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας.”

”Είχαμε, προ 20ετίας, 10 μεγάλα ψυχιατρεία, τα οποία βασικά ήταν αποθήκες ανθρώπων. Δεν ήταν ψυχιατρεία με τον σύγχρονο όρο. Ήταν αποθήκες ανθρώπων. Στοιβάζαμε, ουσιαστικά εξορίζαμε ανθρώπους, μέσα σε κάποιους χώρους. Ήταν περισσότερο κάτεργα, παρά ανθρώπινες συνθήκες.

Ήταν απάνθρωπες οι συνθήκες και γι’ αυτό, με την πολυετή προσπάθεια και συνεργασία με ευρωπαϊκές δομές και χρηματοδοτήσεις, κάναμε τη μεγάλη προσπάθεια της αποασυλοποίησης, της διαμόρφωσης μικρότερων, πιο ανθρώπινων υποδομών, ώστε να μπορούμε να στεγάσουμε άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας, σε διαμερίσματα, σε ξενώνες, σε οικοτροφεία και, ουσιαστικά, να μπορέσουμε όσο γίνεται περισσότερο, ανάλογα βεβαίως και με τη βαρύτητα της ασθένειας, να τους φέρουμε ξανά μέσα στην κοινωνία, ξανά μέσα στη ζωή, ξανά μέσα στην οικογένεια, χωρίς να αισθάνεται και το βάρος της ευθύνης η ίδια η οικογένεια.”

“...Δυστυχώς, αυτές οι προσπάθειες έχουν γυρίσει σχεδόν πίσω στο μηδέν, λόγω της πολιτικής αυτής της κυβέρνησης. Τόσο αρνητικά είναι τα αποτελέσματα που, προ ολίγων ημερών, ήρθε η Ευρωπαϊκή Ένωση και σταμάτησε τη χρηματοδότηση. Σταμάτησε τη χρηματοδότηση των υποδομών μας. Γιατί; Είναι κακή η Ευρωπαϊκή Ένωση; Όχι. Είπε πολύ απλά: «Αυτά τα λεφτά, τα οποία εγώ σας δίνω, δεν τα πηγαίνετε εκεί όπου εσείς είχατε θέσει θεωρητικώς ως προτεραιότητες, στις υποδομές για την αντιμετώπιση των προβλημάτων ψυχικής υγείας».”

"...Δηλαδή, μιλάμε για την πλήρη απαξίωση και αποτυχία. Αλλά εγώ δεν θα την χαρακτήριζα απλώς αποτυχία, διότι δεν υπήρχε καν προσπάθεια, ήταν εγκατάλειψη συστηματική, συνειδητή εγκατάλειψη αυτών των υποδομών.”

“Θέλω όμως, κλείνοντας, να τονίσω ότι υπάρχει και μία ακόμη πολύ μεγάλη έλλειψη, που δείχνει τη συνεχή απαξίωση αυτών των υποδομών. Είναι η εγκατάλειψη του ίδιου του προσωπικού, που δουλεύει στις υποδομές πρόληψης και σε άλλες υποδομές, που έχουμε δει και σε άλλους χώρους, όπως της πρόνοιας, στο πρόγραμμα «Βοήθεια στο σπίτι». Πάρα πολλοί εργαζόμενοι παραμένουν εδώ και μήνες απλήρωτοι και, βασικά, μέσα από το απόθεμα ψυχής τους κάθονται και δουλεύουν και βοηθούν, διότι θεωρούν ότι δεν είναι απλώς ένα επάγγελμα, αλλά είναι μια κατάθεση ανθρωπιάς.

Όμως δεν μπορεί, παρά τις δικές τους ηρωικές προσπάθειες, ένα σοβαρό σύστημα αντιμετώπισης αυτών των κοινωνικών προβλημάτων να επαφίεται στον εθελοντισμό και μόνον, ούτε βεβαίως μπορεί να επαφίεται στο να δουλεύουν οι εργαζόμενοι και να μην πληρώνονται.

Είναι απαράδεκτες αυτές οι συνθήκες. Είναι απαράδεκτο ότι, μετά από τεράστιες προσπάθειες σε ένα πάρα πολύ δύσκολο τομέα, αυτόν της Ψυχικής Υγείας και των εθισμένων, προσπάθειες, με τις οποίες έφτασε η χώρα μας σε ένα πολύ θετικό επίπεδο, με την επιβράβευση των προσπαθειών μας και από διεθνείς Οργανισμούς, φορείς και ευρωπαϊκές Αρχές, να έχουμε φτάσει ακόμη και στην «τιμωρία» μας, στην αναστολή πληρωμών από την Ευρωπαϊκή Ένωση, λόγω της κατάπτωσης και απαξίωσης αυτών των δομών από τη σημερινή κυβέρνηση.”

Δεν έχουμε να προσθέσουμε κάτι άλλο, προς το παρόν. Μετά τη θεωρία, αναμένουμε την πράξη...

Αποχαιρετιστήριο στον Δ. Αβραμόπουλο

Από το No budget Blog "δανειζόμαστε" το αποχαιρετιστήριο video στον πρώην Υπουργό Υγείας Δ. Αβραμόπουλο, από τους απλήρωτους εργαζόμενους στην ψυχική υγεία. Εμπνευσμένο από τις δηλώσεις του, λίγο πριν από τις εκλογές του 2009.

knocking on PASOK's door !

Κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ; Αν δεν έχουμε εκπλήξεις, έτσι φαίνεται. Σκεφτήκαμε, λοιπόν, να τους ρωτήσουμε τι θα κάνουν για την ψυχική υγεία. Δεν ξέρουμε αν θυμάστε, αλλά τον Ιούνιο, που είχαμε απευθυνθεί στα πολιτικά κόμματα που συμμετείχαν στις Ευρωεκλογές, δεν είχαμε πάρει απάντηση από το ΠΑΣΟΚ.

Δοκιμάσαμε και πάλι. Αυτή τη φορά δεν στείλαμε το μήνυμα στο (κεντρικό) mail του κόμματος, αλλά σε δύο πρόσωπα. Επιλέξαμε, λοιπόν, τον κ. Γιώργο Φλωρίδη, πολιτικό εκπρόσωπο του τομέα υγείας, και τον κ. Γιώργο Παπακωνσταντίνου, εκπρόσωπο τύπου του ΠΑΣΟΚ.

Συγκεκριμένα, μετά από μια σύντομη παρουσίαση των προβλημάτων που έχουν δημιουργηθεί από την υποχρηματοδότηση των κοινοτικών δομών ψυχικής υγείας (και την υπενθύμιση ότι οι εργαζόμενοι, τα τελευταία χρόνια, παραμένουν για μεγάλα διαστήματα απλήρωτοι), θέσαμε το ερώτημα:

"Τι να περιμένουμε μετά τις εκλογές, αν εκλεγεί το ΠΑΣΟΚ; Θα πάρετε κάποια άμεσα μέτρα για την επίλυση του προβλήματος και ποιά θα είναι αυτά;"

Αρχικά, στείλαμε το μήνυμα στον κ. Φλωρίδη την Παρασκευή 25/9/2009 και (το ξαναστείλαμε) τη Δευτέρα 28/9/2009. Την επόμενη μέρα, Τρίτη 29/9/2009, στείλαμε το ίδιο μήνυμα στον κ. Παπακωνσταντίνου. Μάλιστα, τον ενημερώσαμε ότι δεν έχουμε πάρει απάντηση από τον κ. Φλωρίδη και του ζητήσαμε, αν δεν απαντήσει ο ίδιος, να προωθήσει το μήνυμα σε όποιον θεωρεί αρμόδιο.

Τελικά, απάντηση δεν πήραμε από κανέναν !!! Δεν γνωρίζουμε το λόγο. Δεν είχαν κάποια συγκεκριμένη απάντηση; θεώρησαν ότι δεν θα μας άρεσε η απάντηση; χάθηκαν τα μηνύματα στην κομματική γραφειοκρατία (ενώ υπόσχονται ηλεκτρονική διακυβέρνηση); δεν απαντούν σε αγνώστους;

Προς το παρόν εκφράζουμε την ανησυχία μας, γιατί αν δεν έχουμε απαντήσεις προεκλογικά πως να τις περιμένουμε μετά τις εκλογές;

ΥΓ. Αν μας απαντήσουν μέχρι το Σάββατο βράδυ, θα σας ενημερώσουμε.