Ψήφισμα Κινητών Μονάδων Ψυχικής Υγείας

Συντονιστική – Επιστημονική Επιτροπή
Των Κινητών Μονάδων Ψυχικής Υγείας

        Αλεξανδρούπολη, 14/10/2012

Ψ Η Φ Ι Σ Μ Α

Η Ολομέλεια των Κινητών Μονάδων Ψυχικής Υγείας που συνήλθε στα πλαίσια του 5ου Πανελλήνιου Συνεδρίου των Κινητών Μονάδων (Αλεξανδρούπολη, 12-14 Οκτωβρίου 2012) συμπαρίσταται στις δομές που έχουν προβεί σε επίσχεση εργασίας ή σε αναστολή της λειτουργίας τους, λόγω της υποχρηματοδότησης, και θα βοηθήσει με κάθε μέσο τους συναδέλφους.  

Η Ολομέλεια, έπειτα από την πληροφόρηση ότι το σύνολο των συναδέλφων που εργάζονται στον φορέα «ΜΚΟ Αποστολή» έχει εδώ και μήνες ατεκμηρίωτα περιέλθει σε καθεστώς ημιαπασχόλησης, καταδικάζει κάθε αλλαγή εργασιακού χρόνου και σχέσεων που αντιβαίνει στα προβλεπόμενα από την άδεια ίδρυσης και λειτουργίας των δομών. Θεωρούμε ότι πρόκειται για πολύ σοβαρό θέμα καθώς υποβαθμίζεται η ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχονται προς τους ασθενείς μας.

Διεκδικούμε την πλήρη χρηματοδότηση και τη συνέχιση απρόσκοπτης λειτουργίας των Κινητών Μονάδων Ψυχικής Υγείας.

Για τη Συντονιστική – Επιστημονική  Επιτροπή των Κ.Μ.Ψ.Υ

Λαζαρίδου Μαρία, Ψυχίατρος

Μιμίκος Στέλιος, Ψυχολόγος

Σταυρογιαννόπουλος Μάριος, Κλινικός Ψυχολόγος

Φύλλα Ηλιάνα, Ψυχίατρος

Φωτοπούλου Βασιλική, Κοινωνική Λειτουργός

Κάλεσμα σε κοινή δράση από τους εργαζόμενους της Κ.Μ.Ψ.Υ. Κεφαλονιάς-Ζακύνθου-Ιθάκης

  

Κάλεσμα σε κοινή δράση

από τους εργαζόμενους της Κινητής Μονάδας Ψυχικής Υγείας

Κεφαλονιάς – Ζακύνθου - Ιθάκης

Συνάδελφοι,

Η κατάσταση που διαμορφώνεται εδώ και χρόνια στο χώρο της Ψυχικής Υγείας φτάνει στο αποκορύφωμά της με τις τελευταίες εξελίξεις.

Ποτέ η Ψυχική Υγεία δεν υπήρξε προτεραιότητα από την πλευρά του κράτους. Τα ψυχιατρεία διαχρονικά αποτελούσαν αποθήκες ανθρώπινων ψυχών και χώρους εγκλεισμού, κοινωνικού αποκλεισμού και καταστολής κάθε μορφής διαφορετικότητας.

Το πρόγραμμα «Ψυχαργώς» ήρθε να διορθώσει την «εικόνα της ντροπής» μέσω της αποασυλοποίησης και της φροντίδας ασθενών στην κοινότητα, χωρίς όμως κανένα μακρόπνοο σχεδιασμό, χωρίς εκτίμηση των πραγματικών αναγκών και χωρίς την ουσιαστική φροντίδα που θα παρείχε ο απαραίτητος κεντρικός σχεδιασμός.

Εδώ και 30 χρόνια, παρά τις παραπάνω αδυναμίες και αντιφάσεις, οι εργαζόμενοι στην ψυχική υγεία έδωσαν κυριολεκτικά την ψυχή τους στην υπόθεση της φροντίδας των ψυχικά πασχόντων στην κοινότητα. Εργάστηκαν με αυταπάρνηση, παλεύοντας με κάθε τρόπο για την καταπολέμηση του κοινωνικού στίγματος και την συμμετοχή των ψυχικά πασχόντων στην κοινωνία και παρά τη διαχρονική υποχρηματοδότηση που είχε σαν αποτέλεσμα μεταξύ άλλων την πολύμηνη καθυστέρηση των δεδουλευμένων τους, οι εργαζόμενοι εξακολούθησαν να εργάζονται με τον ίδιο ζήλο.

Η σημερινή κατάσταση δεν γεννήθηκε από το μηδέν. Αποτελεί συνέχεια της διαχρονικής υποχρηματοδότησης και της έλλειψης κεντρικού σχεδιασμού. Εξ’ αρχής το κράτος ήθελε να αποποιηθεί τη  ευθύνη της δημόσιας ψυχικής υγείας. Σήμερα, με αφορμή «τη μείωση του κοινωνικού κράτους» στα πλαίσια της γενικότερης «δημοσιονομικής εξυγίανσης» ο τομέας της ψυχικής υγείας κυριολεκτικά ισοπεδώνεται και οδηγείται στην πλήρη ιδιωτικοποίηση. Τα χρήματα που η κυβέρνηση στερεί από τον Τομέα της Υγείας κυριολεκτικά  τα χαρίζει στις τράπεζες. Οι ψυχικά πάσχοντες και οι εργαζόμενοι στην ψυχική υγεία καλούνται να πληρώσουν τις συνέπειες της πολιτικής που έχει σαν μοναδικό γνώμονα την εξυπηρέτηση των συμφερόντων που στρέφονται ενάντια σε κάθε έννοια δικαιώματος.

Την κατάσταση αυτή την ζούμε όλοι καθημερινά. Μοιραζόμαστε την ίδια πραγματικότητα. Μείωση του προϋπολογισμού των δομών ψυχικής υγείας κατά 50 % για το 2012, 3.000 εργαζόμενοι απλήρωτοι για 6 και πλέον μήνες, καμία προοπτική καταβολής των δεδουλευμένων και συνέχισης της λειτουργίας των δομών, ασθενείς και οικογένειες κυριολεκτικά στον αέρα.

Άνθρωποι που κατάφεραν με τη βοήθειά μας να αναμετρηθούν με την ψυχική νόσο και τον κοινωνικό αποκλεισμό, να ξαναπιστέψουν στις δυνάμεις τους, να ζήσουν μια ζωή με λιγότερες ψυχιατρικές υποτροπές και νοσηλείες, βρίσκονται για άλλη μια φορά μπροστά στον κίνδυνο της επιστροφής στο Ψυχιατρείο.

Συνάδελφοι, ολόκληρος ο τομέας της Δημόσιας Υγείας σαρώνεται, δεν θα μπορούσε η ψυχική υγεία ν’ αποτελεί εξαίρεση. Σ’ όλη αυτή την κατάσταση δεν πρέπει να παραμείνουμε άλλο απαθείς. Η ανοχή μας διαιωνίζει το αδιέξοδο.

Ως εργαζόμενοι και επιστήμονες Ψυχικής Υγείας είναι ανάγκη να φανούμε αντάξιοι της κοινωνικής μας αποστολής. Σας καλούμε να συμμετέχουμε ΟΛΟΙ σε ένα συντονισμό και σ’ ένα κοινό μέτωπο δράσης που θα διεκδικεί :

1) Ενιαίο, δημόσιο και δωρεάν σύστημα ψυχικής υγείας για όλους

2) Χρηματοδότηση των δομών Ψυχικής Υγείας εξ’ ολοκλήρου από τον κρατικό προϋπολογισμό

3) Επαρκή στελέχωσή των μονάδων με το απαραίτητο προσωπικό όλων των ειδικοτήτων με πλήρη εργασιακά δικαιώματα

4) Την άμεση καταβολή των δεδουλευμένων μας.

5) Καμία ανοχή στην απαξίωση και εξαθλίωση των ψυχικά πασχόντων και των εργαζομένων

Συνάδελφοι, δεν υπάρχει κανένα περιθώριο αναμονής. Κάθε μέρα που περνά και μας βρίσκει άπραγους φέρνει όλο και πιο κοντά το κλείσιμο των μονάδων και τους ψυχικά πάσχοντες και τις οικογένειες τους σε αδιέξοδο. Είναι ώρα για κοινή και συντονισμένη δράση.

Ως εργαζόμενοι στην Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Κεφαλονιάς – Ζακύνθου - Ιθάκης αποφασίσαμε να προχωρήσουμε από 1/10/2012 σε επίσχεση εργασίας, κάτω από την πίεση της απλήρωτης εργασίας για 6 μήνες και της απόλυτης ανασφάλειας για το αύριο. 

Σε τοπικό επίπεδο, στις 5/10/12 θα προχωρήσουμε σε συνέντευξη τύπου και στις 10/10/12, Παγκόσμια ημέρα Ψυχικής Υγείας, θα προχωρήσουμε σε μαζική παράσταση διαμαρτυρίας έξω από την Περιφέρεια Ιονίων Νήσων, μαζί με φορείς και τις οικογένειες των ψυχικά πασχόντων.      

Σας καλούμε να προχωρήσετε ΑΜΕΣΑ σε αντίστοιχες μορφές κινητοποιήσεων, ώστε να δοθεί ένα συντονισμένο πανελλαδικό μήνυμα από ΟΛΟΥΣ τους εργαζόμενους στην Ψυχική Υγεία.

Αργοστόλι, 29-09-2012

Οι εργαζόμενοι της Κ.Μ.Ψ.Υ. Κεφαλονιάς – Ζακύνθου – Ιθάκης

Κινητοποιήσεις εργαζομένων και νοσηλευομένων στο "Δρομοκαϊτειο"

ΚΟΙΝΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 

ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΔΡΟΜΟΚΑΙΤΕΙΟΥ 

ΚΑΙ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΩΝ ΔΡΟΜΟΚΑΪΤΕΙΟΥ “ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ”

Ηλεκτροσόκ στην Ψυχική Υγεία

Ένα διογκούμενο χάος έχει δημιουργήσει και στη Ψυχική Υγεία η δήθεν Μεταρρύθμιση του Υπουργού Υγείας. Μέχρι στιγμής έχει διαλύσει δεκάδες κοινοτικές υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας σε όλη την Ελλάδα (Κέντρα Ψυχικής Υγιεινής, στεγαστικές δομές, δομές απεξάρτησης, κινητές μονάδες) οδηγώντας εκατοντάδες ασθενείς στον Ιδιωτικό Τομέα, στο να αναζητούν υπηρεσίες στα Ψυχιατρεία ή αφήνοντας τους, απλώς, στη μοίρα τους, την ίδια στιγμή που η Οικονομική κρίση τους αποδιοργανώνει και τους αρρωσταίνει ακόμη περισσότερο. Ο Υπουργός Υγείας, βέβαια, συνεχίζει ακάθεκτος και πραγματοποιεί έφοδο και στο στενό πυρήνα των Ψυχιατρικών Υπηρεσιών, που ούτως ή άλλως ταλανίζονται από χρόνια προβλήματα. Και δεν παρεμβαίνει για να “χτίσει” αλλά για να “γκρεμίσει”. Σειρά έχουν το Δρομοκαίτειο και το Δαφνί.

 

Ακολουθώντας  στρατηγική Διάλυσης  της Ψυχικής Υγείας

- Προσπαθεί να απορροφήσει κονδύλια από το ΕΣΠΑ και ανακοινώνει Ίδρυση Κέντρων Ψυχικής Υγείας, ευκαιριακά ή εικονικά, με μηδέν προσλήψεις. Στην ουσία επιθυμεί να διαλύσει ή να αναγκάσει σε συγχώνευση κλινικές οξέων περιστατικών και στεγαστικές Δομές που ήδη υπάρχουν στο Δρομοκαϊτειο, παίρνοντας δεκάδες άτομα από το προσωπικό που δουλεύει σε αυτές. Το αποτέλεσμα θα είναι εφιαλτικό καθώς οι κλινικές θα αναγκαστούν να δουλεύουν με διπλάσιους ασθενείς έως και 60 και 1-2 άτομα προσωπικό.

 

- «Εισβάλει» σε ξενώνα, κάνοντας έξωση σε ασθενείς από το «σπίτι τους» για να κάνει το μισό ξενώνα Μονάδα ΟΚΑΝΑ και στέλνει την εταιρία security του ΟΚΑΝΑ να προειδοποιήσει τους εργαζόμενους και τους ασθενείς που αντιστέκονται στην εισβολή. Αυτό το αποκαλεί σχεδιασμό αντιναρκωτικής πολιτικής.

- Εκβιάζει γιατρούς και ασθενείς με τα «Κλειστά Ενοποιημένα Νοσήλια» (ΚΕΝ) για γρήγορα εξιτήρια. Το «μενού θεραπείας» του Υπουργείου για ασθενείς με ψυχιατρική διάγνωση όπως η Ψύχωση, που απαιτεί πολύπλευρη και συνεχή φροντίδα προτείνει ή 20 μέρες «άγριο εγκλεισμό», ή μονοήμερα «φθηνά ηλεκτροσόκ», η θεραπεία στο δρόμο, αλλιώς, οι ασθενείς θα πληρώνουν από τη τσέπη τους.

- Απομακρύνει τους ψυχιατρικούς ασθενείς από τις πρωτοβάθμιες Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας (που όσοι δουλεύουμε στην Ψυχική Υγεία ξέρουμε πόσο δύσκολο είναι να διατηρήσουν συνεχή παρακολούθηση) ζητώντας τους να πληρώνουν 5ευρα και μοιραία τους οδηγεί σε υποτροπές και εγκλεισμούς.

-  Από την μία ετοιμάζει «κρεβάτια πολυτελείας» στα Ψυχιατρεία (με 100 ευρώ την ημέρα) για όσους μπορούν και πληρώνουν, θέλοντας να καθιερώσει εισπρακτικές λογικές. Από την άλλη επιδιώκει, με πλάγιους τρόπους, να φτιάξει «κάτω από το χαλί» στα Ψυχιατρεία, δωμάτια- κολαστήρια για κρατουμένους που μέχρι τώρα νοσηλεύονταν, με σεβασμό στα δικαιώματα τους, σε κανονικά δωμάτια με φύλαξη.

- Διώχνει με το προσυνταξιοδοτικό καθεστώς, έμπειρο Διοικητικό Προσωπικό από τις Διοικητικές Υπηρεσίες για να απορυθμίσει πλήρως την λειτουργία του Δρομοκαίτειου και να μπορεί μετά ανενόχλητος να συγχωνεύσει, να διαλύσει, να επιδοθεί στο κυνήγι της επιδότησης από το ΕΣΠΑ για να δείξει «ΑΝΑΠΤΥΞΗ», πάνω στα ερείπια των υπηρεσιών που διαλύει. Ταυτόχρονα ετοιμάζει νέες εφεδρείες με δήθεν αξιολογήσεις υπηρεσιών και προσωπικού. 

                                                         

- Επιχειρεί να “βάλει χέρι” στις συντάξεις των χρόνιων ασθενών και να τους βάλει να πληρώνουν με τις συντάξεις τους την παραμονή τους σε στεγαστικές δομές.

- Αφήνει απλήρωτες δεδουλευμένες Υπερωρίες και νυχτέρια όλου του προσωπικού και Δεν πληρώνει όσους ασθενείς απασχολούνται σε επαγγελματικές Δομές. Δεν επιχορηγεί το Δρομοκαϊτειο με αποτέλεσμα οι προμηθευτές να μένουν απλήρωτοι δημιουργώντας σοβαρά προβλήματα στην τροφοδοσία του.

Οι εργαζόμενοι και οι ασθενείς όμως που βιώνουμε από πρώτο χέρι την κατάσταση, δεν πρόκειται να παραδοθούμε σε τίποτα από αυτά. Θα είμαστε συνεχώς σε εγρήγορση και σε κινητοποιήσεις και μέσα και έξω από το Δρομοκαϊτειο μαζί με κάθε Νοσοκομείο που δέχεται επίθεση. Το Σωματείο Εργαζομένων του Δρομοκαιτείου μαζί με το Σωματείο Νοσηλευομένων Δρομοκαιτείου “Αυτονομία” την Πέμπτη 8/12/2011, θα κάνουμε Στάση Εργασίας 8-12 το πρωί και θα πραγματοποιήσουμε συγκέντρωση διαμαρτυρίας μπροστά στην Πύλη του Δρομοκαιτείου. Μαζί θα αποφασίσουμε πως θα κλιμακώσουμε τις κινητοποιήσεις μας γιατί δεν είναι απλώς ανεύθυνοι, είναι και επικίνδυνοι.

            

Ψυχιατρική περίθαλψη στις φυλακές

Μια προσπάθεια παρέμβασης σε Κατάστημα Κράτησης
από Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας *

Ν. Γκιωνάκης, ψυχολόγος
Στ. Γκαραβέλλας, ψυχίατρος
Β. Ιακωβάκη, νοσηλεύτρια
Αθ. Χρυσακόπουλος, ψυχίατρος


Εισαγωγή

Σ΄ αυτό το σημείωμα οι συγγραφείς αναφέρονται στην εμπειρία παρέμβασης σε κατάστημα κράτησης με στόχο την ψυχιατρική κάλυψη κρατουμένων. Η παρέμβαση έγινε από κλιμάκιο Κινητής Μονάδας Ψυχικής Υγείας, κατόπιν σχετικού αιτήματος του Υπουργείου Δικαιοσύνης προς το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΥΥΚΑ). Περιγράφεται η παρέμβαση και τα αποτελέσματά της καθώς και οι κυριότερες δυσκολίες που προέκυψαν κι οδήγησαν στην αναστολή της.

1. Ιστορικό

Τον Αύγουστο του 2008 η Διεύθυνση Ψυχικής Υγείας (ΔΨΥ) του ΥΥΚΑ κοινοποίησε σε μη κερδοσκοπικούς φορείς που έχουν την ευθύνη λειτουργίας κινητών μονάδων ψυχικής υγείας (ΚΜΨΥ), έγγραφο του τότε Γεν. Γραμματέα του Υπουργείου Δικαιοσύνης, στο οποίο γινόταν λόγος για την ψυχιατρική κάλυψη των καταστημάτων κράτησης από μονάδες ψυχικής υγείας. Στο διαβιβαστικό, το ΥΥΚΑ ζητούσε από τις ΚΜΨΥ των μη κερδοσκοπικών φορέων (ακόμη και σε περιοχές όπου ήταν αναπτυγμένες μονάδες ψυχικής υγείας από τον κρατικό τομέα, όπως για παράδειγμα τα Ιωάννινα με Ψυχιατρικό Τμήμα στο Γενικό Νοσοκομείο “Χατζηκώστα”, Ψυχιατρική Κλινική στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο, Κέντρο Ψυχικής Υγείας...) ν' ανταποκριθούν στο αίτημα του Υπουργείου Δικαιοσύνης και, σε περίπτωση θετικής ανταπόκρισης, να ενημερώσουν (και μόνο..) σχετικά τη ΔΨΥ.

Η Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας ενός Τομέα Ψυχικής Υγείας της Θεσσαλίας ανταποκρίθηκε θετικά στο αίτημα και διατύπωσε εγγράφως προς τη ΔΨΥ του ΥΥΚΑ και την αρμόδια Γενική Διεύθυνση του Υπουργείου Δικαιοσύνης τις προϋποθέσεις που θεωρούσε απαραίτητες προκειμένου να οργανώσει μια αποτελεσματική παρέμβαση στο τοπικό κατάστημα κράτησης. Ταυτόχρονα, ξεκίνησε σειρά επαφών με άλλες κινητές μονάδες που είχαν στην περιοχή ευθύνης τους φυλακές, με σκοπό την υιοθεσία κοινής στάσης προς τα συναρμόδια υπουργεία που θα επέτρεπε τη διαπραγμάτευση ενός πλαισίου συνεργασίας. Από αυτές τις επαφές προέκυψε ότι κάποιες από τις ΚΜΨΥ απέρριπταν εξ αρχής την παρέμβαση στις φυλακές ενώ άλλες έθεταν ως προϋπόθεση την αύξηση του προσωπικού τους για να είναι σε θέση να προβούν σε αυτή την ενέργεια καθώς και την επισημοποίηση της παρέμβασης διαμέσου της έκδοσης σχετικής Κοινής Υπουργικής Απόφασης..

Στη βάση της λογικής ότι μια μονάδα ψυχικής υγείας που λειτουργεί στο πλαίσιο της Δημόσιας Υγείας πρέπει να εξυπηρετεί κατά προτεραιότητα πληθυσμούς με υψηλό κίνδυνο νόσησης και ότι οι κρατούμενοι είναι μια τέτοια ομάδα πληθυσμού, η συγκεκριμένη ΚΜΨΥ αποδέχτηκε να διερευνήσει τη δυνατότητα παρέμβασης στις τοπικές φυλακές. Οι προϋποθέσεις για την παρέμβαση που η εν λόγω ΚΜΨΥ έθεσε εγγράφως προς τα Υπουργεία Δικαιοσύνης και Υγείας ήταν οι ακόλουθες:

1. Επεξεργασία και τήρηση ενός πλαισίου συνεργασίας που θα επιτρέπει την παρέμβαση της Κινητής Μονάδας στο Κατάστημα Κράτησης προς όφελος των κρατουμένων (και μάλιστα όσων έχουν ψυχικές διαταραχές που δεν είναι εξάρτηση από ουσίες, καθώς για τους εξαρτημένους οι κινητές μονάδες δεν είναι αρμόδιες -ούτε έχουν την ετοιμότητα- ν' απαντήσουν)

2. Αποδοχή, εντός του πλαισίου συνεργασίας, των αρχών που διέπουν τις θεραπευτικές παρεμβάσεις της σύγχρονης αντίληψης για την φροντίδα της ψυχικής υγείας και δη εκείνων που αφορούν στη διασφάλιση του συνεχούς της φροντίδας και την ολοκληρωμένη, πολυδιάστατη παροχή υπηρεσιών

3. Υποστήριξη της απρόσκοπτης -εντός των ορίων που επιβάλλει η πραγματικότητα του Καταστήματος Κράτησης- λειτουργίας της Κινητής Μονάδας στο εσωτερικό του καταστήματος, με στόχο πάντα το θεραπευτικό όφελος για όσους εκ των κρατουμένων έχουν ανάγκη

4. Τακτική αξιολόγηση των παρεμβάσεων, κυρίως με όρους σεβασμού των αρχών συνεργασίας μεταξύ του Καταστήματος κράτησης και της Κινητής Μονάδας.

Οι προϋποθέσεις αυτές τέθηκαν ως αφετηρία διαπραγμάτευσης μάλλον, παρά ως αυστηρά κριτήρια που θα καθόριζαν -δίκην “ουδού”- την έναρξη ή μη της παρέμβασης: με αυτόν τον τρόπο τέθηκε ένα συνολικότερο ζήτημα απ' αυτό που έθετε το Υπουργείο: όχι απλά ψυχιατρική κάλυψη, αλλά φροντίδα της ψυχικής υγείας των κρατουμένων, άρα επισήμανση της ανάγκης για πιο ολοκληρωμένη παρέμβαση στη φυλακή.

2. Το πλαίσιο

Το συγκεκριμένο Κατάστημα Κράτησης είναι νεόδμητο και ξεκίνησε τη λειτουργία του τον Ιούλιο του 2006 ως κλειστή φυλακή (κατά την ορολογία και τις σχετικές διακρίσεις του σωφρονιστικού κώδικα της χώρας μας). Έχει δυναμικότητα 400 κρατουμένων. Αξίζει να σημειωθεί ότι, στα αρχικά σχέδια, ο προβλεπόμενος αριθμός ήταν κατά πολύ μικρότερος (280), αλλά μετά από παρεμβάσεις που περιελάμβαναν -μεταξύ άλλων- την κατάργηση διάφορων κοινόχρηστων χώρων και τη μετατροπή των δίκλινων κελιών σε τρίκλινα, η δυναμικότητα ανήλθε στις 400 θέσεις. Την περίοδο της παρέμβασης οι κρατούμενοι ήταν σχεδόν διπλάσιοι (την 1/1/2009 ο αριθμός τους ανερχόταν στους 714, την 1/1/2008 ήταν 715, την αντίστοιχη ημερομηνία του 2007 ήταν 707 - πηγή: Γενικός Στατιστικός Πίνακας Κίνησης Κρατουμένων - Ποινών, Υπουργείο Δικαιοσύνης, http://www.ministryofjustice.gr/modules.php?op=modload&name=Sofronistiko&file=page2003-2009).

Στο κατάστημα υπηρετεί ψυχολόγος και κοινωνικός λειτουργός, ενώ παρέχεται ιατρική κάλυψη από αγροτικό γιατρό που υπηρετεί τη θητεία του στις φυλακές. Περιστατικά που χρήζουν νοσοκομειακής περίθαλψης ή εξειδικευμένες εξετάσεις εξυπηρετούνται από το Γενικό Νοσοκομείο του νομού.

Η ΚΜΨΥ (με φορέας διαχείρισης τη «Συνειρμός-ΑμΚΕ Κοινωνικής Αλληλεγγύης») ξεκίνησε τη λειτουργία της τον Σεπτέμβριο του 2007. Αποστολή της είναι η παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας στον πληθυσμό που διαμένει στην περιφέρεια του νομού. Επισημαίνεται ότι ο νομός χαρακτηρίζεται από την σχεδόν παντελή έλλειψη υπηρεσιών δημόσιας ψυχικής υγείας (υπηρετεί ένας ψυχίατρος στο ΓΝ) και την ισχυρή παρουσία του ιδιωτικού τομέα (3 ιδιωτικές κλινικές και πληθώρα ιδιωτών ψυχιάτρων και ψυχολόγων).

Η ΚΜΨΥ στελεχώνεται, ως προς τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας, από 2 ψυχιάτρους, 4 ψυχολόγους πλήρους απασχόλησης και μία μερικής απασχόλησης, δύο κοιν. λειτουργούς, δύο επισκ. υγείας και μια νοσηλεύτρια. Ο επιστημονικός υπεύθυνος είναι ψυχίατρος.

Επιπλέον των συνηθισμένων δράσεών της, η ΚΜΨΥ αναπτύσσει δραστηριότητες Κέντρου Ημέρας για άτομα με σοβαρές ψυχικές διαταραχές που διαμένουν στην πρωτεύουσα του νομού.

Η παρέμβαση στο κατάστημα κράτησης ξεκίνησε στις 4 Οκτωβρίου 2008 και διακόπηκε στα τέλη Ιουλίου του 2009, μετά από σχετική απόφαση της ΚΜΨΥ, αφού προηγήθηκε συνάντηση με ανώτατα υπηρεσιακά στελέχη του Υπουργείου Δικαιοσύνης.

3. Η παρέμβαση

Όλες οι προϋποθέσεις που η ΚΜΨΥ θεώρησε απαραίτητες για την επιτυχή εφαρμογή της παρέμβασης συζητήθηκαν με εκπροσώπους του Κεντρικού Επιστημονικού Συμβουλίου των Φυλακών σε συνάντηση που έλαβε χώρα τον Σεπτέμβριο του 2008 και έγιναν προφορικά αποδεκτές. Η παρέμβαση της Κινητής Μονάδας ξεκίνησε ένα μήνα μετά από αυτή την -έστω και προφορική- συμφωνία, αφού κρίθηκε απαραίτητη η άμεση έναρξη της παροχής υπηρεσιών σε κρατουμένους που ενώ είχαν ανάλογες ανάγκες, αυτές αντιμετωπίζονταν στοιχειωδώς (ο μοναδικός ψυχίατρος του κρατικού τομέα που υπηρετούσε στο Γενικό Νοσοκομείο του νομού είχε την ευθύνη και για την ψυχιατρική κάλυψη των φυλακών. Οι κρατούμενοι που μπορούσαν να πληρώσουν είχαν πρόσβαση σε ιδιώτες ψυχιάτρους. Σε έκτακτες και εξαιρετικές περιπτώσεις, ήταν η ίδια η διεύθυνση του καταστήματος κράτησης που ζητούσε τη βοήθεια ιδιώτη ψυχιάτρου).

Κλιμάκιο της Κινητής Μονάδας, αποτελούμενο από δύο ψυχιάτρους και μια νοσηλεύτρια, άρχισε να επισκέπτεται τις φυλακές μια φορά την εβδομάδα για 2 ή 3 ώρες κάθε φορά. Το προσωπικό της φυλακής μεριμνούσε για την προσέλευση των κρατουμένων με αίτημα ψυχιατρικής εξέτασης ή για επανεξέταση. Η προσέλευση των κρατουμένων για ψυχιατρική εξέταση και φροντίδα δεν ακολουθούσε κάποιο κριτήριο επιλογής, παρά μόνο αυτό της έκφρασης αιτήματος εκ μέρους τους ή αν το προσωπικό της φυλακής θεωρούσε επιβεβλημένη την ψυχιατρική εξέταση. Είχε καταστεί ευθύς εξ αρχής σαφές ότι το κλιμάκιο της Κινητής Μονάδας θα εξυπηρετούσε αιτήματα φροντίδας που δεν θα είχαν σχέση με χρήση ουσιών, οι δε ψυχίατροι δεν θα συνταγογραφούσαν φάρμακα που θα τους ζητούσαν ενδεχομένως οι εξεταζόμενοι.

Η εξέταση γινόταν σε χώρο της φυλακής, παρουσία μελών του προσωπικού της φυλακής (ενός νοσηλευτή, ενίοτε της γιατρού -όταν είχε υπηρεσία). Όταν υπήρχε λόγος (π.χ., επιθετική συμπεριφορά εκ μέρους του κρατουμένου), παρευρισκόταν και φύλακας.

Ο μέσος όρος της διάρκειας της εξέτασης ήταν 20', ενώ ο μέσος όρος του αριθμού των εξεταζόμενων περιστατικών 12.

Στο διάστημα Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2008 έλαβαν χώρα 10 επισκέψεις του κλιμακίου. Στις 8 από αυτές, για τις οποίες υπάρχουν στοιχεία, εξετάστηκαν συνολικά 80 κρατούμενοι σε 84 πράξεις (οι 3 ήταν επανεξετάσεις). Τα προβλήματα που οδήγησαν τους κρατούμενους να αναζητήσουν ψυχιατρική βοήθεια ήταν: τοξικοεξάρτηση (58 περιστατικά), αϋπνία συνδεδεμένη με τοξικοεξάρτηση (7 περιστατικά), προβλήματα λόγω ψυχικής διαταραχής (15 περιστατικά). Το αίτημα που οι ίδιοι οι εξετασθέντες εξέφρασαν κατά τη διάρκεια της συνάντησης με τους ψυχιάτρους αφορούσε τη χορήγηση φαρμάκων (79 άτομα, 98,75% του συνόλου).

Το μεγαλύτερο μέρος (81%) των περιστατικών που αιτήθηκαν ψυχιατρική εξέταση ανέφεραν πρόβλημα σχετικό με εξάρτηση από ουσίες. Μόνο 15 στα 80 περιστατικά (19%) είχαν αμιγώς ψυχιατρικό πρόβλημα και ενέπιπταν στην αρμοδιότητα του έργου της Κινητής Μονάδας. Εξ αυτών, 5 περιστατικά είχαν διάγνωση “ψυχωσική συνδρομή” και τα υπόλοιπα 10 ανήκαν διαγνωστικά στις συναισθηματικές διαταραχές.

Η διαχείριση των περιστατικών με ψυχιατρικό πρόβλημα περιελάμβανε τη χορήγηση ψυχοφαρμακευτικής αγωγής και την τακτική ψυχιατρική παρακολούθηση ενώ, στην περίπτωση ενός ατόμου, ζητήθηκε παραπομπή σε μονάδα νοσηλείας (ψυχιατρείο Κορυδαλλού).

Η συμπλήρωση ενός διμήνου παρέμβασης έδωσε την ευκαιρία για έναν πρώτο απολογισμό και αξιολόγηση της παρέμβασης και της συνεργασίας, που συζητήθηκαν με τη Διεύθυνση της φυλακής και το εμπλεκόμενο προσωπικό σε συνάντηση που έλαβε χώρα στις αρχές του 2009.

Τα συμπεράσματα αυτής της αξιολόγησης του πρώτου διμήνου παρέμβασης συνοψίζονται στα ακόλουθα:

1.Στους ψυχιάτρους προσέρχονται κυρίως τοξικοεξαρτημένοι (το ποσοστό υπερβαίνει το 80% του συνόλου των κρατουμένων που ζήτησαν εξέταση από το κλιμάκιο της Κινητής Μονάδας) και μάλιστα με αίτημα μη θεραπευτικής συνταγογράφησης ψυχοφαρμάκων. Συνέπεια του γεγονότος αυτού είναι, άτομα που έχουν ανάγκη από ψυχιατρική βοήθεια, την οποία η Κινητή Μονάδα μπορεί να τους προσφέρει, να μην έχουν πρόσβαση σε αυτή ή όταν έχουν, να είναι περιορισμένη και αντιστρόφως ανάλογη των αναγκών τους.

2.Η χορήγηση της φαρμακευτικής αγωγής που συνταγογραφούν οι ψυχίατροι στους έχοντες ανάγκη γίνεται χωρίς πρόβλημα.

3.Δεν υπάρχει πρόβλημα με τις επανεξετάσεις ούτε γενικώς με τη συμμόρφωση στις οδηγίες των ψυχιάτρων.

Κατά την προαναφερθείσα συνάντηση κατέστη ακόμη μια φορά σαφές ότι η εξυπηρέτηση ατόμων με πρόβλημα τοξικοεξάρτησης δεν εμπίπτει στις αρμοδιότητες της Κινητής Μονάδας. Επιπλέον, επισημάνθηκε ότι η διαχείριση των προβλημάτων που είναι συνδεδεμένα με τις τοξικοεξαρτήσεις και τις συνέπειές τους αποτελεί σύνθετο και διακριτό επιστημονικό τομέα για τον οποίο οι Κινητές Μονάδες ούτε την σχετική τεχνογνωσία, αλλά ούτε την ανάλογη εξουσιοδότηση – από το θεσμικό πλαίσιο της σύστασής τους – διαθέτουν. Έγινε μάλιστα γνωστό στους συμμετέχοντες στη συνάντηση ότι για τους ανθρώπους με προβλήματα τοξικοεξάρτησης υπάρχει ειδική μέριμνα από άλλα προγράμματα και μονάδες, που είναι απαραίτητο να ενεργοποιηθούν, ακόμη και με τη διαμεσολάβηση ή συνδρομή της Κινητής Μονάδας (1).

Τέλος, για τη συνέχιση της παρέμβασης προτάθηκαν τα ακόλουθα:

1.Με τη συνεργασία των επαγγελματιών υγείας και ψυχικής υγείας του Καταστήματος Κράτησης (γιατρό, ψυχολόγο, κοιν. λειτουργούς, νοσηλευτές) πρέπει να επιτευχθεί το «φιλτράρισμα» των αιτημάτων έτσι ώστε στους ψυχιάτρους του κλιμακίου της Κινητής Μονάδας να φθάνουν εκείνα που αφορούν βοήθεια για ψυχιατρικά προβλήματα. Κρίθηκε σκόπιμη η διεξαγωγή συναντήσεων μεταξύ των επαγγελματιών των δύο χώρων που θα επιτρέψουν την αναζήτηση τρόπων επίτευξης αυτού του στόχου.

2.Το κλιμάκιο της Κινητής Μονάδας -αποτελούμενο από ψυχίατρο και νοσηλεύτρια- θα επισκέπτεται το Κατάστημα Κράτησης μια φορά την εβδομάδα για τρεις ώρες κάθε φορά.

Τα συμπεράσματα και οι προτάσεις που προέκυψαν κοινοποιήθηκαν στη ΔΨΥ του ΥΥΚΑ και το Υπουργείο Δικαιοσύνης, συνοδευόμενα από την εκ νέου υποβολή του αιτήματος για την έναρξη μιας διαδικασίας η οποία θα οδηγήσει στην θεσμοθέτηση της συνεργασίας των μονάδων ψυχικής υγείας με το σωφρονιστικό σύστημα.

Η παρέμβαση του κλιμακίου της Κινητής Μονάδας στο Κατάστημα Κράτησης συνεχίστηκε μέχρι τις 14 Ιουλίου 2009. Από τον Ιανουάριο, πραγματοποιήθηκαν συνολικά 17 επισκέψεις του κλιμακίου και 135 πράξεις (εκ των οποίων 56 επανεξετάσεις) που αφορούσαν σε 85 κρατούμενους. Εξ αυτών, 39 είχαν διάγνωση τοξικοεξάρτησης, 15 κατάθλιψης, 11 αϋπνίας, 7 αγχώδους διαταραχής, 6 διαταραχής προσωπικότητας (5 αντικοινωνικής, 1 μεταιχμιακής), 3 είχαν διπλή διάγνωση, 1 είχε διάγνωση ψυχωτικής συνδρομής, 1 σύνδρομο μετατραυματικούς στρες, 1 δεν είχε διάγνωση. Στη συντριπτική πλειονότητά τους οι εξετασθέντες είχαν ως αίτημα τη χορήγηση φαρμάκων. Η σχεδόν αποκλειστική παρέμβαση που ήταν δυνατή ήταν η συνταγογράφηση φαρμακευτικής αγωγής.

Η συνεργασία με το προσωπικό της φυλακής (κοιν. λειτουργό και ψυχολόγο) περιορίστηκε στην παραπομπή ενός περιστατικού για ψυχολογική στήριξη. Έγιναν επίσης τρεις παραπομπές για νοσηλεία στο Ψυχιατρείο του Κορυδαλλού. Οι κρατούμενοι που παραπέμφθηκαν επανήλθαν στη φυλακή μετά από τη νοσηλεία τους.

Η παρέμβαση διακόπηκε τον Ιούλιο μετά από σύσκεψη με ανώτατα υπηρεσιακά στελέχη του Υπουργείου Δικαιοσύνης. Σε αυτή τη σύσκεψη κατέστη σαφές ότι δεν υπήρχε καμία διάθεση για τη βελτίωση της οργάνωσης της συνεργασίας και ακόμη λιγότερο για τη θεσμοθέτησή της, δηλ. για την τήρηση των προϋποθέσεων που η Κινητή Μονάδα είχε θέσει εξ αρχής ή έστω την έναρξη διαπραγμάτευσης σε αυτή την κατεύθυνση. Στο μεταξύ, η κατάσταση στο κατάστημα κράτησης εξακολουθούσε να παραμένει ίδια: οι παραπομπές γίνονταν ως επί το πλείστον με το κριτήριο της αποφυγής της έντασης στο κατάστημα, δηλ το κλιμάκιο της Κινητής Μονάδας χρησίμευε (ή γινόταν προσπάθεια να χρησιμεύσει) για την αναχαίτιση των αιτημάτων των κρατουμένων για μη θεραπευτική συνταγογράφηση (χωρίς στο μεταξύ να γίνεται καμιά προσπάθεια για την οργάνωση κατάλληλης απάντησης σε αυτά τα αιτήματα) και όποιος απαιτούσε να δει ψυχίατρο, παραπεμπόταν στο κλιμάκιο για να του συνταγογραφηθεί φαρμακευτική αγωγή. Επιπλέον, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η παρουσία του κλιμακίου της ΚΜΨΥ στη φυλακή λειτουργούσε ως άλλοθι προκειμένου να φανεί προς τα έξω ότι οι θεσμοί φροντίζουν την ψυχική υγεία των κρατουμένων.

4. Συζήτηση

Μελέτες που έχουν γίνει διεθνώς (2) και στην Ελλάδα (3) έχουν δείξει την υψηλή επικράτηση ψυχικών διαταραχών τόσο σε προφυλακισμένους όσο και σε καταδικασμένους κρατούμενους και την ανάγκη για την παροχή ειδικής φροντίδας της ψυχικής υγείας τους. Αν και δεν έχει διερευνηθεί αρκετά ο τρόπος με τον οποίο οι φυλακές αντιμετωπίζουν τα προβλήματα ψυχικής υγείας των κρατουμένων (4), η ψυχιατρική κάλυψή τους είναι απαραίτητη καθώς η φυλάκιση θεωρείται ιδιαίτερα υψηλής έντασης ψυχοπιεστικός παράγοντας και παράγοντας κινδύνου για νόσηση ή για επιβάρυνση προβλήματος ή ψυχικής διαταραχής που προϋπάρχει. Σε άλλες χώρες, η φροντίδα της ψυχικής υγείας αποτελεί υποχρέωση των σωφρονιστικών ιδρυμάτων (5) ενώ, σε περιπτώσεις χωρών όπως η Νορβηγία, περιλαμβάνει ατομική ή/και ομαδική ψυχοθεραπεία, φαρμακοθεραπεία ή άλλες, ad hoc οργανωμένες παρεμβάσεις (6).

Στην Μεγάλη Βρετανία οι συστάσεις για την οργάνωση της φροντίδας της ψυχικής υγείας των κρατουμένων περιλαμβάνουν σειρά μέτρων όπως η συνεργασία των υπηρεσιών που λειτουργούν σε φυλακές και έχουν ως έργο τους τη φροντίδα της υγείας και της ψυχικής υγείας, την απεξάρτηση, την υποστήριξη μετά την αποφυλάκιση, η ευαισθητοποίηση και εκπαίδευση του προσωπικού των φυλακών σε ειδικά θέματα ψυχικής υγείας, η βελτίωση της φροντίδας της ψυχικής υγείας κρατουμένων με ελαφρά έως μέτρια προβλήματα κλπ (7).

Από τη μεριά του ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Γραφείο Ευρώπης) θεωρεί πως η υγεία -άρα και η ψυχική υγεία- στις φυλακές είναι ζήτημα αιχμής για τις κοινωνίες με πολυπλοκότητα τέτοια που απαιτεί σύνθετες προσεγγίσεις οι οποίες περιλαμβάνουν μέριμνα για τη μείωση των κινδύνων της δημόσιας υγείας από την κράτηση αφού οι κρατούμενοι πολλές φορές διαβιούν σε μη υγιεινές συνθήκες, τη φροντίδα της υγείας των κρατουμένων που έχουν αντίστοιχη ανάγκη και την προαγωγή της υγείας των κρατουμένων και του προσωπικού (8).

Είναι κατά τη γνώμη μας σαφής η προχειρότητα με την οποία αντιμετωπίστηκε από μεριάς της Πολιτείας το ζήτημα της παρέμβασης στις φυλακές για την ψυχιατρική περίθαλψη των κρατουμένων εν συγκρίσει τόσο με αυτά που απαιτούν οι διεθνείς οργανισμοί ή συνιστώνται αλλού όσο και των αναγκών που υπάρχουν. Η ανυπαρξία πλαισίου, η αποσπασματικότητα του μέτρου, η μη υποστήριξη της πρωτοβουλίας που το ίδιο το Υπουργείο Δικαιοσύνης ανέλαβε, η αδιαφορία με την οποία αντιμετωπίστηκαν οι προσκλήσεις της Κινητής Μονάδας για διάλογο και συνεργασία σε συνδυασμό με τις δυσκολίες που προέκυψαν στο πλαίσιο του πεδίου παρέμβασης –το κατάστημα κράτησης [με σημαντικότερές (α) τον υπερπληθυσμό κρατουμένων, που ακυρώνει οποιαδήποτε θεραπευτική προσπάθεια και (β) την απόσταση ανάμεσα στους θεραπευτικούς στόχους που έθετε το κλιμάκιο της κινητής μονάδας και αυτούς που έθετε η διεύθυνση καταδεικνύει το αδύνατο της οργάνωσης -υπ' αυτές τις συνθήκες- μιας αποτελεσματικής –θεραπευτικά και αποκαταστασιακά- παρέμβασης από εξωτερικούς παρεμβαίνοντες.

Αν τίθεται ζήτημα οργάνωσης μιας παρέμβασης προς όφελος των πασχόντων από ψυχικές διαταραχές κρατουμένων τότε η Πολιτεία πρέπει να δείξει ειλικρινές ενδιαφέρον το οποίο θα μεταφραστεί στην πράξη στο άνοιγμα της φυλακής στην κοινότητα και τους φορείς της, ένας εκ των οποίων είναι το δίκτυο υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

(1) Σ' αυτό το σημείο είναι σκόπιμη η αναφορά στο σχεδιασμό -από μεριάς της τότε ηγεσίας του Υπουργείου Δικαιοσύνης- κατασκευής και λειτουργίας κέντρου απεξάρτησης φυλακισμένων σε παρακείμενη της φυλακής έκταση που είχε παραχωρηθεί από το δήμο Τρικκαίων αντί της λειτουργίας Ειδικού Θεραπευτικού Τμήματος (ΕΙ.ΘΕ.Τ.) Απεξάρτησης Τοξικομανών στο κατάστημα. Είναι βέβαια άγνωστο αν και πότε θα λειτουργήσει αυτό το κέντρο.
(2) βλ. για παράδειγμα Fryers, Τ., Brugha, Τ., Grounds, Α., and Melzer, D. (1998) Severe mental illness in prisoners, BMJ, 317:1025-1026
(3) βλ. για παράδειγμα, Fotiadou, M., Livaditis, M., Manou, I., Kaniotou, E., Xenitidis, K. (2006), Prevalence of mental disorders and delibetate self- harm in Greek male prisoners, Int. J. Law and Psychiatry, 29: 68–73
(4) Fazel, S., Danesh, J. (2002) Serious mental disorder in 23000 prisoner: a systematic review of 62 surveys, The Lancet, 359: 545-550
(5) Lohner J & Konrad (2006). Deliberate self-harm and suicide attempt in custody: distinguishing features in male inmates’ self-injurious behaviour. Int. J. Law and Psychiat., 29, 370-385.
(6) βλ. για παράδειγμα Kjelsberg, Ε., Hartvig, P., Bowitz, H., Kuisma, H., Norbech, P., Aase-Bente Rustad, A-B., Seem, M. and Vik., T-G. (2006) Mental health consultations in a prison population: a descriptive study BMC Psychiatry,, 6:27
(7) Durcan, G., From the inside – Experiences of prison mental health care, Sainsbury Centre for Mental Health, London, 2008
(8) Møller, L., Stöver, H., Jürgens, R., Gatherer, A. and Nikogosian H. Health in prisons. A WHO guide to the essentials in prison health, WHO Regional Office for Europe, Copenhagen, 2007

* Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο εξαμηνιαίο newsletter του κλάδου ψυχιατροδικαστικής της Ε.Ψ.Ε. "Ψυχιατροδικαστική" (Τεύχος 2, Ιανουάριος - Ιούνιος 2010).

Μεγάλη ήττα για όλους

Τα προβλήματα από την υποχρηματοδότηση των Μονάδων Ψυχικής Υγείας ανησυχούν τους πάντες ...εκτός από την ηγεσία του Υπουργείου Υγείας:

“Μεγάλη ήττα για όλους” χαρακτηρίζει ο κ. Μάρκος Κοτσιλίνης, Δήμαρχος Πυλαρέων και Πρόεδρος της ΤΕΔΚ Κεφαλονιάς & Ιθάκης, την πιθανή διάλυση της Κινητής Μονάδας Ψυχικής Υγείας Κεφαλονιάς - Ζακύνθου και Ιθάκης σε επιστολή του προς τον Υπουργό Υγείας κ. Δημήτρη Αβραμόπουλο. Σχετική ερώτηση κατέθεσε και ο βουλευτής Περικλής Κοροβέσης.


Λειτουργία της Κινητής Μονάδας Ψυχικής Υγείας Κεφαλονιάς - Ζακύνθου και Ιθάκης

Αξιότιμε κύριε Υπουργέ,

Η Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας «ΜΕΤΑΒΑΣΗ» αποτελεί τη μοναδική, οργανωμένη και αποτελεσματική δομή στον τομέα της, που λειτουργεί στο Νομό μας. Συνεργάζεται με τους Δήμους, με φορείς της εκπαίδευσης , με υπηρεσίες και φορείς αντιμετώπισης προβλημάτων ειδικών κοινωνικών ομάδων, με αστυνομικές και δικαστικές αρχές με στόχο την επίλυση προβλημάτων συνανθρώπων μας.

Η παρουσία της Μονάδας γίνεται μέρα με τη μέρα πιο αισθητή στις μικρές μας κοινωνίες αλλά και πιο αναγκαία. Ζώντας σε νησιά και με την αίσθηση πάντα της απομόνωσης αλλά και με την πραγματική απόσταση από τα μεγάλα αστικά κέντρα και τις υπηρεσίες τους να βαραίνουν τις οικογένειες, η λειτουργία μιας τέτοιας Μονάδας άνοιξε την πόρτα στην ελπίδα αλλά και στην άμεση και ανθρώπινη αντιμετώπιση των περιστατικών. Συγχρόνως προσπαθεί να κλείσει μια άλλη πόρτα. Αυτή της προκατάληψης απέναντι στην ψυχική ασθένεια και τη διαφορετικότητα που οδηγεί στο περιθώριο.

Δυστυχώς όμως η λειτουργία της Κινητής Μονάδας κινδυνεύει. Και αυτό γιατί το Υπουργείο σας, όπως φυσικά γνωρίζετε, δεν τη χρηματοδότησε πλήρως όπως όφειλε, μετά το πέρας της Κοινοτικής συνδρομής, για το 2008 και δεν έχει καθορίσει τη χρηματοδότηση για το τρέχον έτος ενώ τα λειτουργικά έξοδα συσσωρεύονται και το επιστημονικό προσωπικό εργάζεται χωρίς να αμείβεται.

Κύριε Υπουργέ,

Η Πρωτοβάθμια Αυτοδιοίκηση της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης ζητά την άμεση καταβολή της χρηματοδότησης που οφείλει το Υπουργείο Υγείας για το έτος 2008 καθώς επίσης τον καθορισμό της χρηματοδότησης του 2009 και την έγκαιρη καταβολή της ώστε να συνεχίσει η απρόσκοπτη λειτουργία της μονάδας και η παροχή των πολύτιμων υπηρεσιών της στις τοπικές κοινωνίες των νησιών μας.

Η διάλυση της ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ δεν θα σβήσει μόνο την ελπίδα σε δεκάδες οικογένειες, δεν θα δημιουργήσει απλά κοινωνικό πρόβλημα αλλά για άλλη μια φορά θα κλονίσει την ήδη ταραγμένη αξιοπιστία των πολιτών απέναντι σε ένα κράτος που λέμε ότι είναι σύγχρονο. Κι αυτό θα είναι ήττα. Μια μεγάλη ήττα για όλους!

Με Τιμή,
Μάρκος Κοτσιλίνης
Πρόεδρος ΤΕΔΚ Κεφαλονιάς & Ιθάκης,
Δήμαρχος Πυλαρέων

Και ακολουθεί η σχετική ερώτηση του βουλευτή κ. Περικλή Κοροβέση:

Η Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Κεφαλονιάς, Ιθάκης & Ζακύνθου, λειτουργεί από την Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρεία «Μετάβαση». Είναι ενταγμένη στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Υγεία- Πρόνοια» 2000-2006 και έχει άδεια λειτουργίας από το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης. Πρόκειται δηλαδή για μια δημόσια υπηρεσία παροχής υγείας, εγκεκριμένη και εποπτευόμενη από το Υπουργείο Υγείας.

Η ΑμΚΕ «Μετάβαση» συγκροτήθηκε το Μάρτιο του 2007 με πρωτοβουλία φορέων με πολύχρονη εμπειρία στην υλοποίηση προγραμμάτων κοινωνικής ένταξης - όπως η Δημοτική Επιχείρηση Κοινωνικής Ανάπτυξης Αργοστολίου (Δ.Ε.Κ.Α.Α.) και από επαγγελματίες ψυχικής υγείας και κοινωνικής φροντίδας. Κατά τον πρώτο χρόνο λειτουργίας της (Μάρτιος 2007-Μάρτιος 2008), η Μονάδα χρηματοδοτήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο σε ποσοστό 100%.

Αποτελείται από μια σύνθετη διεπιστημονική ομάδα (ψυχίατροι, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, επισκέπτρια υγείας, νοσηλευτές και διοικητικοί). Τομέας ευθύνης της Κινητής Μονάδας της ΑμΚΕ «ΜΕΤΑΒΑΣΗ» είναι τα νησιά Κεφαλονιά, Ζάκυνθος και Ιθάκη. Η έδρα της μονάδας είναι στο Αργοστόλι και το παράρτημα της στην Ζάκυνθο. Η διεπιστημονική ομάδα έχει χωριστεί σε τέσσερα κλιμάκια, κάθε ένα από τα οποία έχει στην ευθύνη του μια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή. Ένα από τα κλιμάκια λειτουργεί σε μόνιμη βάση στη Ζάκυνθο.

Δεδομένου ότι παρά το γεγονός ότι στους Νομούς Κεφαλονιάς και Ζακύνθου έχει εγκριθεί η λειτουργία Κέντρων Ψυχικής Υγείας στα αντίστοιχα νομαρχιακά νοσοκομεία, δεν έχουν λειτουργήσει έως τώρα, η κινητή Μονάδα έχει αναλάβει το συνολικό βάρος της φροντίδας ψυχικής υγείας στους παραπάνω νομούς.

Η ομαλή χρηματοδοτική ροή του πρώτου έτους έχει ανατραπεί με αποτέλεσμα το προσωπικό, οι επιστημονικοί συνεργάτες και οι προμηθευτές να μένουν απλήρωτοι, κατά το τελευταίο χρονικό διάστημα. Ενδεικτικό είναι ότι το κόστος λειτουργίας της Μονάδας για το 2008 ανέρχεται στο ποσό των 387.985,76 €, ποσοστό 80% του οποίου αποτελεί δαπάνες μισθοδοσίας των στελεχών της μονάδας, ενώ η χρηματοδότηση του Υπουργείου ήταν μειωμένη κατά 59.500 €.

Ερωτάται ο κ. Υπουργός
1. Δεδομένου ότι η μονάδα είναι εγκεκριμένη από το Υπουργείο Υγείας, που έχει την ευθύνη για τη χρηματοδότησή της, γιατί δεν έχει καταβληθεί όλο το απαιτούμενο ποσό για το 2008;
2. Υπάρχει πρόβλεψη για τη χρηματοδότηση του 2009, ώστε να συνεχισθεί η σημαντική, και αναγκαία για την ευρύτερη περιοχή παροχή υπηρεσιών φροντίδας ψυχικής υγείας, αφού όπως προαναφέρθηκε, δεν έχουν λειτουργήσει έως τώρα τα Κέντρα Ψυχικής Υγείας στα Νομαρχιακά Νοσοκομεία;

Ο ερωτών βουλευτής
Περικλής Κοροβέσης

Υ.Γ. Θα θυμίζουμε συνεχώς ότι περιμένουμε μια απάντηση από το Υπουργείο Υγείας:
Ανεστάλη η χρηματοδότηση του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Υγεία –Πρόνοια», μέχρι την πλήρη διευθέτηση του ζητήματος της βιωσιμότητας των Μονάδων Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης ?

Περιμένουμε απάντηση από την 29η Ιανουαρίου, δηλαδή την ημέρα που το Δίκτυο Φορέων Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης και Ψυχικής Υγείας "Αργώς" διέψευσε το δελτίο τύπου με το οποίο το Υπουργείο Υγείας υποστήριζε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να μην προχωρήσει σε αναστολή χρηματοδότησης. Δείτε εδώ: Ποιος Ψεύδεται;

Από τότε "εξαφανίστηκε" και το δελτίο τύπου από την ιστοσελίδα του Υπουργείου Υγείας !

Σήμερα, μετά από 21 μέρες, ο βουλευτής Γιάννης Μαγκριώτης ερωτά τον Υπουργό Υγείας:
"Επιβεβαιώνετε ή όχι ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διέκοψε τη χρηματοδότηση το προγράμματος Υγεία – Πρόνοια, λόγω μη τήρησης των δεσμεύσεων της Ελλάδας απέναντι στην Ε.Ε."

Προβλέπουμε ότι μέχρι τον Μάρτιο, που το Υπουργείο Υγείας θα "ξαναπαζαρέψει" το θέμα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δεν θα πάρουμε καμία απάντηση. Έως τότε οι εργαζόμενοι θα είναι μισό χρόνο απλήρωτοι!

Δεν θα μαζέψουμε υπογραφές;

Είναι γνωστό ότι οι κινητές μονάδες ψυχικής υγείας αποτελούν την πιο οικονομική λύση στην παροχή ψυχιατρικών υπηρεσιών και λειτουργούν σε νομούς της χώρας μας που δεν διαθέτουν άλλες σχετικές υπηρεσίες. Αξιοποιώντας έναν μικρό αριθμό θεραπευτών, εξυπηρετούν μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες στον τόπο τους και αποτρέπουν τις εισαγωγές στα ψυχιατρικά ιδρύματα.

Η επιστολή που ακολουθεί μας "υπενθυμίζει" ότι κινδυνεύουν και οι κινητές μονάδες ψυχικής υγείας. Πριν από λίγους μήνες δημοσιοποιήσαμε το σχετικό υπόμνημα που εστάλη στην ηγεσία του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης http://psi-action.blogspot.com/2008/11/blog-post_26.html. Η κατάσταση όμως γίνεται όλο και πιο δύσκολη:

Ο Σάββας, ο Τίμος, η Αμαλία, πολίτες που παρακολουθούνται από την Κινητή Ψυχιατρική Μονάδα, πλησιάζουν τους θεραπευτές και τους παρακινούν να γίνει εξόρμηση στην κοινότητα και να μαζέψουμε υπογραφές διαμαρτυρίας προς το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης για την πολιτική υποβάθμισης και απαξίωσης που ακολουθεί στον τομέα της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης.

Ο Γιώργος ο κρεοπώλης, ο Γιάννης ο περιπτεράς, ο Σπύρος ο καφετζής, προτρέπουν τους θεραπευτές και ζητάνε να τους βοηθήσουν να μαζέψουν υπογραφές διαμαρτυρίας για να τις στείλουν στους αρμόδιους και να δηλώσουν ότι οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας του Νομού Φωκίδας, οι δικές τους υπηρεσίες, πρέπει να συνεχίσουν να λειτουργούν.

Τα πρόσωπα κύρους καμάρωναν στο Συμπόσιο των Δελφών για τις Κινητές Μονάδες Ψυχικής Υγείας στις 7-8 Νοεμβρίου 2008. Μετά από 27 χρόνια συνεχούς και συστηματικής εργασίας της Κινητής Ψυχιατρικής Μονάδας της Φωκίδας, τα 23 χρόνια της Κινητής Ψυχιατρικής Μονάδας του Έβρου, γίνεται θεσμός το μοντέλο της Κινητής Μονάδας και κατοχυρώνεται με το Νόμο περί Ψυχικής Υγείας 2716/1999. Σήμερα, εκτός από τις προαναφερόμενες, λειτουργούν στη Θεσσαλονίκη (Ομάδα Ψυχοκοινωνικής Στήριξης Επαρχιακού τύπου 2), στα Ιωάννινα – Θεσπρωτία, στην Καρδίτσα, στην Κεφαλλονιά – Ζάκυνθο – Ιθάκη, στην Κοζάνη, στις Β.Α. και Δυτικές Κυκλάδες, στις Ν.Α. Κυκλάδες, στη Λακωνία, στο Λασίθι και στα Χανιά Κρήτης, στη Λέσβο, στη Ρόδο, στη Χίο και στα Τρίκαλα.

Με τη λειτουργία των Κινητών Μονάδων, αποδεικνύεται έμπρακτα ότι το άτομο με ψυχολογικές και ψυχιατρικές δυσκολίες και προβλήματα, μπορεί να ζει αρμονικά και παραγωγικά στο κοινωνικό του περιβάλλον, από τη στιγμή που το κράτος αναπτύσσει τις κατάλληλες κοινοτικές δομές για την παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας στον πληθυσμό.

Το πρώτο και κύριο μέλημα των Κινητών Μονάδων είναι η ευαισθητοποίηση – αγωγή της κοινότητας με στόχο από τη μια πλευρά την καταπολέμηση του στίγματος της ψυχικής αρρώστιας και από την άλλη την συνειδητοποίηση της ευθύνης των πολιτών ως συμπολίτες, στην παροχή αλληλοβοήθειας και υποστήριξης σε ευάλωτες ομάδες πληθυσμού που την έχουν ανάγκη.

Όταν έχει κερδίσει τον πληθυσμό, του ζητάς, κι εκείνος αποδέχεται, προστρέχει να βοηθήσει το έργο των Κινητών Μονάδων.

Που και πως βοηθάει η κοινότητα, ο πληθυσμός, ο απλός πολίτης;

• Να επηρεάσουν την άποψη ότι ο τόπος χρειάζεται την παρουσία των Κινητών Μονάδων για τις ανάγκες του και είναι εντελώς θεμιτό να το απαιτεί από το Κράτος.
• Να συμβάλλουν στον ενθουσιασμό των εργαζομένων για τα θετικά αποτελέσματα της εργασίας τους στην κοινότητα, σε αντιπαράθεση με τη στασιμότητα του ασύλου. Να θεωρείται φυσικό να θεραπεύεται ο δικός τους άρρωστος στα πλαίσια της γειτονιάς, μέσα στην οικογένεια, βοηθώντας παράλληλα τους οικείους.
• Να βοηθήσουν να εκδηλωθεί το αίτημα για βοήθεια έγκαιρα, είτε πρόκειται για περαστικό ή σοβαρό πρόβλημα, είτε πρόκειται για παιδί, για έφηβο, για ενήλικα, για υπερήλικα.
• Να υποστηρίξουν την οικογένεια, τον πάσχοντα, τη θεραπευτική ομάδα στην αντιμετώπιση ενός οξέως ψυχωσικού επεισοδίου, ή μιας οικογενειακής κρίσης.
• Να συμβάλλουν στην κοινωνική επανένταξη και στην επαγγελματική αποκατάσταση των ατόμων με ψυχοκοινωνικά προβλήματα. Αυτό βοηθάει στη μείωση των υποτροπών των ασθενών, στη μείωση των επανεισαγωγών στα ψυχιατρικά ιδρύματα, δηλαδή συμβάλλουν στο μεγαλύτερο κοινωνικό όφελος με το μικρότερο δυνατό οικονομικό κόστος.

Τι θα λέγατε λοιπόν; Να μαζέψουμε υπογραφές; Μήπως έτσι αντιληφθούν οι κυβερνώντες και οι αρμόδιοι το πολιτικό κόστος που έχουν με την τακτική της αδιαφορίας, της απαξίωσης και της υποβάθμισης της ψυχικής υγείας και καταλάβουν το πολιτικό κέρδος που θα έχουν με:

• τη θέσπιση των διατάξεων του Ν. 2716/1999
• τη θέσπιση διαδικασιών καθορισμού κόστους εγκρίσεων και δαπανών βάσει της σκοπιμότητας, λειτουργίας και αξιολόγησης της κάθε δομής
• τη θέσπιση οργανωμένης και τομεοποιημένης διαχείρισης των μονάδων ψυχικής υγείας

Όπως αναφέρεται και στο υπόμνημα που κατατέθηκε στο Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης στις 20/11/2008 με αριθμό πρωτοκόλλου 157233, που συντάχθηκε στα πλαίσια του Συμπόσιου των Κινητών Μονάδων Ψυχικής Υγείας «Οι Κινητές Μονάδες είναι οι δομές που υπηρετούν πιστά το πνεύμα της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης και αναδεικνύουν την ηθική βάση της κοινοτικής ψυχιατρικής, δεδομένου ότι δύνανται να εξυπηρετήσουν μεγαλύτερες πληθυσμιακές ομάδες και να ενεργήσουν προληπτικά, αποτρέποντας ανάπτυξη παθολογικών που θα οδηγούσαν σε αύξηση αναγκών για τις πλέον δαπανηρές δομές φιλοξενίας».

Αυτές τις δομές πάνε να τις κλείσουν!


Αθηνά Φραγκούλη

Dr., Λογοπεδικός, Ιδρυτικό στέλεχος της Κινητής Ψυχιατρικής Μονάδας Νομού Φωκίδας, συντονίστρια της Επιτελικής Επιτροπής της Εταιρίας Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας, Γενική Γραμματέας της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Κοινωνικών Επιχειρήσεων-Συνεταιρισμών CEFEC.

Κινητές Μονάδες Ψυχικής Υγείας: Υπόμνημα προς τον Υπουργό Υγείας

Οι Κινητές Μονάδες Ψυχικής Υγείας (Κ.Μ.Ψ.Υ.) ίσως να μην είναι γνωστές στο ευρύ κοινό, παρέχουν όμως πολύτιμη βοήθεια σε χιλιάδες παιδιά, εφήβους και ενήλικες οι οποίοι κατοικούν σε περιοχές που δεν υπάρχουν άλλες υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Οι Κ.Μ.Ψ.Υ. απευθύνονται σε άτομα με ψυχικές διαταραχές ή/και ψυχοκοινωνικά προβλήματα, σε ομάδες υψηλού κινδύνου για εκδήλωση τέτοιων προβλημάτων καθώς και στον υπόλοιπο πληθυσμό με την εφαρμογή προγραμμάτων πρωτογενούς πρόληψης σε συνεργασία με τις τοπικές αρχές, τους ιατρούς και άλλους επαγγελματίες υγείας, τους εκπαιδευτικούς κ.α.

Δυστυχώς, όμως, οι Κ.Μ.Ψ.Υ. απειλούνται από την αδιαφορία του Υπουργείου Υγείας που μείωσε τη χρηματοδότησή τους, με αποτέλεσμα οι κάτοικοι των περιοχών αυτών, να κινδυνεύουν να χάσουν τις μοναδικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας, στις οποίες είχαν πρόσβαση. Όση “απόσταση” και αν έχει πάρει η ηγεσία του Υπουργείου από τον ανθρώπινο πόνο, θα έπρεπε τουλάχιστον να αναλογιστεί το τεράστιο οικονομικό όφελος από τη λειτουργία των Μονάδων αυτών τόσο για τους πολίτες όσο και για το ίδιο το κράτος.

Την 8η Νοεμβρίου, πραγματοποιήθηκε το Πανελλήνιο Συμπόσιο Κινητών Μονάδων Ψυχικής Υγείας, στους Δελφούς. Στο e-mail του http://psi-action.blogspot.com λάβαμε το παρακάτω υπόμνημα που εστάλη στην ηγεσία του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης:

Αξιότιμες Κυρίες, αξιότιμοι Κύριοι,

Όπως γνωρίζετε το διήμερο 7-8 Νοεμβρίου 2008 πραγματοποιήθηκε στο Διεθνές Συνεδριακό Κέντρο των Δελφών το πρώτο πανελλήνιο ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΙΝΗΤΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (με εστίαση στις Κ.Μ.Ψ.Υ τις ανατεθειμένες σε ΝΠΙΔ μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα βλ. Αρθρο 11 Παρ. 1 του Ν. 2716/1999). Η εκδήλωση είχε γενική θεματική «Καλές Πρακτικές, Προβλήματα και Προοπτικές στη λειτουργία των Kινητών Μονάδων Ψυχικής Υγείας» πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας & Κοινωνικής Αλληλεγγύης, της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Φωκίδας και του Δήμου Δελφών και συνδιοργανώθηκε από τις Κινητές Μονάδες: Έβρου, Ιωαννίνων-Θεσπρωτίας, Καρδίτσας, Κεφαλονιάς – Ζακύνθου - Ιθάκης, Κοζάνης, ΒΑ Κυκλάδων & Δ Κυκλάδων, ΝΑ Κυκλάδων, Λακωνίας, Λασιθίου, Λέσβου, Ρόδου, Τρικάλων, Φωκίδας, Χανίων, Χίου.

Στην Ελλάδα λειτουργούν αυτή τη στιγμή Κ.Μ.Ψ.Υ. σε 18 Νομούς της χώρας. Οι περισσότερες ιδρύθηκαν μετά το 2000 και προσφέρουν τις ακόλουθες υπηρεσίες: ψυχιατρική – ψυχολογική παρακολούθηση, διαγνωστικές και θεραπευτικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας, κατ’οίκον φροντίδα, ψυχοκοινωνική αποκατάσταση, αγωγή – ευαισθητοποίηση της κοινότητας, παρουσία σε εξωτερικά ιατρεία στα τοπικά Κέντρα Υγείας.

Η ενθουσιώδης και μαζικότατη συμμετοχή, η ουσιαστική συζήτηση και η συγκινητική, δεδομένων των πολύ δύσκολων καιρών που διάγουν όλοι οι εργαζόμενοι στην ψυχική υγεία, κινητοποίηση επιστημόνων από όλα τα μήκη και τα πλάτη της χώρας, σκόρπισε σε όλους μας έναν αέρα αισιοδοξίας και ανέδειξε με τον πλέον ανάγλυφο και πλουραλιστικό τρόπο μερικά βασικά ποιοτικά χαρακτηριστικά της δουλειάς των Κ.Μ.Ψ.Υ. στα πλαίσια της Ψυχιατρικής μεταρρύθμισης :

1. Η καθοριστική άμβλυνση του χρόνου παρέμβασης των εξειδικευμένων επιστημόνων κατά το οξύ ψυχωσικό επεισόδιο προς όφελος και συχνά με αποτέλεσμα τη σωτηρία του ασθενούς ή/και των οικείων του και την αποφυγή των ακούσιων και δαπανηρών εισαγωγών στα ψυχιατρεία.

2. Η ουσιαστική ευαισθητοποίηση-αγωγή της κοινότητας, όχι μόνο προς την κατεύθυνση της καταπολέμησης του στίγματος του ψυχικά ασθενούς (μέσω ημερίδων, εκπαιδευτικών προγραμμάτων σε σχολεία κτλ) αλλά και της συνειδητοποίησης της ευθύνης μας ως πολιτών, στην παροχή αλληλοβοήθειας και υποστήριξης σε ομάδες πληθυσμού που την έχουν απόλυτη ανάγκη (μέσω της οργάνωσης τοπικών εθελοντικών υποστηρικτικών πυρήνων που συμβάλλουν στην κοινωνική επανένταξη και κυρίως στη μερική ή και την πλήρη παραγωγική δραστηριοποίηση και επαγγελματική αποκατάσταση των ψυχικά ασθενών).

3. Η διασφάλιση και η εμβάθυνση της συνέχισης της φροντίδας (follow up) των ψυχικά αρρώστων, αξιοποιώντας όλες τις δυνατότητες που παρέχει η παραλλαγή της τεχνικής και του πλαισίου της θεραπείας. Αυτό καθίσταται δυνατόν με τη μέγιστη κινητοποίηση του επιστημονικού προσωπικού και την πολλαπλότητα της παρέμβασης σε διαθέσιμους χώρους της κοινότητας (συνήθως χώρους της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, χώρους που ανήκουν σε Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, συλλόγους, κλπ., και χώρους στους οποίους ζει και εργάζεται ο πληθυσμός στον οποίο απευθύνεται -σπίτι, καφενείο, χώροι δουλειάς). Τα απτά αποτελέσματα είναι η πρόληψη και αποφυγή των υποτροπών, η ραγδαία μείωση των επανεισαγωγών και η καταπολέμηση του φαινομένου της περιστρεφόμενης θύρας, η αποφόρτιση εν τέλει των δημοσίων ψυχιατρείων και η σταδιακή επανένταξη των ασθενών στην κοινότητα. Επιτυγχάνει, δηλαδή, κανείς το μέγιστο κοινωνικό όφελος με το μικρότερο δυνατό κόστος.

4. Η πολύπλευρη εκπαίδευση σε συνθήκες πραγματικής και απαιτητικής εργασίας (in service training) μιας ολόκληρης νέας γενιάς επιστημόνων της ψυχικής υγείας. Εκπαίδευση που δεν έχει να κάνει μόνο με την κατάρτιση, την ανταλλαγή και την αφομοίωση καλών πρακτικών παρέμβασης και θεραπείας, αλλά και με την ουσιαστική καλλιέργεια ενός ιδιαίτερου επαγγελματικού και κοινωνικού ήθους που συνδυασμένο με την ανθρώπινη συμπαράσταση και την αγάπη προς τον άρρωστο, είναι αυτοί οι πλέον πολύτιμοι και αναντικατάστατοι πόροι της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης.

Όλα τα παραπάνω στοιχεία είχαμε τη χαρά να τα διαπιστώσουμε, να τα συζητήσουμε και να τα αντιπαραβάλλουμε σε μια διημερίδα με υψηλό επιστημονικό και κλινικό ενδιαφέρον (ανταλλάξαμε απόψεις διεξοδικά για την τεχνική της επίσκεψης και μετέπειτα της θεραπείας στο σπίτι του ψυχικά ασθενούς, για την απαραίτητη δουλειά με την οικογένεια του ψυχικά αρρώστου επ’ ωφελεία τόσο των ίδιων των μελών όσο και προς τη διασφάλιση της σταθερής αποθεραπείας του αρρώστου, για τη διαδικασία δικτύωσης με όλες τις άλλες υπηρεσίες υγείας κάθε τομέα και για πολλά άλλα θέματα). Κυρίως, όμως, είχαμε τη χαρά να συναντηθούμε συνάδελφοι της ψυχικής υγείας που μοιραζόμαστε το ίδιο μεράκι για την εργασία μας, τις ίδιες αρχές της κοινοτικής και κοινωνικής ψυχιατρικής στην προσέγγισή μας και την ίδια πίστη για την αξία της μεταρρύθμισης από τον Έβρο μέχρι την Κρήτη και από την Κεφαλονιά έως τη Χίο. Και αυτό στη σημερινή συγκυρία της υποχρηματοδότησης και της λήψης εξαναγκαστικών προσωπικών καταναλωτικών δανείων προκειμένου να μπορέσουμε να συνεχίσουμε τη δουλειά μας, είναι αν όχι μια ισχυρή απόδειξη για το πόσο σοβαρά λαμβάνουμε υπόψη μας την τελευταία, τουλάχιστον ένα αισιόδοξο μήνυμα για την ίδια την ψυχιατρική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα.

Οι Κ.Μ.Ψ.Υ. αποτελούν την πλέον απτή έκφραση της αντίληψης ότι ο ψυχικά ασθενής, με την ανάπτυξη των κατάλληλων κοινοτικών δομών και με περιοδική προληπτική, προνοιακή ή και θεραπευτική συνδρομή, δύναται να διαβιώνει αρμονικά και παραγωγικά στο κοινωνικό του περιβάλλον. Όσο διαχρονικά ισχυρή είναι η ανθρωπιστική αξία της διατήρησης του ψυχικά ασθενή σε λειτουργική κατάσταση στο οικείο περιβάλλον του, τόσο αποδεδειγμένο είναι και το δημοσιοοικονομικό όφελος της πολιτείας και της κοινωνίας που την υποστηρίζει.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ο βασικός νόμος 2716/1999 στο άρθρο 13 προβλέπει σε αδρές γραμμές συγκρότηση διαδικασιών χρηματοδότησης των μονάδων ψυχικής υγείας ορίζοντας τρεις πηγές διαθέσιμες στις Κ.Μ.Ψ.Υ.. Ειδικότερα:

α) Κατά τις παραγράφους 1 και 2 του άρθρου 13 προβλέπεται η θέσπιση ειδικού νοσηλίου. Σε εκτέλεση της διατάξεως εκδόθηκε η με αριθμό ΥΑ Υ5β/Γ.Π οικ.35724/2002 (ΦΕΚ Β' 485), με την οποία ορίσθηκε το ειδικό ενοποιημένο (κλειστό) νοσήλιο στο ποσό των 11,00 ευρώ ανά επίσκεψη και με μέγιστο αριθμό επισκέψεων 4/μήνα. Στην ίδια απόφαση προβλέπεται και η εν συνεχεία σύναψη συμβάσεων μεταξύ ασφαλιστικών οργανισμών και Μ.Ψ.Υ. χωρίς ωστόσο να γίνεται οποιαδήποτε μνεία σε χρονοδιάγραμμα ή διαδικασίες. (Σημειώνεται ότι έως και σήμερα, η είσπραξη του άνω νοσηλίου, που σε κάθε περίπτωση δεν καλύπτει ούτε τα στοιχειωδέστατα λειτουργικά έξοδα, δεν έχει εφαρμοστεί με επιτυχία στην πράξη.

β) Κατά την παράγραφο 3 του άρθρου 13 προβλέπεται ο δια Υπουργικής απόφασης καθορισμός διαδικασίας για την επιπλέον ενίσχυση Μ.Ψ.Υ. για τα ανασφάλιστα και οικονομικά αδύναμα άτομα. Στη συγκεκριμένη παράγραφο δε γίνεται διαχωρισμός των δομών ή φορέων (δημόσιων ή ιδιωτικών) που δικαιούνται της ενίσχυσης, συνεπώς ορίζεται και για τις Κ.Μ.Ψ.Υ. ειδική περίπτωση απευθείας χρηματοδότησης από τον προϋπολογισμό του Υπουργείου.

γ) Κατά την παράγραφο 5 του άρθρου 13 προβλέπεται ειδικά η ένταξη των Κ.Μ.Ψ.Υ. τις οποίες λειτουργούν οι ιδιωτικοί μη κερδοσκοπικοί φορείς στην ανωτέρω αναφερόμενη διάταξη περί του ειδικού νοσηλίου και επίσης πρακτικά η υπαγωγή των μονάδων αυτών στη διαδικασία χρηματοδότησης των δημοσίων μονάδων υγείας βάσει του άρθρου 28 του ν. 2519/1997: ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ χωρίς ειδικούς περιορισμούς, χωρίς όμως και τη θέσπιση προϋποθέσεων.

Συμπερασματικά, το πρόβλημα δημιουργείται από την απουσία κανονιστικών ρυθμίσεων στις υ5β/οικ. 1962 / 21 – 9 – 2000 και Υ5β/οικ. 1662/ 21 - 5 - 2001 είτε σε διάφορη ΥΑ, που να ορίζουν διαδικασίες και να επιτρέπουν ειδική και συνεπώς ομαλή διαδικασία χρηματοδότησης δομών όπως οι Κ.Μ.Ψ.Υ. απευθείας από τον κρατικό προϋπολογισμό, εφόσον τούτο προβλέπεται από το υπερκείμενο νομοθέτημα. Ομοίως, προφανώς επί προθέσει του νομοθέτη να αποφευχθούν μορφώματα πλανοδιακής ιατρικής, οι ιδιωτικού φορέα Κ.Μ.Ψ.Υ. λειτουργούνται αποκλειστικά από μη κερδοσκοπικά Ν.Π.Ι.Δ..

Συνεπώς, προκύπτει ότι η μόνη διέξοδος από τη συνεχή εκκρεμότητα και ανασφάλεια συγκέντρωσης των αναγκαίων πόρων λειτουργίας των μονάδων ψυχικής υγείας συνίσταται στη θέσπιση συγκεκριμένου κανονιστικού πλαισίου στη βάση και προς εκτέλεση των διατάξεων του άρθρου 13 του Ν. 2716/1999.

Στα όρια του παρόντος κειμένου δεν είναι ασφαλώς εφικτή η συγκρότηση νομοθετικής πρότασης. Ωστόσο, οι σχετικές διατάξεις θα πρέπει να είναι αφενός δεσμευτικές για το δημόσιο και αφετέρου ειδικές ως προς τις επιχορηγούμενες δαπάνες και διαδικασίες εγκρίσεων / εκταμιεύσεων. Απαραίτητη προκύπτει η θέσπιση διαδικασιών καθορισμού κόστους - όχι βέβαια κατά δήλωση του επιχορηγούμενου - αλλά σύμφωνα με υπολογισμούς που θα προκύπτουν από συγκεκριμένες διατάξεις σε συνδυασμό με την απόφαση σκοπιμότητας εκάστης δομής. Τα ανωτέρω θα επέτρεπαν τον ορισμό με ειδική διάταξη των επιχορηγήσεων αυτών ως άμεσα απαιτητών.

Κατά τον τρόπο αυτό οι λειτουργούσες δομές θα μπορούσαν να μην εξαρτούν τη συνέχιση λειτουργίας τους από την ατομική βούληση οποιουδήποτε, ενώ παράλληλα το δημόσιο θα γνώριζε και θα μπορούσε να προϋπολογίσει πραγματικά και όχι υποθετικά τις αναγκαίες δαπάνες.

Οπωσδήποτε για την ορθή λειτουργία του συστήματος ψυχικής υγείας δεν επαρκούν μεριστικές λύσεις και παρεμβάσεις αλλά απαιτείται εφαρμογή καθολικής οργανωμένης και τομεοποιημένης διαχείρισης. Η σημερινή ωστόσο οριακή κατάσταση του συστήματος επιβάλει την αξιοποίηση των υφιστάμενων προαναφερθεισών διατάξεων, την κατά τα ανωτέρω εξειδίκευση και ουσιαστική ενεργοποίησή τους.

Οι Κ.Μ.Ψ.Υ είναι ίσως οι δομές που υπηρετούν πιο πιστά το πνεύμα της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης και αναδεικνύουν σαφέστερα την ηθική βάση της κοινοτική ψυχιατρικής, δεδομένου ότι δύνανται να εξυπηρετήσουν μεγαλύτερες πληθυσμιακές ομάδες και να ενεργήσουν προληπτικά αποτρέποντας ανάπτυξη παθολογιών που θα οδηγούσαν σε αύξηση αναγκών για τις πλέον δαπανηρές δομές φιλοξενίας.

Για την Επιτροπή του 1ου πανελληνίου Συμποσίου Κινητών Μονάδων Ψυχικής Υγείας (Δελφοί, 7-8 Νοεμβρίου 2008)

Κωνσταντίνος Μπόλιας (Κ.Μ.Ψ.Υ. Νομού Χίου)

Αλέξανδρος Λούντζης (Ε.Κ.Ψ. & Ψ.Υ.)

Χριστίνα Ζαχαροπούλου (Κ.Μ.Ψ.Υ. Νομού Φωκίδας)

EΠΙΣΥΝΑΠΤΟΝΤΑΙ ΟΙ ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ ΕΚΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΩΝ Κ.Μ.Ψ.Υ.

Σημείωση (του blog): Οι παραπομπές του υπομνήματος σε υπουργικές αποφάσεις δεν συμπεριελήφθησαν στην ανάρτηση.