Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Ιστορία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Ιστορία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τρίτη 30 Ιουνίου 2015

Από το «κολαστήριο» στον «νεοϊδρυματισμό»;

 
Αποθαρρυντικά είναι τα συμπεράσματα αναφορικά με την αποτίμηση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, των τριήμερων εκδηλώσεων που πραγματοποιήθηκαν από τις 19 ώς τις 21 Ιουνίου στη Λέρο. Εχουν περάσει 25 χρόνια από τη δημοσιοποίηση των εικόνων φρίκης του κολαστήριου της Λέρου, που αποτέλεσε την απαρχή της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στη χώρα μας, και το συμπέρασμα είναι απολύτως σαφές: Ο ριζικός μετασχηματισμός του ψυχιατρικού θεσμού επιχειρήθηκε, αλλά έμεινε ανολοκλήρωτος. Ισως τώρα, σ’ αυτή την εξαιρετικά κρίσιμη οικονομική, κοινωνική και πολιτική κατάσταση, στην οποία βρίσκεται η Ελλάδα, να χρειάζεται να ξαναεπιχειρηθεί, με στόχο αυτή τη φορά το εγχείρημα να είναι περισσότερο ολοκληρωμένο και πετυχημένο.





1958-1981: Το ζοφερό παρελθόν

Τα οχηματαγωγά πλοία -τα σύγχρονα πλοία των τρελών- μεταφέρουν αρχικά ομάδες των 40-50 ατόμων. Από το 1965 οι μεταφερόμενοι αυξάνονται σε 250-400 άτομα, καθένα εκ των οποίων φέρει ένα διακριτικό νούμερο, το οποίο αντιστοιχεί σε ένα ονοματεπώνυμο. Πολλά από τα νούμερα χάνονται κατά τη μεταφορά. Ετσι υπάρχουν ασθενείς χωρίς όνομα που δεν μπορούσε να γίνει ταυτοποίηση των στοιχείων τους και λέγονταν «Ανώνυμοι» ή «Αγνώστου».

Κριτήριο για την επιλογή ενός ασθενή, ώστε να μεταφερθεί στην Αποικία της Λέρου, ήταν περισσότερο τα κοινωνικά κι όχι τα ψυχιατρικά ή ιατρικά χαρακτηριστικά του. Βασικό, επίσης, κριτήριο ήταν και η αδιαφορία της οικογένειάς του -για ένα ή δύο χρόνια- που του έδινε τον χαρακτηρισμό του «ανίατου-αζήτητου».

Η «Αποικία» που το 1965 μετονομάστηκε σε Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Λέρου, ξεκίνησε με δύναμη 650 κλινών (το 1958) που βαθμιαία έφτασε τις 2.750 (το 1981). Το 1965 είναι η χρονιά με τις περισσότερες διακομιδές (900), έτος «εκκαθάρισης» των ελληνικών ψυχιατρείων από τα κοινωνικά «αζήτητα» άτομα ή από τα ψυχιατρικά «βαριά περιστατικά».

Οι ασθενείς φτάνουν να διαβιούν στις πλέον ακραίες μορφές ιδρυματικής ζωής μέσα σε στρατώνες, σε τμήματα των 90-180 ατόμων. Στο 11ο περίπτερο ζούσαν 1.100 ασθενείς ο ένας δίπλα στον άλλον, χωρίς προσωπικό χώρο και χρόνο. Επικρατούσε παντού φτώχεια: σε προσωπικές σχέσεις, σε προσωπική ταυτότητα, σε προοπτική, σε συναισθήματα και επιθυμίες. Και βία, είτε από φόβο και άγνοια από την πλευρά του προσωπικού είτε από αντίδραση και αντίσταση από την πλευρά των ασθενών.

Περίπου 4.500 άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας και με σοβαρά προβλήματα νοητικής στέρησης μεταφέρθηκαν στη Λέρο από το 1958 έως το 1981. Το 60% του νησιού ζούσε άμεσα (ως εργαζόμενοι μέσα) ή έμμεσα (ως προμηθευτές απ’ έξω) από το ψυχιατρείο. Για πολλά χρόνια υπήρχαν μόνον ένας ή δύο ψυχίατροι, ενώ το νοσηλευτικό προσωπικό είχε αποκλειστικά φυλακτικό ρόλο χωρίς καμία εκπαίδευση ή ειδίκευση. Αποτέλεσμα των παραπάνω ήταν όλοι μαζί να βουλιάζουν καθημερινά στο χωνευτήρι του ασύλου και να εντείνεται ο ιδρυματισμός τόσο των εργαζομένων όσο και των εγκλείστων.

2015: Ο μύθος του Σίσυφου

«Γυρνάω στη Λέρο τού σήμερα όπου τα πάντα είναι σιωπηρά και «ομαλοποιημένα»». Και αυτό που μένει τελικά είναι η συντήρηση και ο καινούργιος ιδρυματισμός που μπαίνει στον χώρο του ψυχιατρείου και στις καινούργιες δομές. Τώρα αυτό που έχει απομείνει είναι ένα «υπόλοιπο»», λέει ο Γιάννης Λουκάς, διευθυντής ψυχίατρος του Κ.Θ-Κ.Υ Λέρου, το οποίο κλείνει για τα νέα περιστατικά, λόγω υποχρηματοδότησης-υποστελέχωσης, αφήνοντας τα Δωδεκάνησα ακάλυπτα. Ο ίδιος μαζί με τον Κώστα Μπαϊρακτάρη, καθηγητή Ψυχιατρικής ΑΠΘ, και τον Θόδωρο Μεγαλοοικονόμου, διευθυντή ψυχίατρο ΨΝΑ Δαφνί -μέλη της ομάδας της Λέρου, των πρωτεργατών του κινήματος-, μίλησαν στην «Εφ.Συν.» από τη Λέρο για μια μεταρρύθμιση σε τέλμα.

Οταν δεν αναγνωρίζεται η κοινωνική διάσταση της ψυχικής ασθένειας, δεν μπορεί να υπάρξει μια κοινωνική διάσταση της περίθαλψης. Αυτό έχει αποτέλεσμα τις απαράδεκτες παροχές φροντίδας, τους εγκλεισμούς, τους αποκλεισμούς κ.λπ., αντί για την αποκατάσταση, με τη δυνατότητα εξάσκησης όλων των δικαιωμάτων των ψυχικά πασχόντων, επισημαίνουν. Το αποτέλεσμα είναι -εξηγεί ο Γ. Λουκάς- «νέοι άνθρωποι να βρίσκονται ξανά στο ψυχιατρείο, για μια καινούργια διαδρομή σε ένα ιδρυματικό περιβάλλον, που το τέλος της δεν θα διαφέρει από τις χιλιάδες διαδρομές χρόνιων ασθενών, που προσπαθήσαμε να σβήσουμε σε μια σισύφεια προσπάθεια τα τελευταία χρόνια. Και δεν είναι δυνατό σήμερα, με ό,τι έχει προηγηθεί, η απάντηση να είναι ξανά η Λέρος».

Η ψυχιατρική κοινότητα, σημειώνει ο Θ. Μεγαλοοικονόμου, «λειτουργεί ως εάν η “Λέρος” (το προϊόν του ψυχιατρικού της παραδείγματος, δηλαδή) να μην υπήρξε ποτέ, ή, ως εάν να είναι μια μακρινή ανάμνηση, θαμμένη κάπου παλιά στην Ιστορία». Και συνεχίζει χωρίς κανένα φραγμό, ως αυτονόητες, τις ίδιες πρακτικές που οδήγησαν στη δημιουργία της Αποικίας Ψυχασθενών Λέρου, «παράγοντας διαρκώς αντίστοιχες καταστάσεις, που σήμερα έχουν απλώς άλλη μορφή: το όργιο των μηχανικών καθηλώσεων και των προκαλούμενων θανάτων από αυτές, των βίαιων εξιτηρίων, την εγκατάλειψη των ασθενών χωρίς καμιά φροντίδα (συχνά στους δρόμους) και των οικογενειών χωρίς καμιά στήριξη, τον μονόδρομο του ψυχοφάρμακου, την απόρριψη του λόγου, της υποκειμενικότητας και των δικαιωμάτων του ψυχικά πάσχοντος κ.ο.κ.».

Βολεύει πολλούς -επισημαίνουν οι συνομιλητές μας- να συνδέουν και να ταυτίζουν τη Λέρο με τις φωτογραφίες από το ψυχιατρείο της εποχής, που υπάρχουν και εντυπωσιάζουν ή τρομάζουν, και όχι με αυτό που οι φωτογραφίες απεικόνιζαν πραγματικά: «Οχι ένας τόπος, αλλά ένας τρόπος», ένας τρόπος λειτουργίας της κυρίαρχης ψυχιατρικής που επιβλήθηκε και εφαρμόστηκε σε έναν τόπο. Και, προπαντός, μη αναφερόμενοι ποτέ στο πώς όλο αυτό έγινε δυνατό ν’ αλλάξει.

Η αλλαγή


Στη Λέρο έγινε ριζικός μετασχηματισμός και αποδόμηση μιας σειράς θέσφατων και κατασκευών της κυρίαρχης ψυχιατρικής. Με τόσους διαφορετικούς ανθρώπους επιτεύχθηκε και η παραδοχή του αντιθεραπευτικού ρόλου των ασύλων. «Η Λέρος μάς βοήθησε να καταλάβουμε ότι μέσα από μια συνολική θεώρηση της ανθρώπινης ύπαρξης υπάρχει προοπτική και είναι δυνατή μια θεραπευτική προσέγγιση που δεν θα συρρικνώνεται στην κατασκευή μιας νοσολογικής οντότητας και δεν θα απαιτεί να εξαντλείται σε κώδικες, πρωτόκολλα, συμπτώματα και διαγνώσεις.

«Αν θέλει η ψυχιατρική πράξη να είναι θεραπευτική, θα πρέπει να επανακτήσει την ικανότητα της απευθείας συνάντησής της με την ανθρώπινη ύπαρξη και ζωή, και να εστιάσει στις άπειρες δυνατότητες που δημιουργούνται μέσα από τη “συνάντηση” δύο προσώπων, δύο ιστοριών, δύο ανθρώπων», τονίζει ο Γ. Λουκάς.

Η τριήμερη συνάντηση στη Λέρο δεν είναι και δεν πρέπει κατ’ ουδένα τρόπο να εκληφθεί ως απλώς μια συνάντηση μνήμης. Σε αυτό συμφώνησαν όλοι όσοι επέστρεψαν στη Λέρο, το περασμένο τριήμερο. Είναι μια ευκαιρία να έλθει ξανά στο προσκήνιο η εμπειρία και να εμπνεύσει για το μέλλον. Διότι η ψυχιατρική μεταρρύθμιση εγκαταλείφθηκε. Εχουμε επιστρέψει στον νεοϊδρυματισμό, όπως λέει ο Γ. Λουκάς, «αφού δεν έχουμε την ετοιμότητα να απαντήσουμε στις ανάγκες του ανθρώπου μέσα στο κοινωνικό πλαίσιο και η μόνη πρόταση είναι το ψυχιατρείο». Και «τώρα απαιτείται πάλι σισύφεια προσπάθεια για την αποϊδρυματοποίησή μας».

Οι «μπαρουτοκαπνισμένοι» στο περιθώριο


Οι άνθρωποι του κινήματος της Λέρου συνέχισαν να εφαρμόζουν, όπου εργάστηκαν μετά τη Λέρο, την αποδόμηση, στην πράξη, του εγκλεισμού, κατ’ αρχάς στις πιο ορατές και περιοριστικές μορφές του, όπως είναι οι κλειδωμένες πόρτες και οι μηχανικές καθηλώσεις και απομονώσεις, σηματοδοτώντας διαχρονικά οιονεί ορατές παραφωνίες και συνεχίζοντας να λαμβάνουν και τις ανάλογες απαντήσεις και στάσεις από όλες τις βαθμίδες των κατεστημένων εξουσιών εντός του ψυχιατρείου. Κι είναι εντυπωσιακό πως διαχρονικά ουδέποτε ζητήθηκε η εμπειρία των ανθρώπων αυτών από τις πολιτικές ηγεσίες του υπουργείου Υγείας για χάρη της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης. Αντ’ αυτών των «μπαρουτοκαπνισμένων», όπως τους αποκαλεί ο Γιάννης Λουκάς, γιατρών που έχουν δουλέψει χρόνια μέσα στο ψυχιατρείο, προτιμούνται άνθρωποι αξιόλογοι θεωρητικοί, που δεν λέρωσαν ποτέ όμως τα χέρια τους...

Αναδημοσίευση από την Εφημερίδα των Συντακτών


Διαβάστε:



Βίντεο και φωτογραφίες από το ίδρυμα της Λέρου:


 

Κυριακή 21 Σεπτεμβρίου 2014

West 47th Street

  
Μια ταινία με αφορμή το επικείμενο κλείσιμο των ψυχιατρείων
χωρίς να έχει δημιουργηθεί ένα κοινοτικό δίκτυο υπηρεσιών
για τη φροντίδα και υποστήριξη των ψυχικά πασχόντων
  

West 47th Street 
Film Description: Life on the streets of New York City for the poor and homeless is an unforgiving struggle. For those who also battle mental illness, it is marked by the additional pressures of fear, isolation and misunderstanding. "West 47th Street," a remarkable film, takes its cameras into the heart of the struggle as it rejects the invisibility of the mentally ill who inhabit America's urban streets. Filmed over three years at Fountain House, a renowned 50-year-old rehabilitation center in New York, West 47th Street reveals the human face of mental illness — and the faith and courage with which its victims fight to recover control of their lives... read more

An interview with the directors: Bill Lichtenstein and June Peoples



Η μεγάλη απόσταση μεταξύ θεωρίας και πράξης στις ΗΠΑ

People with severe mental illness were once housed by the hundreds of thousands in state mental hospitals. But the "deinstitutionalization" movement that began in the 1960s and gained steam in the '70s and '80s changed the landscape -- and the challenges that mentally ill people face.

It did not, however, mean the end to institutionalization. "What we have now is trans-institutionalization," says Andrew Sperling, legislative director for the National Alliance for the Mentally Ill. People with mental illness leave acute or chronic care facilities without adequate provisions for their housing or support, and end up sliding into homeless shelters or the criminal justice system, Sperling says.

The numbers are stark. The numbers of in-patient beds in state and county institutions for the mentally ill declined from 413,000 in 1970 to 119,000 in 1986. By the 1990s, the number fell well below 100,000.

But in 1998, 283,800 people with mental illnesses were incarcerated in American jails or prisons - four times the number in state mental hospitals, according to the Department of Justice. "These days, the largest single provider of housing for people with severe mental illness is the criminal justice system," says Sperling.

Those incarcerations are generally short-term and involve crimes like disturbing the peace or vagrancy. But no one argues that jailing the mentally ill is a solution to their housing needs. The situation persists, say some advocates, because of the stigma still attached to diseases of the mind.

"Mental illness is an equal opportunity illness -- it strikes across all barriers of race and class. Yet the public perception is still the disheveled person on the street," says Michael Allen, senior staff attorney at the Judge David L. Bazelon Center for Mental Health Law in Washington, D.C.

Today's reality falls far short of the vision of four decades ago, when the deinstitutionalization movement was born. In theory, people were to move from mental hospitals into community mental health care systems, and be reintegrated into towns and neighborhoods where they'd get services and shelter. Several studies have shown the idea can work, and thousands of Americans with mental illness have benefited -- but thousands more have failed to get adequate follow-up, treatment and assistance.

One model that shows promise is so-called "supportive public housing." Residents have the same rights as any other tenant, with freedom to come and go as they please, and the housing complex links them to social services including mental health care. Advocates believe all but the most severely mentally ill can succeed in such a setting.

The supportive housing model also saves taxpayers money, experts say. Researchers at Berkeley University's Goldman School of Public Policy examined the consequences of providing supportive housing for 250 people with mental illness. Before moving in, the participants had made frequent use of emergency rooms and hospitals, costing thousands of dollars per person annually. Once the people were placed in supportive housing, the study found a 58 percent decrease in emergency room visits, a corresponding drop in hospital stays, and virtual elimination of their use of residential mental health facilities.

But supportive housing is still lamentably scarce, advocates say. People with mental illness continue to suffer from the general shortage of affordable housing, compounded by some landlords' unwillingness to rent to the mentally ill. "What we call in-your-face discrimination still exists," Sperling says, "even though it's against the law." And in some cases, the law itself limits housing options: Federal legislation that allows public housing to be designated "elderly only" has closed off up to 300,000 housing units to the mentally ill, Allen estimates.

Approximately one-third of the nation's homeless have a severe mental illness. Many others with mental illness end up living nomadically, moving among the homes of parents and other family members. Outside the family, group homes are the primary housing option for people with mental illness, but they often face stiff resistance from neighbors: "There are huge NIMBY (not-in-my-backyard) battles about establishing a four-person home for people with depression," says Allen.

These battles contribute to the persistence of larger facilities in some states, now usually privately-run but still paid for by taxpayers. They go by different names in different states. In New York state they're called "adult care homes."

In Spring 2002, the New York Times detailed appalling conditions in the adult care homes that house hundreds of the mentally ill in New York City. The articles revealed a level of neglect and abuse that echoed the horror stories about state mental hospitals in the 1950s and '60s. Advocates say it's an old problem in a new guise, and one likely to persist as long as prejudices about mental illness survive.

"If I had to describe the public attitude toward people with mental illness," says Allen, "it would be 'Out of sight, out of mind.'"  



Διαβάστε επίσης: Για τον τρόπο κατάργησης των ψυχιατρείων
   
 

Σάββατο 21 Μαΐου 2011

Το Δικαστήριο Φουκώ

 
Μάιος 1998: Το Πανεπιστήμιο Freie Universitat Berlin μαζί με την οργάνωση Irren-Offensive ("Επίθεση των Τρελών") οργάνωσε στο Βερολίνο ένα διεθνές δικαστήριο κατά της Ψυχιατρικής. Το δικαστήριο πήρε το όνομα του Γάλλου φιλοσόφου και συγγραφέα του βιβλίου "Η ιστορία της τρέλας", Μισέλ Φουκώ. Την κατηγορία και την υπεράσπιση ανέλαβαν ακαδημαϊκοί κι επαγγελματίες της ψυχικής υγείας. Οι ένορκοι ήταν άνθρωποι που είχαν προσωπική εμπειρία της ψυχιατρικής βίας, επιλεγμένοι από την "Irren-Offensive" και την ομάδα διοργάνωσης του δικαστηρίου.

Το βίντεο ανέβηκε στο youtube με ελληνικούς υπότιτλους:




Παρασκευή 6 Μαΐου 2011

Mental: A History of the Madhouse

 

Mental: A History of the Madhouse (2010) Documentary which tells the fascinating and poignant story of the closure of Britain's mental asylums. In the post-war period, 150,000 people were hidden away in 120 of these vast Victorian institutions all across the country. Today, most mental patients, or service users as they are now called, live out in the community and the asylums have all but disappeared. Through powerful testimonies from patients, nurses and doctors, the film explores this seismic revolution and what it tells us about society's changing attitudes to mental illness over the last sixty years.


  

Τρίτη 29 Μαρτίου 2011

Οι Αζήτητοι

Μια ρεαλιστική καταγραφή της ζωής των ανθρώπων στα ιδρύματα της χώρας μας, πριν από το "σκάνδαλο της Λέρου":

Η ταινία - ντοκιμαντέρ του Κωστή Ζώη "Οι Αζήτητοι" (1982)  







Περίληψη*: Τα σώματα και τα πρόσωπά τους είναι διαφορετικά από τα δικά μας. Δεν κινούνται ούτε σκέφτονται όπως εμείς. Είναι παράξενοι, διαφορετικοί – τρελοί. Οι μορφασμοί, οι ματιές, οι κραυγές τους μας κάνουν να αναρωτιόμαστε για τη δική μας κανονικότητα. Τόσο πολύ που δεν μπορούμε να ανεχθούμε πλέον την ύπαρξή τους και τους φυλακίζουμε. Οι τοίχοι μας προστατεύουν όλους: αυτούς που είναι μέσα από την επιθετικότητα και την κοροϊδία κι εμάς από την αμφιβολία και το φόβο. Η τρέλα μας αγγίζει άμεσα, διεισδύει, καραδοκεί σε κάθε γωνία. Αντιμέτωποι με κάτι τόσο απροσδιόριστο, χαράξαμε όρια μέσα στα οποία φυλακίζεται η παράνοια με τον πιο αυθαίρετο τρόπο. Φτάνουμε ακόμα και να εξομοιώνουμε την παράνοια με συγκεκριμένους χώρους: τα άσυλα. Οι έννοιες γίνονται συγκεκριμένες, φέρνοντας μας ανακούφιση. Η ταινία του Κωστή Ζώη αναζητά αυτά τα τσακισμένα μάτια και τα παραμορφωμένα κορμιά. Μας ζητά να κοιτάξουμε καλύτερα, να αναθεωρήσουμε την κατάσταση και μας καλεί να δεχτούμε αυτούς τους τρελούς σαν οπτασίες που μας παρουσιάζονται μέσα από έναν καθρέφτη.

*από την ιστοσελίδα της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου

Τρίτη 4 Ιανουαρίου 2011

Επιχείρηση «Ευθανασία» - Έργα από τη συλλογή Prinzhorn στην Ελλάδα

"Την περίοδο του ναζισμού η μοντέρνα τέχνη χαρακτηρίστηκε εκφυλισμένη -γιατί δεν ανταποκρινόταν στα αρχαία ελληνικά και ρωμαϊκά πρότυπα- και απαγορεύτηκε. Σημαντικά έργα τέχνης καταστράφηκαν και καλλιτέχνες όπως ο Οτο Ντιξ, ο Μαξ Μπέκμαν, ο Ερνστ Λούντβιχ Κίρχνερ, ο Πάουλ Κλέε εκδιώχθηκαν.

Εκφυλισμένη θεωρήθηκε όμως και η τέχνη των ψυχικά ασθενών που βρίσκονταν κλεισμένοι σε άσυλα. Εάν σήμερα η εικαστική δημιουργία ιδρυματοποιημένων ατόμων ενθαρρύνεται, καθώς αποτελεί μέσο έκφρασης και κοινωνικοποίησης, τότε αποτελούσε διαβατήριο για τους θαλάμους αερίων.

Οι μαζικές εκτελέσεις ασθενών που νοσηλεύονταν σε ψυχιατρεία, άσυλα, ιδρύματα, γνωστές και ως «Επιχείρηση ευθανασία», είναι ένα ακόμα μελανό κεφάλαιο της γερμανικής Ιστορίας. Τα θύματα δεν ήταν μόνο εβραίοι. Το μέγεθος της διαστροφής ήταν τέτοιο που μέχρι και ανάπηρα παιδιά -περίπου 5.000- κάτω των 16 ετών δολοφονήθηκαν σε κλινικές το διάστημα 1939-44 με χορήγηση φαρμάκων. Και η ειρωνεία είναι ότι οι φορητοί θάλαμοι αερίων που χρησιμοποιήθηκαν για τους ενήλικες απ' έξω έγραφαν «Καφετέρια του αυτοκράτορα»...

Μια έκθεση-ντοκουμέντο με τίτλο «Αιτία θανάτου: Ευθανασία» εγκαινιάζει η Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία στις 20 Ιανουαρίου, στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς. Περιλαμβάνει 96 έργα της περίφημης συλλογής Πρίντσχορν της Ψυχιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης φιλοτεχνημένα από 18 καλλιτέχνες -ψυχικά ασθενείς οι οποίοι υπήρξαν θύματα ενός ανελέητου προγράμματος του Χίτλερ.

Με την έναρξη του πολέμου, το φθινόπωρο του 1939 ιδρύθηκε η «Επιτροπή του Ράιχ για την επιστημονική καταγραφή σοβαρών κληρονομικών και συγγενών παθήσεων» και αποφασίστηκε η υιοθέτηση ευθανασίας για τη «θεραπεία» των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ψυχικά ασθενών. Το πρόγραμμα ονομάστηκε «Επιχείρηση Τ4» (από τη διεύθυνση της Καγκελαρίας του Χίτλερ στον αριθμό 4 της οδού Τιεργκαρτενστράσε στο Βερολίνο) και επικεφαλής τέθηκαν οι γιατροί Καρλ Μπραντ και Φίλιπ Μπούλερ. Ο Χίτλερ πίστευε ότι έτσι θα επιτυγχανόταν η «φυλετική ακεραιότητα του γερμανικού λαού». Οπως διατεινόταν, το «σώμα του λαού» έπρεπε να «καθαρθεί» από άτομα «υποδεέστερα, μη δυνάμενα να κοινωνικοποιηθούν και να αποδώσουν στον τομέα της εργασίας».

Με χριστιανικούς συμβολισμούς

Η εκκαθάριση ξεκίνησε από ψυχιατρεία, άσυλα, ιδρύματα και σε συνεργασία με τους γιατρούς η κεντρική υπηρεσία της «Τ4» συνέτασσε τους καταλόγους των ασθενών που μεταφέρονταν σε θαλάμους αερίων στο Γκράφενεκ, στο Βρανδεμβούργο, στο Ζόνενσταϊν, στο Χάρτχαϊμ και σε άλλα κολαστήρια. Λεωφορεία με σκούρα τζάμια παρελάμβαναν τα υποψήφια θύματα. Πολλοί διαισθάνονταν το πεπρωμένο τους, εάν όμως αντιστέκονταν τους έκαναν ηρεμιστική ένεση. Η συνέχεια είναι γνωστή. Παρέδιδαν τα ρούχα τους και κατά ομάδες οδηγούνταν στους θαλάμους αερίων που έμοιαζαν με λουτρά, όπου ο γιατρός άνοιγε τη βαλβίδα και το μονοξείδιο του άνθρακα τους οδηγούσε σε θάνατο από ασφυξία.

Με αυτό τον τρόπο εκτελέστηκε στο Μπέρνμπουργκ ο Καρλ Βίλχελμ Αρεντ, έργα του οποίου θα δούμε στην έκθεση. Πρόκειται για ζωγραφική με χριστιανικούς συμβολισμούς εννοιών όπως η πίστη, η αγάπη, η ελπίδα. Από το 1907 ώς το 1940 νοσηλεύτηκε σε τέσσερα ψυχιατρικά ιδρύματα του Βερολίνου, υποστήριζε δε πως είναι πρίγκιπας. Πριγκίπισσα διατεινόταν πως είναι και η Γιοχάνα Μελίτα Αρνολντ, η οποία σε ηλικία 30 ετών εισήχθη στο δημοτικό ψυχιατρείο της Δρέσδης υποφέροντας από παραισθήσεις. Το μόνο που την αφύπνιζε ήταν τα υλικά της ζωγραφικής με τα οποία δημιούργησε ένα φωτεινό, ονειρικό σύμπαν.

Ιδιαίτερη καλλιτεχνική αξία έχουν τα έργα του Φραντς Καρλ Μπίλερ -ο Πρίντσχορν τα συγκρίνει με τον ύστερο Βαν Γκογκ- καθώς αποτυπώνουν με ένταση και φλόγα τον έξω κόσμο. Ξεχωρίζουν τα τολμηρά σχέδια ερωτικού περιεχομένου του Πάουλ Γκες, ο οποίος σπούδασε ζωγραφική στο Μόναχο και αρχιτεκτονική στο Βερολίνο. Επίσης αρχιτέκτων ο Γιόζεφ Σνέλερ έκανε «σαδιστικές», λάγνες ζωγραφιές με γυναίκες και οι γιατροί χαρακτήριζαν τα έργα του «αισχρά».

Η ναζιστική Γερμανία είχε άψογη οργάνωση στη διαχείριση της ευθανασίας. Ακόμα και «παρηγορητικές επιστολές» στέλνονταν στους συγγενείς των ασθενών, που έγραφαν: «Ηταν ένας ήρεμος θάνατος, ένας γαλήνιος ύπνος με την πιο κυριολεκτική σημασία της λέξης». Ωστόσο, παρ' όλο το «παραμύθι», κάποια στιγμή υπήρξαν διαμαρτυρίες από την Εκκλησία, κύκλους της Δικαιοσύνης, ακόμα και από το εσωτερικό του κόμματος και η «Επιχείρηση Τ4» ανεστάλη. Αυτό απλώς σήμαινε αλλαγή τακτικής. Τώρα πια οι εκτελέσεις διενεργούνταν πιο συγκαλυμμένα, με φάρμακα ή με τη μέθοδο της συστηματικής παραμέλησης και ασιτίας- τη λεγόμενη δίαιτα ευθανασίας.

Οι γιατροί του εθνικοσοσιαλιστικού καθεστώτος επιχείρησαν να εντάξουν την «Ευθανασία» σε μια ευρύτερη μεταρρύθμιση της ψυχιατρικής έρευνας, περίθαλψης και θεραπείας. Για τους χρονίως πάσχοντες, ιδρυματοποιημένους ασθενείς προβλέπονταν μέτρα που ξεκινούσαν από την εκμετάλλευση της εργασίας τους και κατέληγαν στο θάνατο. Αυτή ήταν η μοίρα για όσους αδυνατούσαν να ακολουθήσουν το πρόγραμμα επανένταξης στην παραγωγική κοινωνία.

Ηδη από το 1920, μετά την ήττα στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, άρχισαν να πολλαπλασιάζονται οι φωνές για τη «νόμιμη» εξόντωση των «πνευματικώς νεκρών» και πολλοί επιστήμονες υποστήριζαν πως «δεν πρέπει να χαραμίζουμε ανθρώπινο δυναμικό και χρήματα για μερικούς άρρωστους με ανίατα νοσήματα». Η συλλογική συνείδηση των Γερμανών είχε απωθήσει επί δεκαετίες το ζήτημα των ψυχικά ασθενών. Ο στιγματισμός τους από την εθνικοσοσιαλιστική προπαγάνδα, η απουσία κοινωνικής αλληλεγγύης γι' αυτούς τους παράφρονες και καταφρονημένους οδήγησε μοιραία, εν μέσω πολέμου, στην εξόντωσή τους με μαζικές εκτελέσεις, ασιτία, εγκατάλειψη και κακοποίηση.

Φως στα σκοτεινά μονοπάτια

Ενα βιβλίο με τίτλο «Αιτία θανάτου: ευθανασία» (εκδόσεις Ινδικτος), μια ημερίδα με θέμα «Η τέχνη των αποκλεισμένων» (22/1) συνοδεύουν την έκθεση με έργα της συλλογής του ψυχίατρου και ιστορικού τέχνης Χανς Πρίντσχορν (1886-1993), ο οποίος θεωρείται σήμερα πρωτοπόρος στην ανάδειξη της τέχνης των ατόμων που πάσχουν από ψυχικά νοσήματα.

«Με αυτή την έκθεση η Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία επεδίωξε να αναδείξει την αμφίδρομη σχέση ανάμεσα στην τέχνη και στις εκφραστικές δυνατότητες εκείνων που πάσχουν ψυχικά, ανάμεσα σε πολιτισμικές κατακτήσεις που οφείλονται στη δημιουργικότητά τους. Παράλληλα θέλησε να υπενθυμίσει ολέθρια ιστορικά γεγονότα για τη μοίρα των αποκλεισμένων», μας λέει ο προεδρός της, καθηγητής Ψυχιατρικής Νίκος Τζαβάρας.

«Η έκθεση μας βοηθά στη χαρτογράφηση και κατανόηση των σκοτεινών περιοχών της δημιουργικότητας της ανθρώπινης φύσης, αλλά και της ίδιας της ψυχικής ασθένειας», συμπληρώνει ο ψυχίατρος-δραματοθεραπευτής Στέλιος Κρασανάκης που σκηνοθετεί στο Μουσείο Μπενάκη το θεατρικό αναλόγιο «Camille Claudel represents-Το κύμα της τρέλας του Μεσοπολέμου», βασισμένο στο ημερολόγιο εγκλεισμού της γλύπτριας Καμίλ Κλοντέλ (22/1).

«Αποτελεί επίσης έναν σημαντικό σταθμό στην αναγνώριση της τέχνης των αποκλεισμένων, που είχε αρχίσει από τον 19ο αιώνα και κορυφώθηκε στα μέσα του 20ού αιώνα με την Art Brut, την Raw Creation και την Outsider Art. Εμπειρίες τέτοιου τύπου συμβάλλουν στην ψυχική μας κινητοποίηση, την αισθητική μας διεύρυνση αλλά και την κοινωνική μας επίγνωση και εγρήγορση»."

της Πάρης Σπίνου (Ελευθεροτυπία: Ένθετο "7")

Ένα παλαιότερο αφιέρωμα στην "Τέχνη και Ψυχιατρική" από ένθετο της Καθημερινής: "Επτά Ημέρες"                                     


Φυλλάδιο της συλλογής Prinzhorn 

Θα πρέπει, επίσης, να γνωρίζετε ότι ο Prinzhorn έχει κατηγορηθεί για τη σχέση του με το ναζισμό. Ο René Talbot (International Association Against Psychiatric Assault) είναι ένας από τους επικριτές του και ακολουθούν τα κύρια σημεία ομιλίας του, που βρήκαμε μόνο στα Γερμανικά:
 
Hans Prinzhorn - a Nazi ideologist pathologizes art:

1. Hans Prinzhorn was a Nazi ideologist.

2. Hans Prinzhorn organized the unlawful acquisition of the works of art of psychiatrically institutionalized people in order to establish a museum of psychopathology.

3. The artists of the works of art collected by him are not represented as persons with any legal rights. His view of these works has the typical "aquarium" point of view, as characterized by Primo Levi.

4. His racist/psychiatric ideologicalization of art as the colonialization of "madness" stems from his model of the mind which is manifested by a biologistical, medical/psychiatric rule of power.

5. The philosophical context is to be found in a biologistically revised interpretation of Nietzsche.

6. The Heidelberg University Psychiatry, the administrators of the works of art of the so-called "Prinzhorn Collection" which were illegitimately acquired and therefore NEVER became their possession legally, despite all rhetorical denials interprets these works of art in the context of an ideology of "degenerated art" ("entartete Kunst"): It manifests the "aquarium viewpoint" of Prinzhorn in its catalogues, which up until today defames the work of unidentified artists with labels such as: "schizophrenic", "paranoia" and "degenerative feeble-mindedness" etc.

Μπορείτε να διαβάσετε μια παρουσίαση του René Talbot και μια ομιλία του (στα Γαλλικά)  στην ιστοσελίδα: eduardo.mahieu.free.fr

Από έκθεση των έργων στην Πράγα (2009)
Επίσης, διαβάστε την ιστορία του Prinzhorn από την πλευρά του "Prinzhorn Collection Museum and Research Centre" (Psychiatric Hospital of the University of Heidelberg), με αφορμή τη διαμάχη για τον κατάλληλο τόπο φιλοξενίας των έργων της συλλογής.

Αν ψάξετε στο διαδίκτυο θα βρείτε πολλές (και ενδιαφέρουσες) πληροφορίες τόσο για την ιστορική συλλογή όσο και για τον ίδιο τον Prinzhorn.

Κυριακή 26 Σεπτεμβρίου 2010

Island of Outcasts: Είκοσι χρόνια μετά

 
Η ταινία “Island of Outcasts” του Jane Gabriel καταγράφει την καθημερινότητα των εγκλείστων στο ίδρυμα της Λέρου το 1989. Η ταινία προβλήθηκε (παραγωγή: twenty-twenty television  for Channel 4) το 1990  -είχαν προηγηθεί τα σχετικά δημοσιεύματα στον Ευρωπαϊκό τύπο, με πιο γνωστό αυτό της εφημερίδας Observer (1989) που παρομοίαζε το άσυλο της Λέρου με στρατόπεδο συγκέντρωσης- προκαλώντας τη διεθνή κατακραυγή για τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης των τροφίμων του ιδρύματος. Παράλληλα, η ταινία αποδείκνυε ότι το άσυλο δεν είχε καθόλου αλλάξει, παρότι οι καταγγελίες για την τραγική κατάσταση που επικρατούσε στο συγκεκριμένο ίδρυμα είχαν ξεκινήσει από τις αρχές της δεκαετίας του '80 και το 1984 είχε εγκριθεί ο κοινοτικός Κανονισμός 815/84 για την χρηματοδότηση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στην Ελλάδα.

Είκοσι χρόνια μετά την ταινία, πιστεύουμε ότι το θέμα παραμένει επίκαιρο: Η συνέχεια της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης βρίσκεται σε κίνδυνο, το ασυλικό μοντέλο δεν έχει εγκαταλειφθεί (ακόμα και στις κοινοτικές δομές παρατηρούνται ιδρυματικές πρακτικές) και οι εικόνες που μπορεί να αντικρίσει κανείς, ακόμα και σήμερα, πίσω από τις κλειστές πόρτες αρκετών ιδρυμάτων, θυμίζουν έντονα τις σκηνές της ταινίας.



Στη συνέχεια, παραθέτουμε και κάποια ιστορικά στοιχεία για το ίδρυμα της Λέρου (από την ίδρυσή του, το 1957, έως την έγκριση του Κανονισμού 815/84), που βρήκαμε στο www.ardin.gr, από το ενδιαφέρον βιβλίο του Κ. Μπαϊρακτάρη: “Ψυχική υγεία και κοινωνική παρέμβαση”:

Ιστορικά στοιχεία για το ίδρυμα της Λέρου

“Η δημιουργία της «Αποικίας Ψυχοπαθών Λέρου» θεωρείται η ριζοσπαστική λύση της εποχής για το πρόβλημα της υπερπλήρωσης των ψυχιατρείων στα δύο μεγάλα αστικά κέντρα Αθήνα και Θεσσαλονίκη (ΦΕΚ 1 Α΄/1957).

Το νησί έχει πλούσια ιδρυματική ιστορία. Εδώ εγκαταστάθηκαν τα γνωστά «αναμορφωτήρια» της Φρειδερίκης για ορφανά και παιδιά πολιτικών προσφύγων του εμφυλίου (Βασιλικές Τεχνικές Σχολές, έτος ίδρυσης 1947).

Με την κατάργηση των σχολών αυτών ιδρύονται η Αποικία Ψυχοπαθών (1957) και το Ίδρυμα Απροσάρμοστων Παίδων (γνωστό ως ΠΙΚΠΑ, έτος ίδρυσης 1961).

Αποτέλεσε δε και τόπο εξορίας για εκατοντάδες αγωνιστές κατά τη διάρκεια της δικτατορίας (Bairaktaris, 1984, Μεγαλοοικονόμου, 1990).

Η επιλογή του συγκεκριμένου γεωγραφικού χώρου γίνεται για να εξυπηρετηθούν πολιτικές συναλλαγές της εποχής:

«...Ο υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας Κωτιάδης ενεργοποιείται για την εγκατάσταση του ιδρύματος στην εκλογική του περιφέρεια. Υπόσχεται στους εκλογείς του να ξαναφέρει τους μετανάστες της περιοχής πίσω στο νησί. Με την αποχώρηση των Ιταλών και των Εγγλέζων στα τέλη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου πολλοί Λεριοί έμειναν χωρίς απασχόληση και μεταναστεύουν στην Αθήνα ή στο εξωτερικό.

Ο Κωτιάδης πείθει τον κομματικό του φίλο, υφυπουργό υγείας Ψαρέα, να ιδρύσει την “Αποικία Ψυχοπαθών” στη Λέρο. Το νησί βρίσκεται σε απόμακρο μέρος και διαθέτει υπεραρκετά στρατιωτικά κτίρια για την εγκατάσταση των ασθενών. Από τους υπεύθυνους ψυχίατρους δεν ακούστηκε, σύμφωνα με τον Μπαγκλέζο, καμιά διαμαρτυρία. Περισσότερο τους ενδιέφερε να κτιστεί μια αποικία, και όχι τόσο σε ποιο μέρος...» (Bairaktaris, 1984, σ. 83)

Αρχίζει μια τραγική ιστορία αλλεπάλληλων διακομιδών με τα σύγχρονα «πλοία των τρελών» που μεταφέρουν τους ασθενείς στα αμπάρια τους, με μόνο στοιχείο αναγνώρισής τους έναν αριθμό, που πολλές φορές χάνεται και με αυτό χάνεται και η ίδια η ταυτότητα, η ίδια η ύπαρξή τους.

Αν και στους πρώτους 100 ασθενείς επιφυλάσσεται εορταστική υποδοχή, κάτι που θα επαναληφθεί πολλές φορές στη συνέχεια, οι συνθήκες διαβίωσης γίνονται όλο και πιο άθλιες.

Ο ψυχίατρος Μπαγκλέζος, μοναδικός στο νησί για δεκαετίες, διαμαρτύρεται στο αρμόδιο υπουργείο και η απάντηση του υπουργού Στράτου, πάντοτε σύμφωνα με τον Μπαγκλέζο είναι: «...Μην απαιτείτε πολλά για τους ψυχοπαθείς. Η επένδυση σε αυτούς είναι σπατάλη χρημάτων, η πατρίδα έχει άλλες πιο επιτακτικές ανάγκες».

Το 1959 η αποικία δέχεται, σύμφωνα με τον Μπαγκλέζο, την επίσκεψη του Ελβετού ψυχιάτρου και εκπροσώπου της Π.Ο.Υ., Α. Repont. Οι συμβουλές του για άρση του διαχωρισμού ανδρών και γυναικών θεωρούνται υπερβολικές σε σχέση με τα προβλήματα επιβίωσης που είχαν να αντιμετωπίσουν.

Το 1964 η κυβέρνηση του Κέντρου μετονομάζει την αποικία σε «Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Λέρου» και αυξάνει παράλληλα τη δυναμικότητα σε 2.683 κρεβάτια. Στρατιωτικά κτίρια υπάρχουν αρκετά. Μεταφέρονται και οι ασθενείς από την καταργημένη πια «Αποικία Ψυχοπαθών Αγ. Γεωργίου» στην περιοχή της Αττικής και ο υπουργός υγείας Κοκέβης σπεύδει να εγκαινιάσει τα νέα κτίρια. Οι συνεχείς εκκλήσεις του προσωπικού για βοήθεια προκαλούσαν τη μόνιμη πια απάντηση των αρχών για τη χρήση «επαλλήλων κρεβατιών»!

Αλλά ας ακούσουμε την άποψη του ψυχιάτρου Μπαγκλέζου, μιας αμφισβητούμενης προσωπικότητας που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ιστορίας της Λέρου αλλά και της ιδρυματικής ψυχιατρικής. Βρίσκεται σε συνεχή εσωτερική σύγκρουση, από τη μια να κριτικάρει τις άθλιες συνθήκες και να παραπονείται για εγκατάλειψη και από την άλλη να υπερασπίζεται τις υπηρεσίες που προσφέρει η Λέρος. Αντικρούοντας την υποβάθμισή του από τη μεριά των συναδέλφων του τονίζει:

«α) Η Λέρος αποσυμφόρησε τα άλλα ιδρύματα από τους χρόνιους και προσέφερε έτσι τη δυνατότητα να ασχοληθούν με οξέα περιστατικά. Συνέβαλε στην εκπλήρωση του στόχου στο Δαφνί "κάθε άρρωστος το κρεβάτι του" .

β) Χιλιάδες συγγενείς απελευθερώθηκαν από το βάρος των αρρώστων και διατηρήθηκε έτσι η οικογενειακή τους τάξη.

γ) Αν και το Ίδρυμα καταγγέλλεται, ιδιαίτερα από τον τύπο, σαν "νεκροταφείο ζωντανών" ή "Νταχάου", είναι ένα ιεραρχημένο και με καλή λειτουργία ίδρυμα, που προσφέρει στην ελληνική κοινωνία τρεις βασικές υπηρεσίες: πρώτον, προσφέρει στους αρρώστους και στις οικογένειές τους βοήθεια, δεύτερον, διασφαλίζει τα προς το ζην στους εργαζόμενους στο ίδρυμα και τις οικογένειές τους. Τρίτον, υποστηρίζει, ενισχύει και προωθεί το εμπόριο στους κατοίκους αυτής της παραμεθορίου περιοχής...» (το ίδιο, σ. 86).

Δεν θα αναφερθούμε στην αθλιότητα των συνθηκών, που από τις αρχές της δεκαετίας του ’80, με τη συμβολή και του Τύπου έγιναν γνωστές και έξω από τα όρια της Ελλάδας. Ούτε στα ειδικά τμήματα όπως αυτό των «καταδίκων» στο ισόγειο του Περιπτέρου 11 όπου για χρόνια αλυσοδεμένοι πλήρωναν την «επικινδυνότητά» τους, ούτε στο Περίπτερο των «γυμνών», το οποίο από το Περίπτερο 9 μεταφέρθηκε αργότερα στο απόμακρο 16ο Περίπτερο για να καλύψει την «ντροπή». Ούτε σε ατομικές ιστορίες, όπως αυτή του γνωστού Στράτου ο οποίος αλυσοδεμένος σε ένα κρεβάτι, καρφωμένο στο πάτωμα, φυτοζωούσε σε ένα κελί μέχρι την «απελευθέρωσή» του, μετά από λοβοτομική επέμβαση που υπέστη στην Αθήνα στις αρχές της δεκαετίας του ’80.

Οι απάνθρωπες συνθήκες της Λέρου όμως δεν μας επιτρέπουν να παραβλέψουμε, ότι η ιστορία κάθε εγκλείστου εκεί έχει την ίδια τραγικότητα με την ιστορία των εγκλείστων των άλλων ιδρυμάτων.

Θα πρέπει στο σημείο αυτό να υπενθυμίσουμε ότι η Λέρος δεν αποτελεί την εξαίρεση στην ελληνική ιδρυματική πραγματικότητα, τόσο σε σχέση με τις συνθήκες όσο και με την «τύχη» των εγκλείστων. Πολλές φορές μάλιστα χρησιμοποιείται και αποπροσανατολιστικά σε σχέση με τη συνολική ψυχιατρική πραγματικότητα, τον κοινωνικό αποκλεισμό και την ιδρυματική βαρβαρότητα. Όμως θα πρέπει να συμφωνήσουμε με τη διαπίστωση ότι «... Η Λέρος με την ιστορία της συμπυκνώνει στην ακραία τους μορφή όλα αυτά. Γι’ αυτό ακριβώς αποτελεί τη λυδία λίθο για τα ψυχιατρικά πράγματα της χώρας. Από το πώς θα αντιμετωπίσει το κράτος το πρόβλημα της Λέρου, από τις λύσεις που θα δοθούν, από τη στάση της επίσημης και της ανεπίσημης Ψυχιατρικής απέναντι σε αυτές, από την κινητοποίηση σε ατομικό και μαζικό επίπεδο για τη διεκδίκηση ριζικών λύσεων μέσα από την ανατροπή των κατεστημένων καταστάσεων θα κριθεί βασικά το αν θα μείνει η ψυχιατρική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα κενός λόγος ή θα αρχίσει να αποκτά ένα ζωντανό και ουσιαστικό περιεχόμενο» (Μάτσα, 1990).

Ας δούμε όμως από κοντά τις πρώτες συστηματικές προσπάθειες καταγγελίας της βαρβαρότητας της ιδρυματικής ψυχιατρικής μέσα από το παράδειγμα της Λέρου που αρχίζουν στις αρχές της δεκαετίας του ’80.

Η Ομάδα της Λέρου συγκροτείται το 1981 από νέους ειδικευόμενους ψυχίατρους, πρώην βοηθούς στο ΚΘΛ, έναν ακτινολόγο και έναν ψυχολόγο. Ομάδα που με την ακατάπαυστη δράση της ψυχιάτρου Έφης Σκλήρη δημοσιοποιεί το πρόβλημα στο εσωτερικό και το εξωτερικό με διάφορες δημοσιεύσεις, παραστάσεις ή καταγγελίες.

«... Οι καραβιές των τρελών μεταφέρονται στη Λέρο από τα άλλα δημόσια ψυχιατρεία με μόνο σκοπό την αποσυμφόρησή τους, μετά από μια απάνθρωπη διαδικασία επιλογής όπου το κριτήριο μπορεί να είναι μόνο το γεγονός ότι ο ασθενής δεν δέχεται επισκεπτήριο. Η απόφαση της μεταφοράς στη Λέρο σημαίνει ταξίδι χωρίς επιστροφή, σημαίνει εξορία μέχρι το θάνατο. Μια απόφαση ψυχιατρικής περίθαλψης διασφαλίζεται με την παρουσία δύο ψυχιάτρων για 1.700 ασθενείς και με τα παντός τύπου ψυχοφάρμακα που δίνονται με στόχο την καταστολή και την καθήλωση των ανθρώπων αυτών στην κατάσταση του ζωντανού νεκρού μέχρι τον βιολογικό θάνατο. Από το 1957 διακομίστηκαν τέσσερις χιλιάδες είκοσι ασθενείς...» (Ομάδα Λέρου, 1981). Η καταγγελία αυτή που απευθύνεται και στους συνέδρους του «Ελληνο-Γαλλικού Συμποσίου Κοινωνικής Ψυχιατρικής», που πραγματοποιείται στην Αθήνα το Δεκέμβριο του 1981, διατυπώνει το κύριο αίτημα της άμεσης διακοπής των διακομιδών και συνεχίζει «... Θέλουμε να επισημάνουμε ότι το γεγονός και μόνο της αποστολής αρρώστων από όλα τα μέρη της Ελλάδας σε ένα μικρό και σχετικά απομονωμένο νησί, χωρίς καμιά ελπίδα επικοινωνίας με το κοινωνικό περιβάλλον από όπου προέρχονται, είναι αυτόχρημα αντιθεραπευτικό και αντιτίθεται κραυγαλέα σε βασικές ανθρωπιστικές και πολιτιστικές αξίες. Κανένας εκσυγχρονισμός δεν μπορεί να αλλάξει το χαρακτήρα του ασύλου της Λέρου. Θα ήταν μάταιος και οξύμωρος αν όχι υποκριτικός. Ο ασυλιακός αυτός χαρακτήρας επιδρά και στον ντόπιο πληθυσμό του νησιού δημιουργώντας νοοτροπία αιώνιων ανθρωποφυλάκων. Κατά καιρούς η κρατική πολιτική εκτόπισε στη Λέρο λεπρούς, κομμουνιστές, τα παιδιά των ηττημένων του εμφυλίου, σπαστικά παιδιά και τώρα τους τρελούς...». Το ψήφισμα γίνεται δεκτό από το συνέδριο και η συνέχιση των καταγγελιών ωθεί τον τότε υπουργό Υγείας Π. Αυγερινό στην απόφαση για άμεση διακοπή των διακομιδών (Η Ελευθερία Είναι Θεραπευτική, 2/83).

Μεσολαβεί ο νόμος 1397 για το «Εθνικό Σύστημα Υγείας» του 1983, που στο άρθρο 21 συμπεριλαμβάνεται για πρώτη φορά στο υγειονομικό σύστημα η ψυχιατρική περίθαλψη και ορίζει ότι «... η ψυχιατρική περίθαλψη παρέχεται από α) τα κέντρα ψυχικής υγείας, β) τους ψυχιατρικούς τομείς γενικών νοσοκομείων και γ) τα ειδικά ψυχιατρικά νοσοκομεία...» (ΦΕΚ, 143/Α').

Ακολουθεί η παρέμβαση της ΕΟΚ και το ελληνικό μνημόνιο για τη βελτίωση της ψυχιατρικής κατάστασης στην Ελλάδα και η έγκριση του κοινοτικού Κανονισμού 815/84.

Παρά το γεγονός ότι η Λέρος «έπαιξε» καταλυτικό ρόλο στην έγκριση του παραπάνω κανονισμού παρατηρείται στα επόμενα χρόνια μια παθητικότητα αν κρίνουμε από το γεγονός ότι δεν υποβάλλονται για αρκετό χρονικό διάστημα προγράμματα αποασυλοποίησης από τη Λέρο. Ακόμη και οι βελτιώσεις των κτιρίων καθυστερούν για πολύ καιρό...”

Προειδοποίηση: Η ταινία περιέχει σκηνές ακατάλληλες για ανηλίκους

Το video αποτελείται από έξι μέρη, τα οποία παίζουν αυτόματα το ένα μετά το άλλο (playlist)

Πέμπτη 5 Νοεμβρίου 2009

Ούτε περασμένα, ούτε ξεχασμένα (μέρος 2ο)

  
"Μια μέρα έκπληκτος διαπίστωσα ότι δεν ένιωθα καμιά συγκίνηση τραβώντας τις φωτογραφίες μου. Δεν είχα πια τον αρχικό πυρετό, την απόσταση από το ντεκόρ. Άρχι­σα να πλησιάζω υπερβολικά, να προσέχω τις λήψεις μου, να διαλέγω το καδράρισμά μου, να περιμένω το ανδρα­γάθημα μιας καλής εικόνας. Είχα γίνει υπερβολικά διαυ­γής. Δεν φοβόμουν πια τους τρελούς. Σταμάτησα αμέσως, γύρισα στο Παρίσι και δεν φωτο­γράφησα ξανά στο San Clemente." Raymond Depardon

Είναι γνωστό ότι, ακόμα και σήμερα, χρησιμοποιείται ο σωματικός περιορισμός (ή καθήλωση) και η απομόνωση των ψυχικά ασθενών (αλλά και ατόμων με νοητική υστέρηση) που ζουν στα ιδρύματα, ενώ έχουν “καταγγελθεί” ακόμα και κάποιες κοινοτικές δομές για την εφαρμογή τέτοιων πρακτικών. Πότε χρησιμοποιείται; Ακόμα και οι “υποστηρικτές” της πρακτικής αυτής, τονίζουν ότι εφαρμόζεται (για μικρό χρονικό διάστημα) σαν έσχατη λύση. Όταν, δηλαδή, έχουν αποτύχει όλες οι προσπάθειες για την αντιμετώπιση μιας βίαιης ή επιθετικής συμπεριφοράς και υπάρχει σοβαρός κίνδυνος για σωματική βλάβη του ίδιου του ατόμου ή τρίτων. Βέβαια, πολλά “πρακτικά” ερωτήματα μπορούν να τεθούν (πχ. ποιες είναι αυτές οι προσπάθειες που απέτυχαν, από ποιους και πως έγιναν, σε ποιο περιβάλλον επιχειρήθηκαν κτλ). Ακόμα περισσότερα είναι τα ηθικά ερωτήματα. Αλλά και να δεχτούμε ότι κάποιοι εφαρμόζουν τον περιορισμό σαν έσχατη λύση, όπως υποστηρίζουν, οι άνθρωποι που έχουν υποστεί αυτή την "έσχατη λύση" φαίνεται να είναι πολλοί, για να πειστούμε ότι δεν υπήρχε άλλος τρόπος αντιμετώπισης της κατάστασης. Πρόκειται, λοιπόν, για ένα μεγάλο θέμα για το οποίο έχουν γραφεί πολλά και έχουν συζητηθεί ακόμα περισσότερα και φυσικά δεν φιλοδοξούμε να το αναπτύξουμε σε ένα blog.

Αυτό που επιθυμούμε να υπενθυμίσουμε, με την ευκαιρία του αποσπάσματος που επιλέξαμε για σήμερα και το οποίο αποτελεί συνέχεια της προηγούμενης ανάρτησής μας, είναι ότι συνεχίζουν να βρίσκονται άνθρωποι δεμένοι ή περιορισμένοι ή απομονωμένοι, όχι για την αποκλιμάκωση μιας βίαιης συμπεριφοράς αλλά σε μόνιμη βάση. Δεν νομίζουμε να υπάρχει υποστηρικτής της συγκεκριμένης πρακτικής (ούτε σχετικό θεωρητικό υπόβαθρο). Παρ' όλα αυτά συμβαίνει. Πολλές είναι οι δικαιολογίες που μπορεί να ακουστούν, αλλά καμιά από αυτές δεν αποτελεί επιχείρημα για το γεγονός ότι ένας άνθρωπος βρίσκεται σε καθημερινή βάση δεμένος ή απομονωμένος.

Δεν είναι καινούρια όλα αυτά. Βρισκόμαστε, όμως, σε μια κρίσιμη περίοδο (που τείνει να γίνει μόνιμη) και οι κίνδυνοι είναι αυξημένοι. Ο χώρος της ψυχικής υγείας πλήττεται από τις πολιτικές επιλογές των τελευταίων ετών. Η υποχρηματοδότηση επηρέασε την ποιότητα παροχής υπηρεσιών, ανάγκασε έμπειρο προσωπικό να εγκαταλείψει το χώρο, αλλά και όσοι απέμειναν εργάζονται απλήρωτοι, εξουθενωμένοι, ματαιωμένοι. Έγιναν περικοπές σε προσωπικό, σε δραστηριότητες, σε εκπαίδευση, σε εποπτείες...

Το μέλλον είναι αβέβαιο και προς το παρόν για τη νέα κυβέρνηση δεν υπάρχουμε (θα επανέλθουμε σύντομα σε αυτό το θέμα). Αυτές τις δύσκολες στιγμές οφείλουμε να είμαστε ακόμα πιο ευαισθητοποιημένοι. Εύκολα το μεμονωμένο περιστατικό γενικεύεται και η έσχατη λύση έρχεται πρώτη. Να μην ανεχτούμε στους χώρους φροντίδας πρακτικές που δεν εφαρμόζονται στις χειρότερες φυλακές. Για κανέναν λόγο.

Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί απόσπασμα μιας προφορικής μαρτυρίας του ψυχίατρου Γιώργου Λυκέτσου (από το βιβλίο: "Ιερά οδός 343. Μαρτυρίες από το Δρομοκαϊτειο" της Μαρίας Φαφαλιού).Για την ιδρυματική περίθαλψη το 1947 με το 2009, δεν είναι τόσο μακρυά:

"Το χειρότερο τμήμα, όπως είπαμε, ήταν το τμήμα των «Μανιακών». Μόλις λοιπόν έγινα εγώ Διευθυντής της Γ' Κλινικής το 1947, έγραψα μια εγκύκλιο στους νοσοκόμους των τμημάτων μου, αλλά οι νοσοκόμοι μου λένε: «Μόλων λαβε. Τι θα πει δίνεις εντολή να τους βγάλουμε από τους μανδύες κι από τα κλουβιά; Έλα να τους βγάλεις. Εμείς δεν τους βγάζομε, έλα εσύ». Κι εγώ λέω μέσα μου «πρέπει να τους βγάλω εγώ γιατί αν δεν το κάνω εγώ δεν θα το κάνουν και εκείνοι». Αλλά ήμουν νέος. Τους λέω τότε «ποιος είναι ο χειρότερος άρρωστος εδώ, ποιον έχετε;» Το είπα έτσι, αλλά είχα εκατόν πενήντα σφύζεις το λεπτό εκείνη την ώρα που τόλεγα. Μου λένε «ο Τσουρ...» «Ωραία. Τι είναι αυτός;» «Να, λέει, πάμε να του δώσουμε να φάει και μας δίνει μια γροθιά που δεν χρειαζόμαστε δεύτερη. Με μια πέφτουμε νοκ-άουτ». Λέω «να τον δω αυτόν τον άρρωστο. Θα τον ελευθερώσω εγώ». Το είπα, αλλά η καρδιά μου δεν τόλεγε!

Μπαίνουμε λοιπόν στο τμήμα των Ανήσυχων εγώ και κάμποσοι νοσοκόμοι μαζί, διότι έπρεπε να έχω προστασία. Λοιπόν, έπρεπε να δείξω ότι δεν φοβάμαι. Φοβόμουνα, αλλά έπρεπε να δείξω ότι δεν φοβάμαι για να πείσω και τους άλλους να τολμάνε και εκείνοι, διότι δεν θα γινόταν τίποτα αν δεν το τολμούσα αυτό το πράγμα. Εμπήκαμε λοιπόν, οι νοσοκόμοι γύρο) μου κλπ., ανοίγουμε την πόρτα, μπαίνομε στο τμήμα των «Μανιακών», προχωρήσαμε, αυτός ήταν στο δεύτερο πάτωμα σε μια άκρη σ' ένα θάλαμο τελείως απομονωμένος. Έπρεπε να διασχίσαμε λοιπόν το τμήμα των «Μανιακών» κάτω, την αυλή που υπήρχε, το στεγασμένο μέρος και να πάμε ν' ανοίξει μια πόρτα η οποία οδηγούσε στο πάνω πάτωμα. Είχε μια σκάλα που ανέβαινες απάνω. Ανέβηκα, στο μεταξύ βλέπω πως ήταν λιγώτεροι οι νοσοκόμοι που ανέβαιναν απάνω, φτάνομε στον διάδρομο και ξαφνικά ανοίγουνε την πόρτα ενός σκοτεινού δωματίου το οποίο ήτανε μικρό και δεν υπήρχε τίποτα μέσα. Κάτι κλινοσκεπάσματα, χωρίς κρεβάτι, γιατί αυτός τάσπαζε όλα, διέλυε τα πάντα.

Άνοιξαν την πόρτα, που λέτε, κι ο νοσοκόμος φοβήθηκε και με έκλεισε μέσα και κάθησε εκείνος απ' έξω. Εγώ μπαίνω μέσα ξαφνικά σε ένα σκοτεινό μέρος χωρίς να μπορώ να βλέπω γιατί ερχόμουνα απ' το φως απ' έξω, χωρίς να μπορώ να βλέπω το θυμάμαι αυτό πολύ ζωντανά, με έναν άνθρωπο που δεν τον ήξερα καθόλου κι ο οποίος εφώναζε μ' έναν τρόπο τελείως ασυνάρτητο. Έλεγε πράγματα τα οποία δεν μπορούσε κανείς να τα συλλάβει, αλλά εγώ εκείνη τη στιγμή είχα τέτοια λαχτάρα που είχα τεντώσει τ' αυτιά μου και όλη μου την προσοχή ούτως ώστε να καταλάβω τι έλεγε βάσει των γνώσεων που είχα. Και μου άρεσε το θέμα, είχα διαβάσει πάρα πολύ καλά και ήμουνα από τότε φαίνεται σε θέση να μπορώ μέσα από την ασυναρτησία του αρρώστου να καταλάβω το νήμα που έλεγε. Γιατί ο ασυνάρτητος σχιζοφρενής μιλάει, σαν, να πούμε, να βλέπετε το Αιγαίο Πέλαγος. Ενώ βλέπετε ότι όλη η ξηρά έχει συνέχεια, στο Αιγαίο Πέλαγος βγαίνει ένα νησί εδώ, ένα νησί εκεί, ένα νησί πάρα πέρα, από κάτω όμως από τη θάλασσα υπάρχει συνέχεια ξηράς. Αυτό ήθελα να καταλάβω εγώ, για να μπορώ να δω πώς βγήκαν τα νησιά μετά, το ένα μετά από το άλλο, για να μπορέσω να επικοινωνήσω μαζί του. Γι' αυτό μόλις μπήκα στο σκοτάδι, τι να κάνω, δεν μπορούσα να αμυνθώ, τον άκουγα αυτόν από την άλλη άκρη να φωνάζει, από μια άκρη να φωνάζει και να λέει τα ασυνάρτητα, φοβήθηκα και κάθησα κάτω. Αυτός, όταν είδε και κάθησα κάτω δεν μου επετέθη.

Ξέρετε, οι σχιζοφρενείς δεν είναι κακοί άνθρωποι, φοβούνται. Επιτίθενται όταν σε φοβούνται. Όταν λοιπόν αυτός με είδε κάτω ήρθε από πάνω μου, δεν τον έβλεπα και καλά καλά, ήρθε από πάνω μου και άρχισε να φωνάζει και να λέει διάφορα πράγματα και καθώς δούλευε εμένα το μυαλό μου, μέσ' τα τόσα τα οποία έλεγε, -κι αυτή είναι όλη η τέχνη του γιατρού, να μπορέσει να πιάσει τι του λέει ο άλλος, να μπορέσει να επικοινωνήσει μαζί του- και φαίνεται ότι η πρώτη κουβέντα που του είπα, «εκάθησα κάτω» του λέω «μη φοβάσαι». Εγώ εφοβόμουν και του είπα εκείνου «μη φοβάσαι»! Αυτό όμως τον έκοψε εκείνον, τον έκοψε και εξακολουθούσε να λέει, να λέει, να λέει, αλλά όλο και έβλεπε ότι δεν υπήρχε απειλή από μένα. Φαίνεται ότι μίλαγε μ' ένα τρόπο που ήμουνα σε θέση κι εγώ κάτι να του πω, που έδειχνε ότι κάτι καταλάβαινα απ' αυτά που μου έλεγε. Αυτή η κατάσταση η περίεργη βάσταξε κάμποση ώρα, οπότε ανησύχησε ο νοσοκόμος που ήταν απ' έξω, πήγε κι έφερε κι άλλους και μ' άνοιξαν την πόρτα. Εγώ όμως εν τω μεταξύ είχα αρχίσει να επικοινωνώ μαζί του, βέβαια μπορεί να μην ήταν λεκτική επικοινωνία, υπήρχε όμως μια εξωλεκτική επικοινωνία και του λέω «έλα μαζί μου, θα πάμε στο γραφείο μου» και με ακολούθησε, άλλωστε έβγαινε έξω ο άνθρωπος. Βγαίνω έξω, μόλις όμως με βλέπουνε οι νοσοκόμοι να βγαίνω έξω, πήγαν να τον πιάσουν για να τον βάλουνε μέσα. Λέω «όχι, θάρθει μαζί μου». Αυτοί με υπακούσανε βέβαια, εν τω μεταξύ φοβόντουσαν μήπως φάνε και καμιά, και απομακρυνθήκανε.

Λοιπόν απ' όπου περνάγαμε άδειαζε ο τόπος και περνάγαμε εμείς και δεν μίλαγε κανένας. Νέκρα, όλοι φοβόντουσαν. Επροχωρήσαμε και τον έφερα στο γραφείο κι ήρθε και κάθησε στο γραφείο μου. Δεν θυμάμαι τι είπαμε, αλλά θυμάμαι ότι έδωσα εντολή να του βάλουν κρεβάτι. Του λέω «θα πας τώρα πίσω στο δωμάτιο σου». Και επήγε αυτός πίσω. Άνοιξαν όλες οι πόρτες για να πάει πίσω και πήγε στο κρεβάτι του και από τότε άρχισε μια επικοινωνία. Πήγαινα κάθε μέρα βέβαια, ερχόταν κι αυτός κάθε μέρα, τέλος πάντων αυτή η ιστορία εξελίχτηκε σιγά σιγά ώστε μέσα σε κάμποσους μήνες να έχει βελτιωθεί τόσο πολύ που τον έπαιρνα στο γραφείο μου.

Μετά από δεν θυμάμαι πάλι πόσους μήνες έγινε ο βοηθός του γραφείου μου. Ήτανε δικηγόρος αυτός κι έγινε ο βοηθός του γραφείου μου. Γιατί τότε δεν είχαμε βέβαια γραμματείς, ούτε και τώρα νομίζω έχουν, αλλά διαλέγαμε τους καλύτερους αρρώστους ιδίως άμα ξέρανε γραφομηχανή. Λοιπόν έγινε πρώτης τάξεως βοηθός μου για χρόνια και επειδή είχε και αδελφό δικηγόρο κατόρθωσα μετά και τον αποκατέστησα. Δηλαδή τον έβγαλα και πήγε και έγινε βοηθός στο γραφείο του αδελφού του. Έκανε τις δουλειές αυτές που κάνουν οι εκπαιδευόμενοι δικηγόροι. Δουλειές κλητήρα, ας πούμε."

Η φωτογραφία του Raymond Depardon και το κείμενο του ίδιου (μετάφραση: Γρ. Αμπατζόγλου) είναι από το Hellenic Photography Selections (τεύχος 3, 1991).

Δευτέρα 2 Νοεμβρίου 2009

Ούτε περασμένα, ούτε ξεχασμένα...


"Εχουμε πολύ βασανίσει τους τρελούς. Τους κάψαμε στην πυρά, τους εξορίσαμε, τους φυλακίσαμε. Τους αλυσοδέσαμε και μετά τους φορέσαμε το ζουρλομανδύα. Με χιλιάδες μεθόδους, με μια καλυμμένη βία θελήσαμε να τους κάνουμε να ομολογήσουν δημόσια το λάθος τους, να απαρνηθούν το παραλήρημά τους, να εγκαταλείψουν τις ψευδαισθήσεις τους, να ομολογήσουν και να κριτικάρουν τις μυστικές ενασχολήσεις τους. Απαιτήσαμε να επανορθώσουν τη συμπεριφορά τους. Επιτεθήκαμε στα κορμιά τους με χτυπήματα, με σκληρές φαρμακοθεραπείες, με αιματηρές βεντούζες, με εξαντλητικές δίαιτες, με ηλεκτροσόκ. Φτάσαμε μέχρι του σημείου ν’ ανοίξουμε το κρανίο τους για να βγάλουμε από μέσα το «λίθο της τρέλας»… λίγο αργότερα ακρωτηριάσαμε τον εγκέφαλό τους…." J. Hochmann

...
"Την εποχή εκείνη, το 1945 δηλαδή όταν μπήκα στο Δρομοκαϊτειο, η κατάσταση ήτανε φοβερή. Αν συγκρίνετε τη σημερινή Λέρο με το Δρομοκαϊτειο εκείνης της εποχής, η Λέρος είναι παράδεισος. Η κατάσταση ήτανε απελπιστική στα τμήματα των «Μανιακών», όπως λεγόντουσαν τότε τα χειρότερα τμήματα. Τα τμήματα αυτά μετονομάσθησαν έπειτα από μια δεκαετία σε «Ανήσυχα» και μετά από μια άλλη δεκαετία «άγιασαν», πήραν δηλαδή την ονομασία «Άγιος Ισίδωρος» για το ανδρικό τμήμα και «Αγία Μαρκέλλα» για το γυναικείο.


Υπήρχε ένα ποσοστό μικρό το οποίο λόγω της ασθενείας τους είχαν μείνει εκεί για χρόνια. Οι αρθρώσεις τους είχαν κολλήσει. Ήταν ένας άρρωστος ο οποίος είχε κολλήσει τελείως. Είχε μείνει ακίνητος στην ίδια στάση στη γούρνα το κεφάλι του τόσα χρόνια, που δεν μπορούσε να κλείσει τα χέρια ούτε να ανοίξει το στόμα. Αυτός είχε πεθάνει ψυχολογικά πρώτα. Το Δρομοκαϊτειο τότε ήταν ασφαλώς χειρότερο απ' ότι είναι ο Ζωολογικός Κήπος του Λονδίνου. Πέρα από τις αναθυμιάσεις δηλαδή, οι οποίες ήταν χειρότερες από τη μυρωδιά του Ζωολογικού Κήπου, πολύ χειρότερες.

Στα «Μανιακά» το πλείστον των αρρώστων και στους άνδρες και στις γυναίκες ήταν γυμνοί. Γυμνοί, χειμώνα καλοκαίρι. Οι περισσότεροι άρρωστοι ήταν καθηλωμένοι με καμιζόλες (τους λεγόμενους «ζουρλομανδύες»). Ο μανδύας ήτανε ένα παλτό, να φαντασθείτε μια ζακέτα από χοντρό καραβόπανο που είχε δυο μανίκια, το οποίο ήτανε κλεισμένο από μπροστά και το κάθε μανίκι τελείωνε σε ένα λουρί. Αυτό το φόραγες ανάποδα. Δηλαδή από μπροστά ήταν η πλάτη ας πούμε και από πίσω ήταν σαν μια ρόμπα ανοιχτή. Σαν τις μπλούζες του χειρουργείου. Να φαντασθείτε όμως ότι μπροστά ήταν ραμμένο κι αφού ήτανε ραμμένο είχε κι ένα λουρί. Το λουρί αυτό το τράβαγες και τόδενες πίσω και επομένως ο άρρωστος στεκόταν με τα χέρια σταυρωμένα και πίσω. Κι από πίσω είχε κι άλλα λουριά που έδενες και τον μανδύα, αλλά ήταν γυμνός από μέσα.

Η γύμνια ήταν κάτι το σύνηθες εκεί μέσα, μάλιστα μπορώ να σας πω ότι πολλοί μυστικά ερχόντουσαν απ' έξω για να γνωρίσουν την ανατομία των γυναικών η οποία ήταν άγνωστη τότε στους άρρενες, στους Έλληνες άρρενες, να δουν πώς είναι τέλος πάντων μια γυναίκα γυμνή. Διότι υπήρχανε μερικές άρρωστες που είχαν και καλό σώμα. Θυμάμαι μια κοπέλα με πολύ ωραίο σώμα, Νικ... λεγόταν, η οποία λόγω και της καταστάσεως της αυτής, της σχιζοφρένειας, δεν είχε ενδοιασμούς για να ικανοποιήσει τον ναρκισσισμό της. Ο επισκέπτης του νοσοκομείου δεν μπορούσε βέβαια να μπει μέσα στα τμήματα. Το κάθε τμήμα είχε σιδερένια παράθυρα με μπάρες απ' έξω κι η Νικ... καθόταν ολόγυμνη μπροστά στο παράθυρο και φαίνεται ότι χαιρόταν κιόλας που την βλέπαν έτσι, αλλά εν πάση περιπτώσει σας λέω πώς ήτανε η κατάσταση τότε: Ζωολογικός κήπος.

Δεν είναι δυνατόν να φαντασθείτε ότι υπήρχανε δεκάδες κλουβιά και ότι οι άρρωστοι ήτανε μέσα στα κλουβιά, όπως είναι στο Ζωολογικό Κήπο, είκοσι χρόνια, τριάντα χρόνια, όλη τους τη ζωή. Σε κλουβιά σιδερένια. Με κάγκελα. Ήτανε λάμες πλάτους ενός εκατοστού, πάχους ας πούμε τρία-τεσσερα χιλιοστά περίπου, συνηθισμένες λάμες και άφηναν ένα τετράγωνο μέσα, το οποίο είχε κάπου δέκα εκατοστά ίσα ίσα να μπορείς να περάσεις το χέρι σου. Είχαν μια πόρτα την οποία μπορούσες να την ανοίξεις είτε για να δώσεις φαΐ αν δεν φοβόσουν τον άρρωστο είτε για να τον βγάλεις, αν ποτέ μπορούσες; να τον βγάλεις έξω, για οποιονδήποτε λόγο. Αλλά τα πάντα γινόντουσαν μέσα στο κλουβί. Αυτό το κλουβί ήτανε το κρεβάτι τους. Στο κρεβάτι τους μέναν δηλαδή, ήτανε κρεβάτι και το κλουβί. Σηκωνόντουσαν πάνω απ' το κρεβάτι περί το 1 μ. - 1.20 μ. δεν θυμάμαι καλά. Δηλαδή ο άνθρωπος δεν μπορούσε να σταθεί όρθιος μέσα στο κλουβί."

Προφορική μαρτυρία του ψυχίατρου Γιώργου Λυκέτσου,
από το βιβλίο: "Ιερά οδός 343. Μαρτυρίες από το Δρομοκαϊτειο" της Μαρίας Φαφαλιού.


Φωτογραφία: Ann Hassan "Μidnight dream" (The Other Side Gallery)
 

Κυριακή 25 Οκτωβρίου 2009

Για να μην ξεχνάμε

Berlin, 1 September 1939

Reichsleiter Bouhler and Dr. med. Brandt

are instructed to broaden the powers of physicians designated by name, who will decide whether those who have - as far as can be humanly determined - incurable illnesses can, after the most careful evaluation, be granted a mercy death.
/signed/ Adolf Hitler

Πριν από 70 χρόνια, με την παραπάνω εντολή, που υπεγράφη τον Οκτώβριο του 1939 (με ημερομηνία 1 Σεπτέμβρη), ξεκίνησε το πρόγραμμα ευθανασίας (με την ονομασία Aktion T-4) με το οποίο θανατώθηκαν 200.000 - 250.000 άνθρωποι με νοητικές ή σωματικές αναπηρίες και ψυχικές ασθένειες. Άνθρωποι που δεν άξιζαν να ζουν και επιβάρυναν την αδύναμη οικονομία του κράτους, σύμφωνα με την προπαγάνδα της εποχής.

Παραθέτουμε κάποιους συνδέσμους, για να μην ξεχνάμε:

"Το Ολοκαύτωμα": Παράσημα, προνόμια αλλά και... θάνατο στους αναπήρους
In Memoriam. Eutanasia y experimentos psiquiátricos en el nazismo
Public Mental Health Practices in Germany
Holocaust Memorial to Disabled People
Nazi Euthanasia
Euthanasia


Αφιέρωμα: Φασισμός και Ψυχιατρική από τα Τετράδια Ψυχιατρικής

 
2008-2016 psi-action. Powered by Blogger Blogger Templates designed by Deluxe Templates. Premium Wordpress Themes | Premium Wordpress Themes | Free Icons | wordpress theme
Wordpress Themes. Blogger Templates by Blogger Templates and Blogger Templates