skip to main |
skip to sidebar
Πριν από λίγες μέρες αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης η Ετήσια Έκθεση Πεπραγμένων (2008) του Σώματος Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας και Πρόνοιας.
Στο κεφάλαιο 3.3. «Μονάδες Ψυχικής Υγείας» αναφέρεται ότι πραγματοποιήθηκε πλήρης υγειονομικός, οικονομικός και διοικητικός έλεγχος σε κοινοτικές δομές φορέων ψυχικής υγείας. Στο κείμενο με τις διαπιστώσεις, μεταξύ άλλων, διαβάζουμε:
«Οι φιλοξενούμενοι ασθενείς στις διάφορες δομές και τα διαμερίσματα των Μονάδων Ψυχικής Υγείας σχεδόν στο σύνολο τους λαμβάνουν συντάξεις ή επιδόματα τα οποία εισπράττουν οι κοινωνικοί λειτουργοί. Εκτός ελαχίστων περιπτώσεων οι ασθενείς διαθέτουν βιβλιάρια καταθέσεων πιστωτικών ιδρυμάτων. Στις περισσότερες δομές στα βιβλιάρια καταθέσεων των ασθενών εμφανίζονται ως συνδικαιούχοι οι κοινωνικοί λειτουργοί, και σε ορισμένες περιπτώσεις οι υπάλληλοι των κεντρικών γραφείων των Μονάδων Ψυχικής Υγείας…»
Στο σημείο αυτό αναδεικνύεται ένα σημαντικό ζήτημα για το οποίο το αρμόδιο Υπουργείο οφείλει να δώσει συγκεκριμένες οδηγίες στους Φορείς Μονάδων Ψυχικής Υγείας.
Στις κοινοτικές δομές ψυχικής υγείας, φιλοξενούνται, μεταξύ άλλων, άτομα τα οποία: α) δικαιούνται συντάξεις ή επιδόματα λόγω της αναπηρίας τους, β) δεν έχουν οικογενειακό περιβάλλον ή επίσης κανένα συγγενικό τους πρόσωπο δεν επιθυμεί να αναλάβει τη δικαστική συμπαράστασή τους και γ) αδυνατούν επί της ουσίας να συναλλάσσονται με πιστωτικό ίδρυμα (τράπεζα) και συνεπώς να διαχειρίζονται το όποιο εισόδημά τους, για λόγους που συνδέονται με τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν: νοητική υστέρηση, αυτισμός, ηλικιωμένοι με προβλήματα άνοιας κ.α.
Το παραπάνω σοβαρό ζήτημα είσπραξης της σύνταξης ή του επιδόματος συνήθως αντιμετωπίζεται στην πράξη με το «άνοιγμα» κοινού λογαριασμού ταμιευτηρίου, αφενός επ’ ονόματι του δικαιούχου ενοίκου και αφετέρου του συνδικαιούχου κοινωνικού λειτουργού ή προσώπου αναφοράς του, προκειμένου να καθίσταται δυνατή η ανάληψη χρημάτων για την κάλυψη κάποιων προσωπικών τους αναγκών, με την ταυτόχρονη τήρηση των σχετικών παραστατικών. Σε περίπτωση έλλειψης συνδικαιούχου το πιστωτικό ίδρυμα αρνείται οποιαδήποτε συναλλαγή με άτομα που αδυνατούν να υπογράψουν ή ακόμα να επικοινωνήσουν μαζί τους.
Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι το παραπάνω πρόβλημα δεν είναι η εξαίρεση, αλλά ο κανόνας όταν πρόκειται για δομές αποασυλοποίησης που φιλοξενούν ανθρώπους με σοβαρά προβλήματα και μακροχρόνιο ιδρυματικό παρελθόν. Έχει αξία εδώ να σημειωθεί ότι η παραπάνω αντιμετώπιση έχει αναδειχθεί ως μόνη δυνατή πρακτική λύση για τα άτομα αυτά, προκειμένου να αξιοποιήσουν τα επιδόματα ή τις συντάξεις τους για τις προσωπικές τους ανάγκες, αφού διαφορετικά η αντικειμενική απουσία του δικαστικού συμπαραστάτη θα οδηγούσε σε αδυναμία είσπραξης.
Το νομικό πλαίσιο για την δικαστική συμπαράσταση ορίζει ότι σε περίπτωση απουσίας κατάλληλου φυσικού προσώπου ως δικαστικού συμπαραστάτη, αυτή ανατίθεται σε σωματείο ή ίδρυμα που έχουν συσταθεί ειδικά για το σκοπό αυτό, αλλιώς στην αρμόδια κοινωνική υπηρεσία. Απ’ όσο γνωρίζουμε δεν υφίσταται καμία οδηγία από την Δ/νση Ψυχικής Υγείας σχετικά με τον ορισμό της «αρμόδιας κοινωνικής υπηρεσίας», όπως επίσης πιστεύουμε ότι η πλειοψηφία των φορέων μονάδων ψυχικής δεν έχει τη νομική δυνατότητα ανάληψης δικαστικής συμπαράστασης. Το θέμα είναι μεγάλο και δεν εξαντλείται σε λίγες γραμμές.
Βέβαια, όταν κάποιος δεν τα γνωρίζει όλα αυτά είναι εύκολο να είναι καχύποπτος απέναντι στον φορέα ή ακόμα και στον εργαζόμενο στη Μονάδα, τον φερόμενο ως συνδικαιούχο του λογαριασμού.
Είναι δυνατόν όμως οι επιθεωρητές υγείας να μην γνωρίζουν ότι δεν υπάρχει άλλος τρόπος αποταμίευσης και διαχείρισης των χρημάτων των ενοίκων που αντιμετωπίζουν προβλήματα όπως αυτά που προαναφέρθηκαν; Γιατί στις προτάσεις τους αναφέρουν: «Να ακυρωθούν τα βιβλιάρια καταθέσεων στα οποία υπάρχουν συνδικαιούχοι χωρίς να υπάρχει δικαστική απόφαση ή εκπεφρασμένη βούληση των ασθενών να ορίσουν συνδικαιούχους, και να εκδοθούν νέα χωρίς συνδικαιούχους».
Με ποιόν ακριβώς τρόπο θα διαπιστωθεί η «εκπεφρασμένη βούληση των ασθενών»; Πως θα εκδοθούν βιβλιάρια καταθέσεων στις συγκεκριμένες περιπτώσεις;
Μπορεί να υποδείξει το αρμόδιο Υπουργείο ή το Σώμα Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας και Πρόνοιας κάποιο άλλο σύστημα; Γιατί όταν υποδεικνύεται κάτι ως παράτυπο ή παράνομο, δεν θα πρέπει να υπάρχει και το ορθό; Ποιο είναι αυτό;
Εκτός αν καταλήξουμε στον «παλιό καλό τρόπο» για να «έχουμε το κεφάλι μας ήσυχο». Συσσωρεύουμε τις συντάξεις ή τα επιδόματα ενός ανθρώπου σε έναν λογαριασμό τραπέζης, χωρίς ο ίδιος να επωφελείται από τα χρήματά του και όταν αυτός φύγει από τη ζωή, εμφανίζεται κάποιος μακρινός συγγενής (που δεν είχε ποτέ ενδιαφερθεί γι' αυτόν) και νομίμως διεκδικεί τα χρήματα του αποθανόντα.
Σχέση ταύτισης του σκηνοθέτη με ακρωτηριασμό Α. Ρέλλα και του θεάτρου Κωφών*
Η πρώτη γνωριμία του σκηνοθέτη Αντώνη Ρέλλα με τους συντελεστές και πρωταγωνιστές του Θεάτρου Κωφών, έγινε το καλοκαίρι του 2007 κατά την διάρκεια του διεθνούς φεστιβάλ ντοκιμαντέρ με θέματα αναπηρίας “Emotion Pictures”. Από τις “ψυχές” του φεστιβάλ ο με ακρωτηριασμό σκηνοθέτης, έγινε μονομιάς κομμάτι της ομάδας των κωφών ηθοποιών, που μοίραζαν στο κοινό σκληρό καταγγελτικό κείμενο για το επαπειλούμενο λουκέτο του θεάτρου τους εξαιτίας της πολιτειακής υποχρηματοδότησης. Η σχέση που τότε σχεδόν τυχαία γεννήθηκε, έμελλε τα επόμενα χρόνια να εξελιχτεί σε σχέση ζωής ... Θα επιχειρήσουμε να αποκωδικοποιήσουμε τα βαθύτερα “πως” και “γιατί” της σχέσης, με σημείο αναφοράς μας τις εμπειρίες και ερμηνείες του Α. Ρέλλα . Η εστίαση δεν υπηρετεί κανένα συγκεκριμένο σκεπτικό. Είναι τυχαία, όπως οι περισσότερες άλλωστε προσεγγίσεις σε τούτη την ζωή. Οπως εντελώς τυχαία – θυμίζουμε – ήταν η πρώτη επαφή του σκηνοθέτη με τους κωφούς ηθοποιούς όχι οποιαδήποτε στιγμή, αλλά την κρίσιμη στιγμή που οι τελευταίοι έδιναν τη μεγάλη μάχη για την καλλιτεχνική επιβίωσή τους. “Είχα νιώσει εκείνη την εποχή μια έντονη απέχθεια για χειροκροτήματα, βραβεύσεις και επιφωνήματα θαυμασμού” μας λέει ο Ρέλλας θυμούμενος τα κυρίαρχα συναισθήματα των καιρών της γνωριμίας. Και συνεχίζει σε τόνο ενδόμυχο και αποκαλυπτικό: “Βίωνα επί χρόνια συνεχόμενα την ίδια εμπειρία, αντίκρυζα επί χρόνια συνεχόμενα την ίδια εικόνα. Η ελληνική σημαία αγέρωχη να κυματίζει σε χάρτινη ή υφασμάτινη έκδοση, υπό το στοργικό κτητικό βλέμμα κάθε είδους επισήμων και αρμοδίων. Από κάτω της να παρελαύνουν πρωταθλητές με αναπηρία, προσφέροντας άθελά τους άλλοθι στους στοργικούς επίσημους. Περήφανα χαμόγελα της στιγμής ηρώων της στιγμής, να κρύβουν την βαθιά καταπίεση και οργή, από τα εμπόδια και τον εξαναγκασμό σε υποτελή διαβίωση μιας ολόκληρης ζωής...”Για να γίνει κατανοητό σε τι ακριβώς αναφέρεται ο με ακρωτηριασμό σκηνοθέτης, είναι απαραίτητη μιά μικρή της ζωής του αναδρομή. Από τα μέσα της δεκαετίας του 90 και έχοντας συναντηθεί με την εμπειρία του ακρωτηριασμού εξαιτίας αυτοκινητιστικού ατυχήματος, ο Α. Ρέλλας προσπάθησε σε ιδιωτικό τηλεσταθμό που εργαζόταν να κάνει πράξη μια πιο απελευθερωτική προσέγγιση των θεμάτων αναπηρίας – “μακριά από τις κυριαρχούσες τότε λογικές των τηλεμαραθωνίων και της μιζέριας” την ορίζει ο ίδιος – χωρίς όμως να του επιτραπεί . Αναγκάστηκε να παραιτηθεί και να διεκδικήσει την πιθανότητα να κάνει πράξη το όραμά του ως ανεξάρτητος πλέον δημιουργός. Το ντοκιμαντέρ του “Αιγαίου κύματα” που ολοκληρώθηκε στα τέλη του 2005, έμοιασε να είναι το πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Προβλήθηκε όσο κανένα άλλο μέχρι τότε ντοκιμαντέρ με θέμα την αναπηρία, βραβεύτηκε τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, θεωρήθηκε ως μιά αποτελεσματικότατη γροθιά στους περί αναπηρίας κυρίαρχους ρατσιστικούς μύθους. Ηταν, εντέλει, αυτό που έδωσε το έναυσμα για την δημιουργία του διεθνούς εμβέλειας σήμερα φεστιβάλ Emotion Pictures στο οποίο ο σκηνοθέτης συναντήθηκε με τους κωφούς ηθοποιούς. Κι’ όμως: “Επιδοκιμασία χωρίς σημασία, αναγνώριση χωρις ουσία. Σε ότι αφορά τα μέσα παραγωγής και αναπαραγωγής της κυρίαρχης κοινωνικής αντίληψης, τα πράγματα συνέχισαν να εξελίσσονται απ’ το κακό στο χειρότερο. Το ντοκιμαντέρ, οι πρωταγωνιστές του, εγώ ο ίδιος χρησιμοποιηθήκαμε ως άλλοθι της κυρίαρχης λογικής και των εκφραστών της που υποτίθεται καταγγέλαμε” αποτιμά σήμερα ο Αντώνης Ρέλλας. Μη διστάζοντας με την απόλυτη βεβαιότητα να δηλώσει ότι “μέσα από τις ανούσιες επιδοκιμασίες και τα ψεύτικα κτυπήματα στην πλάτη, βιώνω πλέον το συναίσθημα της ματαίωσης στον πιο απόλυτο βαθμό. Τα “Αιγαίου κύματα” πλέον για μένα δεν υπάρχουν...” Σ΄ αυτήν την συγκυρία, λοιπόν, έγινε η γνωριμία του με ακρωτηριασμό σκηνοθέτη και των κωφών ηθοποιών που όπως αποδείχτηκε ήταν ταγμένη να εξελιχτεί σε βαθιά σχέση. Ματαιωμένοι αμφότεροι , στο ίδιο ψέμα των καιρών παγιδευμένοι . Οι του Θεάτρου Κωφών να βιώνουν ένα “σήμερα” γεμάτο αντιξοότητες και να νιώθουν ότι του “αύριο” οι προσδοκίες είναι υπονομευμένες. Ο Ρέλλας να αντιλαμβάνεται μέσα από το δικό του “σήμερα” ότι του “χθες” οι προσδοκίες έχουν αχρηστευθεί , ακυρωθεί. Το μείγμα από την πρώτη στιγμή έδεσε. Και ήταν έτσι καμωμένο , ανήκε σ΄αυτά τα ευγενή μείγματα, που με την πάροδο του χρόνου δένουν ολοένα και περισσότερο.Τους τελευταίους 4 μήνες το Θέατρο Κωφών Ελλάδος (του οποίου, σημειωτέον, όλα τα οικονομικά προβλήματα παραμένουν άλυτα) και ο σκηνοθέτης Α. Ρέλλας, έχουν πυκνώσει την σχέση τους σε καθημερινή. Προς επικύρωση της επισημότητας του δεσμού τους, ο σκηνοθέτης έχει γίνει μέλος του διοικητικού συμβουλίου του θεάτρου με δικαίωμα ψήφου! Με βάση το έργο “Ενας ακούων στην χώρα των κωφών” που αποτελεί την τρέχουσα παράσταση του θεάτρου, ο Ρέλλας δουλεύει νέο ντοκιμαντέρ αφιερωμένο στην κουλτούρα και την βαθύτερη πολιτισμική πρόταση/προσέγγιση των σημαντικών ελλήνων (και όχι μόνο) κωφών ηθοποιών. Επί ίσοις όροις οι δύο πλευρές επενδύουν η μία στην άλλη, έχοντας ευλογηθεί με την τύχη να συναντηθούν την κρίσιμη στιγμή που βίωσαν την ματαίωση και ένιωσαν την ματαιότητα. Είναι βέβαιον ότι αυτό που θα προκύψει από την συνωμοσία της συγκυρίας θα είναι ακραία/μοναδικά επαναστατικό. Γι΄αυτό και έχουν δέσει μεταξύ τους πλέον τόσο πολύ που μοιάζει να έχουν γίνει ένα. *Αναδημοσίευση από την
Ελευθεροτυπία (Ηλεκτρονική Έκδοση)
Σχετικά με την παράσταση:
"Στέλνουμε το ίδιο μήνυμα 25 χρόνια τώρα, μάλλον σε ώτα κωφών και όχι ακουόντων", από το americalatina.gr "Ένας ακούων στη χώρα των κωφών", από το soundmag.gr "Ένας Ακούων στη Χώρα των Κωφών", από το tvxs.gr
Δημοσιεύουμε επιστολή που λάβαμε από αναγνώστη του blog, ο οποίος καταθέτει τις απόψεις του για συγκεκριμένα προβλήματα που σχετίζονται με την πορεία της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης και τη λειτουργία των κοινοτικών δομών. Πιστεύουμε ότι τα σημεία που θίγονται στην επιστολή παρουσιάζουν ενδιαφέρον και δίνουν αφορμή για συζήτηση:
Καλησπέρα και συγχαρητήρια για το πολύ ενδιαφέρον blog. Εργάζομαι τα τελευταία 10 χρόνια στην ψυχική υγεία και συγκεκριμένα στο πρόγραμμα Ψυχαργώς. Με αφορμή το προηγούμενο άρθρο για το βιβλίο του κ. Σακέλλη, θα ήθελα να καταθέσω την προσωπική μου άποψη για την πορεία της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης.
Πράγματι η υποχρηματοδότηση και η κακή διαχείριση των χρημάτων επέφεραν πολλαπλά πλήγματα στην πορεία της μεταρρύθμισης. Δεν θα ήθελα να σταθώ όμως ιδιαίτερα στο οικονομικό επίπεδο, αλλά στις δομές που δημιουργήθηκαν στη πρώτη φάση, τους θεσμούς που τις πλαισιώνουν και στην εκπαίδευση του προσωπικού.
Ξεκινώντας από τις δομές παρατηρώ ότι, οι ψυχιατρικοί ξενώνες ενήλικων έχουν γεμίσει με υπερήλικες, που πολλοί από αυτούς δεν μπορούν να απορροφηθούν από ψυχογηριατρικές μιας και δεν υπάρχουν ή υπάρχουν ελάχιστες. Αυτό σημαίνει ότι οι ενέργειες των εργαζομένων περιορίζονται ως επί το πλείστον στη ποιότητα ζωής των ενοίκων παρά στην επανένταξη τους. Αυτό έχει συνέπειες στους νεότερους ένοικους, που έχουν την ευκαιρία επανένταξης αλλά το ατομικό τους θεραπευτικό πλάνο συγκρούεται με την λειτουργία του ξενώνα ως ψυχογηριατρική. Επιπλέον αυτού, καταλαβαίνουμε ότι οι θέσεις για νέους ανθρώπους με ψυχικά προβλήματα είναι περιορισμένες.
Η δεύτερη παρατήρηση μου έχει να κάνει με το προσωπικό. Γνωρίζουμε ότι έχουν γίνει πολλές αποχωρήσεις από τους εργαζόμενους στο πρόγραμμα Ψυχαργώς χωρίς να προβλέπεται με κάποιον τρόπο η αντικατάσταση τους. Το αποτέλεσμα είναι να συμπληρώνονται οι θέσεις του ξενώνα από προσωπικό του φορέα, τις γνωστές «κουρασμένες νοσηλεύτριες», με προϋπηρεσία 20 ετών στις ενδονοσοκομείακες κλινικές αλλά με καμία επαφή στην ψυχιατρική και ειδικότερα την αποασυλοποίηση και την επανένταξη. Είναι λογικό ότι από μέρους τους δεν υπάρχει ή υπάρχει πολύ μικρή διάθεση για την γνώση και την εξέλιξη του αντικειμένου. Ο επανενταξιακός στόχος του προσωπικού αρχίζει να παίρνει την μορφή της απλής πλήρωσης της βάρδιας και αποπεράτωσης των τετριμμένων διαδικασιών. Κατά συνέπεια η πραγματική ουσία της θεραπευτικής ομάδας, που αποσταθεροποιείται συστηματικά, δεν υφίσταται και δημιουργούνται τα μικρά άσυλα. Η ασυλοποίηση εντείνεται επίσης από τις παρεμβάσεις των νοσηλευτικών υπηρεσιών που δεν προτίθενται να κατανοήσουν το είδος της εργασίας και την αυτονομία των ξενώνων.
Όσο αφορά το θεσμικό επίπεδο, οι νόμοι που θωρακίζουν τους ξενώνες και το προσωπικό δεν τηρούνται σε αρκετούς τομείς, ενώ οι εσωτερικοί κανονισμοί που περιγράφουν το πλαίσιο αγνοούνται συστηματικά. Από ότι γνωρίζω πολλοί λίγοι ξενώνες έχουν καταθέσει τον εσωτερικό τους κανονισμό και στις περιπτώσεις που κατατέθηκε δεν τηρείται. Αυτό είναι ένα σημαντικό πρόβλημα της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, καθώς αφήνεται στην διακριτική ευχέρεια του κάθε υπαλλήλου εντός ή και ακόμα εκτός δομής (του φορέα) να επηρεάζει την λειτουργία του ξενώνα, τις περισσότερες φορές με ασυλικό τρόπο. Από αυτό καταλαβαίνουμε ότι, αν το πρώτο οικοδόμημα της μεταρρύθμισης δεν έχει ένα σταθερό πλαίσιο που να περιγράφει και να στηρίζει την λειτουργία του, οι επόμενες φάσεις ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στην Ελλάδα είναι δυστυχώς καταδικασμένες. Εδώ θα ήθελα να προσθέσω, με τον κίνδυνο να γίνω δυσάρεστος, ότι η ΜΥΠΕΠ δεν κατάφερε να εκπληρώσει τον ουσιαστικό της σκοπό, αφήνοντας τους ενοίκους και προσωπικό εκτεθειμένους σε πολλά επίπεδα.
Σχετικά με την εκπαίδευση του προσωπικού, αυτή κρίνεται τουλάχιστον ελλιπής αν όχι ανεπαρκής. Υπάρχουν βέβαια ημερίδες και συνέδρια που εξυπηρετούν αυτόν το σκοπό, αλλά είναι περιορισμένες και εκ των πραγμάτων με μικρή συμμετοχή από τους άμεσα ενδιαφερόμενους. Το πρόβλημα της εκπαίδευσης όμως αφορά περισσότερο τους ψυχιάτρους που αναλαμβάνουν σημαντικές θέσεις σε όλο το σύστημα της ψυχικής υγείας και της μεταρρύθμισης. Εκεί δυστυχώς φαίνεται να υπάρχει άγνοια επί του θέματος αλλά και φόβος για τις ευθύνες που πρέπει να αναλάβουν, με αποτέλεσμα η μεταρρύθμιση να βαδίζει αργά, μερικές φορές καθόλου και σε άλλες περιπτώσεις να υπάρχει πισωγύρισμα. Ο κ. Σακέλλης προτείνει την επανεξέταση των αρμοδιοτήτων των ΤΕΨΥ, ενός πολύ σημαντικού οργάνου που όμως και εκεί υπάρχει, κατά τη γνώμη μου, έλλειψη εκπαίδευσης αλλά και πνεύματος ψυχιατρικής μεταρρύθμισης. Πριν δοθούν λοιπόν στις ΤΕΨΥ η αρμοδιότητα του αποφασίζειν θεωρώ ότι θα ήταν μια σωστή κίνηση η επιλογή των κατάλληλων συμμετεχόντων. Τα κριτήρια της επιλογής θα πρέπει να περιλαμβάνουν τις ουσιαστικές γνώσεις στην μεταρρύθμιση και την αποφασιστικότητα για πραγματικές αλλαγές.
Δυστυχώς έχουμε φτάσει σε σημείο που οι ΤΕΨΥ και οι υψηλά ιστάμενοι στους ψυχιατρικούς χώρους λειτουργούν ως τροχοπέδη στην διάθεση και την ικανότητα των εργαζομένων για μεταρρύθμιση.
Κλείνοντας θέλω να προσθέσω ότι υπάρχουν πολλά ανοιχτά θέματα στις λειτουργίες των δομών και στην εισαγωγή νέων ένοικων, ένα από αυτά είναι τα κριτήρια της επιλογής που αντί για καθαρά ψυχιατρικά τα κριτήρια γίνονται κοινωνικά. Επίσης θέλω ακόμα να προσθέσω ότι το προσωπικό των δομών έχει καταβάλει τα μέγιστα ως προς την ψυχιατρική αναμόρφωση μέσα σε ένα κοινωνικά αφιλόξενο κλίμα, αντιμετωπίζοντας την θεσμική ανεπάρκεια, την δυσπιστία των φορέων, την άγνοια των υπευθύνων και τις καθημερινές δυσκολίες λειτουργίας των νεοσύστατων δομών.
Αν όντως θέλουμε να κάνουμε την ψυχιατρική μεταρρύθμιση πραγματικότητα χρειάζεται σωστός ολικός ανασχεδιασμός που θα εφαρμοστεί από εκπαιδευμένο προσωπικό που να έχει την διάθεση και την δυνατότητα να το πράξει.
Ευχαριστώ εκ των πρότερων για την ανάρτηση.
Γ.Κ.
"Μολονότι τις τελευταίες δεκαετίες αναγνωρίζεται η αξία της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης αφενός σε σχέση με τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των ατόμων με προβλήματα ψυχική; υγείας και αφετέρου για τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει τόσο ως φιλοσοφία για τον εκσυγχρονισμό εν γένει των προνοιακών υπηρεσιών που έχουν ως επίκεντρο το άσυλο, όσο και ως μοντέλο που οφείλει να αποτελέσει πρότυπο για την εκκίνηση αντίστοιχων διαδικασιών σε ολόκληρο τον χώρο των Βαλκανίων (John Henderson), η μέχρι τώρα εξέλιξη της έχει αποδειχθεί ημιτελής. Αυτό προέκυψε από τις εισηγήσεις και τις παρεμβάσεις της Ημερίδας της 30ης Μαρτίου 2009, τα συμπεράσματα των οποίων συνοψίζονται ως ακολούθως:
1. Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση δεν έχει ακόμη εδραιωθεί στην Ελλάδα. Τονίστηκε η έλλειψη μιας ιδεολογίας, ενός κινήματος, το οποίο θα επικεντρώνει στη συνεργασία των εργαζομένων στον τομέα της ψυχικής υγείας με τους πάσχοντες και τις οικογένειες τους. Στην ελληνική ψυχιατρική περίθαλψη εμφανίζονται διαχρονικά ατομικές πρωτοβουλίες, οι οποίες κλήθηκαν να καλύψουν την απουσία μιας σφαιρικής κρατικής αντιμετώπισης των θεσμικών ελλείψεων και προβλημάτων. Νησίδες αισιοδοξίας για τα τεκταινόμενα στον χώρο της ψυχικής υγείας αποτελούν η απορρόφηση των κονδυλίων του Κανονισμού 815/1984, η δημιουργία 265 δομών και 36 ΚΨΥ, καθώς και το κλείσιμο 4 Ψυχιατρείων στην πρωτεύουσα και συμπρωτεύουσα.
2. Η μέχρι τώρα πορεία της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης αξιολογήθηκε ως «στρεβλή», διότι:
• η μείωση των κλινών των ψυχιατρείων σε συνδυασμό με την απουσία εναλλακτικών κοινοτικών υπηρεσιών οδήγησε σε δεκάδες ράντζα στα ψυχιατρεία και τις ψυχιατρικές κλινικές των γενικών νοσοκομείων,
• δεν έχει ακόμη επιτευχθεί η επιδιωκόμενη ιδεολογική και θεσμική αλλαγή που θα οδηγήσει στην αποδόμηση της έννοιας και της πρακτικής του εγκλεισμού και άλλων περιοριστικών της ελευθερίας μεθόδων,
• δεν αναδιαμορφώθηκαν οι σχέσεις εξουσίας με τους ασθενείς να μετεξελίσσονται σε υποκείμενα της αλλαγής,
• η λογική και πρακτική της κλίνης, είτε για στέγαση είτε για νοσηλεία, εξακολουθεί να κυριαρχεί σε βάρος της στήριξης και της εναλλακτικής στο άσυλο φροντίδας,
Εν γένει επισημάνθηκε ότι η αποασυλοποίηση, χωρίς τη συνδυαστική λήψη μέτρων για την κοινωνική και επαγγελματική αποκατάσταση των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας, έχει οδηγήσει σε πολλές περιπτώσεις απλώς στη μετεγκατάσταση και όχι στην αποϊδρυματοποίησή τους, με συνέπεια αυτά να εξακολουθούν να τελούν σε συνθήκες de facto εγκλεισμού και περιθωριοποίησης.
3. Στην επίσημη πολιτική εντοπίστηκε απουσία μακροχρόνιου και σαφούς σχεδιασμού και έλλειψη κατευθυντήριων γραμμών σε βασικά ζητήματα. Προβληματική θεωρείται η παράλληλη ύπαρξη ασυλικού συστήματος και υπηρεσιών παροχής φροντίδας στην κοινότητα, ενώ ως «χάσματα στην ψυχική υγεία» αναφέρθηκαν μεταξύ άλλων η έλλειψη πρόληψης, η ανεπαρκής προσβασιμότητα στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας και η χαμηλή ποιότητα της παρεχόμενης περίθαλψης.
Στο πλαίσιο ενός μακροχρόνιου και σαφούς σχεδιασμού πρέπει:
• να τεθεί η ψυχική υγεία ως προτεραιότητα,
• να αναπροσαρμοστεί η εθνική νομοθεσία στις νέες συνθήκες, να ληφθούν μέτρα για την προστασία των ευάλωτων ομάδων, καθώς και να συμμορφωθεί η χώρα με τα κρατούντα ευρωπαϊκά και διεθνή κριτήρια (πχ Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών για την προστασία των ατόμων με ψυχική ασθένεια, Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου κλπ).
• να αναθεωρηθεί το «Ψυχαργώς», έπειτα από αξιολόγηση των μέχρι τώρα παρεμβάσεων και διερεύνηση των αναγκών στον τομέα ψυχικής υγείας.
• να συγκροτηθεί ένα γνωμοδοτικό όργανο, του οποίου τα μέλη θα προέρχονται από ευρύ φάσμα επαγγελματιών και επιστημόνων, καθώς και ένα ανεξάρτητο σώμα ελέγχου και αξιολόγησης των υπηρεσιών ψυχικής υγείας,
• να μεταφερθούν πόροι από το ασυλικό σύστημα στη διαμόρφωση κα; εφαρμογή εναλλακτικών, μη περιοριστικών της ελευθερίας, μεθόδων και υπηρεσιών στήριξης και φροντίδας των πασχόντων από ψυχικές ασθένειες,
• να καταργηθούν τα Ψυχιατρεία και να αναπτυχθούν κλίνες σε Γενικά Νοσοκομεία και σε ΚΨΥ
• να αυξηθεί το νοσηλευτικό προσωπικό (υπάρχουσα κατάσταση: 1 5 νοσηλευτές προς 40 ασθενείς),
• να θεσπιστούν μέτρα για την προώθηση των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας στην απασχόληση.
4. Το ζήτημα της «τομεοποίησης» των υπηρεσιών ψυχικής υγείας τέθηκε από το σύνολο των ομιλητών ως κεντρικό. Ιδιαίτερη δυσχέρεια προκαλούν η,.ιδίως στα μεγάλα αστικά κέντρα, υποτυπώδης δικτύωση των εξωνοσοκομειακών υπηρεσιών με τις μονάδες νοσηλείας και η ανεπαρκής οριζόντια επικοινωνία ανάμεσα στις εξωνοσοκομειακές υπηρεσίες.
Ειδικότερα, επισημάνθηκε ότι πρέπει:
• να ενισχυθεί η οριζόντια επικοινωνία μεταξύ των εξωνοσοκομειακών δομών και η δικτύωση των εξωνοσοκομειακών δομών ψυχικής υγείας με τις ψυχιατρικές κλινικές,
• να επανεξεταστούν οι αρμοδιότητες των ΤΕΨΥ (ΤΕΨΥ), οι οποίες είναι επιφορτισμένες με ευρείας κλίμακας καθήκοντα συντονιστικού τύπου μεταξύ των υπηρεσιών, χωρίς αποφασιστικό ρόλο,
• να αναβαθμιστούν οι ΤΕΨΥ από γνωμοδοτικό σε αποφασιστικό όργανο,
• να συνεδριάζουν οι τομείς ανά τακτά χρονικά διαστήματα.
5. Χωρίς να παραβλέπεται η κρατική ευθύνη για την προστασία και προαγωγή της ψυχικής υγείας ως δημοσίου αγαθού και μέχρι την εγκαθίδρυση ενός σύγχρονου δημοσίου συστήματος υπηρεσιών ψυχικής υγείας που θα παρέχεται δωρεάν και ισότιμα σε όλους, απαιτείται η θεσμική κατοχύρωση του ρόλου των μη κερδοσκοπικών κοινωνικών φορέων με παράλληλη καθιέρωση διαδικασίας πιστοποίησης των παρεχόμενων από αυτούς υπηρεσιών και αξιολόγησης της αποδοτικότητάς τους και αυστηρών ελέγχων της λειτουργίας τους.
Ταυτόχρονα προτάθηκαν:
• η σύνδεση της χρηματοδότησης των δομών με ποιοτικά κριτήρια αξιολόγησης,
• η κατάρτιση ενός μητρώου μη κυβερνητικών μη κερδοσκοπικών οργανώσεων,
• η διασφάλιση της εταιρικότητας μεταξύ κρατικών και μη κρατικών -μη κερδοσκοπικών- κοινωνικών φορέων.
6. Η ΨΥΠΕ αξιολογήθηκε ως παραμελημένη προτεραιότητα. Ειδικότερα επισημάνθηκε ότι:
• η χρηματοδότηση της έρευνας στην Παιδοψυχιατρική είναι ανεπαρκής; και δεν αποτελεί αντικείμενο εκπαίδευσης,
• παρουσιάζονται έλλειψη σε δομές, αφού από τις 400 συνολικά δομές που προβλέφθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος «Ψυχαργώς» μόνο δέκα αφορούν παιδιά και εφήβους, ενώ οι 65 υπηρεσίες ψυχικής υγείας παιδιών κι εφήβων που αναπτύχθηκαν τα τελευταία 25 χρόνια είναι γεωγραφικά ανισομερώς κατανεμημένες και δεν καλύπτουν το σύνολο της επικράτειας,
• οι ήδη υπάρχουσες δομές είναι υποστελεχωμένες ή υπολειτουργούν λόγω ελλιπούς χρηματοδότησης,
• υπάρχει έλλειψη σε ενδονοσοκομειακές μονάδες νοσηλείας (40 κλίνες σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη), ενώ παρουσιάζεται καθυστέρηση στην ανάπτυξη νέων δομών καθώς και δομών παροχής ημερήσιας φροντίδας, πχ για νέους με αυτισμό,
• η τομεοποίηση των υπηρεσιών ΨΥΠΕ περιορίζεται στα δύο μεγάλα αστικά κέντρα της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης,
• δεν υπάρχουν οργανωμένα και συντονισμένα προγράμματα πρόληψης.
7. Για την αναβάθμιση του Τομέα ΨΥΠΕ προτάθηκαν:
• η εκπόνηση ενός Εθνικού Σχεδίου με ιεράρχηση των αναγκών και των προτεραιοτήτων,
• η ανάπτυξη μίας τουλάχιστον υπηρεσίας ΨΥΠΕ σε κάθε νομό της επικράτειας,
• η οργάνωση κοινοτικά προσανατολισμένων υπηρεσιών για την αντιμετώπιση των προβλημάτων παιδιών κι εφήβων με ψυχικές διαταραχές, χωρίς απομάκρυνση τους από την οικογένεια, και η προώθηση της τομεοποίησής τους,
• η σταδιακή ανάπτυξη διαγνωστικών και θεραπευτικών υπηρεσιών, καθώς και υπηρεσιών πρόληψης σε όλη τη χώρα,
• η ενίσχυση της έρευνας στον τομέα της ΨΥΠΕ στην Ελλάδα και η βελτίωση της εκπαίδευσης των παιδοψυχιάτρων, καθώς και των παιδιάτρων και γενικών ιατρών σε θέματα ΨΥΠΕ,
• η σύνδεση των υπηρεσιών ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης παιδιών κι εφήβων με την ΠΦΥ και η θεσμοθέτηση της συνεργασίας τους με φορείς του εκπαιδευτικού συστήματος, της απασχόλησης και της εργασίας.
8. Καμία πολιτική στον τομέα της Ψυχικής Υγείας δεν μπορεί να έχει επιτυχή έκβαση, εάν δεν συνοδεύεται από δέσμη μέτρων για την καταπολέμηση του στίγματος του ατόμου με προβλήματα ψυχικής υγείας, καθώς και των κοινωνικών προκαταλήψεων. Προς αυτήν την κατεύθυνση, προτάθηκε μεταξύ άλλων να μην περιλαμβάνονται στις γνωματεύσεις ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, να αλλάξει ο τρόπος ακούσιας νοσηλείας και, τέλος, να κατοχυρωθούν η συμμετοχή των ατόμων με ψυχικές διαταραχές στη λήψη αποφάσεων και τον καθορισμό της κατεύθυνσης λειτουργίας των κοινωνικών επιχειρήσεων, καθώς και το δικαίωμα ψήφου για την επιλογή ΔΣ.
Απαραίτητη συγχρόνως είναι και η οργάνωση ενός συστήματος υποστήριξης των εθελοντικών οργανώσεων κοινωνικής φροντίδας που αποτελούνται από οικογένειες, οι οποίες μπορούν να αποτελέσουν χώρο ανάπτυξης και εφαρμογής νέων μορφών κοινωνικής βοήθειας με την κινητοποίηση της τοπικής εξουσίας και της κοινωνίας των πολιτών, διαμορφώνουν ένα υποστηρικτικό πλαίσιο για τους χρήστες και προλαμβάνουν φαινόμενα κοινωνικοοικονομικού αποκλεισμού. Παράλληλα, ως επιβεβλημένη αξιολογείται και η ενίσχυση των ομάδων αυτοβοήθειας των ατόμων με ψυχικές διαταραχές. Ιδίως μέσα από τις τελευταίες τονίστηκε ότι βελτιώνονται οι ικανότητες των συμμετεχόντων σε αυτές, με συνέπεια να καθίσταται δυνατή η καλύτερη προσαρμογή τους σε ευρύτερους κοινωνικούς χώρους και η αποτελεσματικότερη αντιιμετώπιση των προβλημάτων τους χωρίς ψυχιατρικές παρεμβάσεις και φάρμακα.
Καταλήγοντας, πρέπει να επισημανθεί ότι αναγκαία συνθήκη για τη λήψη και την υλοποίηση αποτελεσματικών μέτρων με στόχο την επιτυχή έκβαση της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης συνιστά η αξιολόγηση της ως «ατμομηχανής των μεταρρυθμίσεων στην Πρόνοια/Κοινωνική Αλληλεγγύη» και η συναίσθηση της μεγάλης αξίας «των δράσεων που θα αναληφθούν για την αποασυλοποίηση και την κοινωνική επανένταξη στο πεδίο της καταπολέμησης του κοινωνικοί απολκλεισμού» (Πέτρος Γιαννουλάτος).
Εν γένει, πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι «κάθε δράση που καθυστερεί την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση δεν στρέφεται «απλώς ενάντια στους ψυχικά ασθενείς και στις οικογένειες τους», αλλά ότι «αντιστρατεύεται το σύνολο της μεταρρύθμισης στο χώρο της Κοινωνικής Αλληλεγγύης και είναι ενάντια στον άνθρωπο, την κοινωνική δράση και τον πλούτο της διαφορετικότητας στην κοινωνική συνάθροιση» (Πέτρος Γιαννουλάτος). "
Γιάννης Σακέλλης, Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη για την Κοινωνική Προστασία, Υγεία και Κοινωνική Αλληλεγγύη
Το παραπάνω κείμενο συμπεριλαμβάνεται στο πολύ ενδιαφέρον βιβλίο: "Η ψυχιατρική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα: Ανάγκες - Προτάσεις - Λύσεις" (Επιμέλεια: Γιάννης Σακέλλης, Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη), το οποίο κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Σάκκουλα.